De Muysc cubun - Lengua Muisca
(Redirigido desde «gyzysuka»)
gyzysuca#I su. intr. Hacer cámaras (*Hacer bombas con goma de mascar) || gyzysuca#II su. intr. Echar goma, producir goma. || gyzysuca#III || gyzysuca#IV || gyzysuca#V || gyzysuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
gyzysuca
Fon. Gonz.*/ɣɨtʂɨsuka/ Cons.
*/ɣɨtsɨsuka/
I. su. intr. Hacer cámaras ( *Hacer bombas con goma de mascar. ) Imp. agyzu. Part. de pret. gyzua. Part. de pres. gyzysuca. Part. de fut. gyzynynga.
Paradigma verbal: gyzy (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-gyzy | z-gyzy-suca | z-gyzy-nynga | z-gyzy-iua |
| neg. | z-gyzy-za | z-gyzy-suca-za | z-gyzy-zi-nga | z-gyzy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-gyzy | m-gyzy-suca | m-gyzy-nynga | m-gyzy-iua |
| neg. | m-gyzy-za | m-gyzy-suca-za | m-gyzy-zi-nga | m-gyzy-za-n iua |
| 3.ª | a-gyzy | a-gyzy-suca | a-gyzy-nynga | a-gyzy-iua |
| neg. | a-gyzy-za | a-gyzy-suca-za | a-gyzy-zi-nga | a-gyzy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-gyzy | chi-gyzy-suca | chi-gyzy-nynga | chi-gyzy-iua |
| neg. | chi-gyzy-za | chi-gyzy-suca-za | chi-gyzy-zi-nga | chi-gyzy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-gyzy | mi-gyzy-suca | mi-gyzy-nynga | mi-gyzy-iua |
| neg. | mi-gyzy-za | mi-gyzy-suca-za | mi-gyzy-zi-nga | mi-gyzy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gyzy-ua | cha-gyzy-suca | cha-gyzy-nynga | cha-gyzy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gyzy-ua | ma-gyzy-suca | ma-gyzy-nynga | ma-gyzy-nynguepqua |
| 3.ª | a-gyzy-ua | a-gyzy-suca | a-gyzy-nynga | a-gyzy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gyzy-ua | chi-gyzy-suca | chi-gyzy-nynga | chi-gyzy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gyzy-ua | mi-gyzy-suca | mi-gyzy-nynga | mi-gyzy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-gyzy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-gyzy-ua |
Comentarios: Es probable que este verbo esté relacionado con el consumo de "goma de mascar" extraído de la savia del árbol Manilkara zapota (conocido en Colombia como níspero), originario de América central y del sur.
Cámara hacer. Zgyzysuca, neutro. Pretérito; zgyzy. Ymperatiuo, agyzu. Partiçipios, chagyzysuca, chagyzua, chagyzynynga. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 35v
Camara hacer. zegyzysuca. n.tro agyzu magyzua. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 28r
ys ~.
II. su. intr. Echar goma, producir goma. Paradigma verbal: gyzy (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-gyzy | z-gyzy-suca | z-gyzy-nynga | z-gyzy-iua |
| neg. | z-gyzy-za | z-gyzy-suca-za | z-gyzy-zi-nga | z-gyzy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-gyzy | m-gyzy-suca | m-gyzy-nynga | m-gyzy-iua |
| neg. | m-gyzy-za | m-gyzy-suca-za | m-gyzy-zi-nga | m-gyzy-za-n iua |
| 3.ª | a-gyzy | a-gyzy-suca | a-gyzy-nynga | a-gyzy-iua |
| neg. | a-gyzy-za | a-gyzy-suca-za | a-gyzy-zi-nga | a-gyzy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-gyzy | chi-gyzy-suca | chi-gyzy-nynga | chi-gyzy-iua |
| neg. | chi-gyzy-za | chi-gyzy-suca-za | chi-gyzy-zi-nga | chi-gyzy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-gyzy | mi-gyzy-suca | mi-gyzy-nynga | mi-gyzy-iua |
| neg. | mi-gyzy-za | mi-gyzy-suca-za | mi-gyzy-zi-nga | mi-gyzy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gyzy-ua | cha-gyzy-suca | cha-gyzy-nynga | cha-gyzy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gyzy-ua | ma-gyzy-suca | ma-gyzy-nynga | ma-gyzy-nynguepqua |
| 3.ª | a-gyzy-ua | a-gyzy-suca | a-gyzy-nynga | a-gyzy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gyzy-ua | chi-gyzy-suca | chi-gyzy-nynga | chi-gyzy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gyzy-ua | mi-gyzy-suca | mi-gyzy-nynga | mi-gyzy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-gyzy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-gyzy-ua |
Goma echar. Ys agyzysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 78v
