De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 13: Línea 13:
 
{{voc_158|Aplacarse. ''Zpquyquyz achuensuca''.|fol 17r}}
 
{{voc_158|Aplacarse. ''Zpquyquyz achuensuca''.|fol 17r}}
  
:2. '''a~'''. Hervirse, esto es ponerse bueno. *Producir burbujas un líquido por la acción del calor o la fermentación.
+
:2. Hervirse, esto es ponerse bueno. *Producir burbujas un líquido por la acción del calor o la fermentación.
 
{{voc_158|Heruir. ''Atomansuca, achuensuca, agochansuca, apquychansuca''.|fol 81v}}
 
{{voc_158|Heruir. ''Atomansuca, achuensuca, agochansuca, apquychansuca''.|fol 81v}}
  

Revisión del 04:02 27 nov 2011

Plantilla:MUYSKA1


I. NULO Estar bien. 
Paradigma verbal: chuen (anti. nsu.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-chuenz-chuen-sucaz-chuen-nyngaz-chuen-iua
neg.z-chuen-zaz-chuen-suca-zaz-chuen-zi-ngaz-chuen-za-n iua
2.ª sg.m-chuenm-chuen-sucam-chuen-nyngam-chuen-iua
neg.m-chuen-zam-chuen-suca-zam-chuen-zi-ngam-chuen-za-n iua
3.ªa-chuena-chuen-sucaa-chuen-nyngaa-chuen-iua
neg.a-chuen-zaa-chuen-suca-zaa-chuen-zi-ngaa-chuen-za-n iua
1.ª pl.chi-chuenchi-chuen-sucachi-chuen-nyngachi-chuen-iua
neg.chi-chuen-zachi-chuen-suca-zachi-chuen-zi-ngachi-chuen-za-n iua
2.ª pl.mi-chuenmi-chuen-sucami-chuen-nyngami-chuen-iua
neg.mi-chuen-zami-chuen-suca-zami-chuen-zi-ngami-chuen-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-chuen-uacha-chuen-sucacha-chuen-nyngacha-chuen-nynguepqua
2.ª sg.ma-chuen-uama-chuen-sucama-chuen-nyngama-chuen-nynguepqua
3.ªchuen-uachuen-sucachuen-nyngachuen-nynguepqua
1.ª pl.chi-chuen-uachi-chuen-sucachi-chuen-nyngachi-chuen-nynguepqua
2.ª pl.mi-chuen-uami-chuen-sucami-chuen-nyngami-chuen-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)chuen-u
2.ª pl. (Imp.)chuen-ua
1. zpkykyz ~. Alegrase.

Alegrarçe. Zpquyquyz achuensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 11r Ms. 158. Voc. fol. fol 11r

1.1. Aplacarse el ánimo.

Aplacarse. Zpquyquyz achuensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 17r Ms. 158. Voc. fol. fol 17r

2. Hervirse, esto es ponerse bueno. *Producir burbujas un líquido por la acción del calor o la fermentación.

Heruir. Atomansuca, achuensuca, agochansuca, apquychansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 81v Ms. 158. Voc. fol. fol 81v

Ver también "Hervir": gochansuca, pquychansuca, tomansuca


II. NULO hok a~. Deleitarse. 
Paradigma verbal: chuen (anti. nsu.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-chuenz-chuen-sucaz-chuen-nyngaz-chuen-iua
neg.z-chuen-zaz-chuen-suca-zaz-chuen-zi-ngaz-chuen-za-n iua
2.ª sg.m-chuenm-chuen-sucam-chuen-nyngam-chuen-iua
neg.m-chuen-zam-chuen-suca-zam-chuen-zi-ngam-chuen-za-n iua
3.ªa-chuena-chuen-sucaa-chuen-nyngaa-chuen-iua
neg.a-chuen-zaa-chuen-suca-zaa-chuen-zi-ngaa-chuen-za-n iua
1.ª pl.chi-chuenchi-chuen-sucachi-chuen-nyngachi-chuen-iua
neg.chi-chuen-zachi-chuen-suca-zachi-chuen-zi-ngachi-chuen-za-n iua
2.ª pl.mi-chuenmi-chuen-sucami-chuen-nyngami-chuen-iua
neg.mi-chuen-zami-chuen-suca-zami-chuen-zi-ngami-chuen-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-chuen-uacha-chuen-sucacha-chuen-nyngacha-chuen-nynguepqua
2.ª sg.ma-chuen-uama-chuen-sucama-chuen-nyngama-chuen-nynguepqua
3.ªchuen-uachuen-sucachuen-nyngachuen-nynguepqua
1.ª pl.chi-chuen-uachi-chuen-sucachi-chuen-nyngachi-chuen-nynguepqua
2.ª pl.mi-chuen-uami-chuen-sucami-chuen-nyngami-chuen-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)chuen-u
2.ª pl. (Imp.)chuen-ua

Deleitaise. Zuhuca chuensuca, zuhuc chogue. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 53r Ms. 158. Voc. fol. fol 53r

Holgarse. Zuhuca chuensuca zuhuc chogue. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 82r Ms. 158. Voc. fol. fol 82r

Ver también "Agradar": chuensuca, chuenza, muyhysy, zasqua


III. NULO yk ~. Acabarse, perfeccionarse. 
Paradigma verbal: chuen (anti. nsu.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-chuenz-chuen-sucaz-chuen-nyngaz-chuen-iua
neg.z-chuen-zaz-chuen-suca-zaz-chuen-zi-ngaz-chuen-za-n iua
2.ª sg.m-chuenm-chuen-sucam-chuen-nyngam-chuen-iua
neg.m-chuen-zam-chuen-suca-zam-chuen-zi-ngam-chuen-za-n iua
3.ªa-chuena-chuen-sucaa-chuen-nyngaa-chuen-iua
neg.a-chuen-zaa-chuen-suca-zaa-chuen-zi-ngaa-chuen-za-n iua
1.ª pl.chi-chuenchi-chuen-sucachi-chuen-nyngachi-chuen-iua
neg.chi-chuen-zachi-chuen-suca-zachi-chuen-zi-ngachi-chuen-za-n iua
2.ª pl.mi-chuenmi-chuen-sucami-chuen-nyngami-chuen-iua
neg.mi-chuen-zami-chuen-suca-zami-chuen-zi-ngami-chuen-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-chuen-uacha-chuen-sucacha-chuen-nyngacha-chuen-nynguepqua
2.ª sg.ma-chuen-uama-chuen-sucama-chuen-nyngama-chuen-nynguepqua
3.ªchuen-uachuen-sucachuen-nyngachuen-nynguepqua
1.ª pl.chi-chuen-uachi-chuen-sucachi-chuen-nyngachi-chuen-nynguepqua
2.ª pl.mi-chuen-uami-chuen-sucami-chuen-nyngami-chuen-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)chuen-u
2.ª pl. (Imp.)chuen-ua

Acabarse, perfiçionarse. Ycachuensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 3v Ms. 158. Voc. fol. fol 3v

Ver también "Acabar": chucosuca, quyhipquasuca