m |
m |
||
| Línea 25: | Línea 25: | ||
{{tuf|yaúwinro|Matar|Headland}} | {{tuf|yaúwinro|Matar|Headland}} | ||
| − | {{II| sq. tr. | Recibir.}} {{pre|bgu}} | + | {{II| sq. tr. | Recibir.}} {{pre|bgu|quy}} |
{{voc_158|Reçiuir. ''Bgusqua; bguque''.|fol 108v}} | {{voc_158|Reçiuir. ''Bgusqua; bguque''.|fol 108v}} | ||
{{gra_2922|Sacanse tambien algunos verbos, à los quales quitada la terminaciòn squa se aŋade la | {{gra_2922|Sacanse tambien algunos verbos, à los quales quitada la terminaciòn squa se aŋade la | ||
| Línea 61: | Línea 61: | ||
Quitarse el uestido o el sombrero. ''El mismo verbo''.|fol 107r}} | Quitarse el uestido o el sombrero. ''El mismo verbo''.|fol 107r}} | ||
| − | {{I| loc. v. | Castrar. | aneiom b~ }} {{pre|bgu}} | + | {{I| loc. v. | Castrar. | aneiom b~ }} {{pre|bgu|quy}} |
{{voc_158|Castrar. ''Ane iombgusqua''. Pretérito, ''bguque''. | {{voc_158|Castrar. ''Ane iombgusqua''. Pretérito, ''bguque''. | ||
Castrado. ''Ane iom agucucua''.|fol 38r}} | Castrado. ''Ane iom agucucua''.|fol 38r}} | ||
Revisión del 14:17 29 oct 2012
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-gu | z-b-gu-squa | z-b-gu-nga | z-b-gu-iua |
| neg. | z-b-gu-za | z-b-gu-squa-za | z-b-gu-zi-nga | z-b-gu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-gu | m-m-gu-squa | m-m-gu-nga | m-m-gu-iua |
| neg. | m-m-gu-za | m-m-gu-squa-za | m-m-gu-zi-nga | m-m-gu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-gu | a-b-gu-squa | a-b-gu-nga | a-b-gu-iua |
| neg. | a-b-gu-za | a-b-gu-squa-za | a-b-gu-zi-nga | a-b-gu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-gu | chi-b-gu-squa | chi-b-gu-nga | chi-b-gu-iua |
| neg. | chi-b-gu-za | chi-b-gu-squa-za | chi-b-gu-zi-nga | chi-b-gu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-gu | mi-b-gu-squa | mi-b-gu-nga | mi-b-gu-iua |
| neg. | mi-b-gu-za | mi-b-gu-squa-za | mi-b-gu-zi-nga | mi-b-gu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gu-ia | cha-gu-sca | cha-gu-nga | cha-gu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gu-ia | ma-gu-sca | ma-gu-nga | ma-gu-nguepqua |
| 3.ª | gu-ia | gu-sca | gu-nga | gu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gu-ia | chi-gu-sca | chi-gu-nga | chi-gu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gu-ia | mi-gu-sca | mi-gu-nga | mi-gu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | gu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | gu-ua |
Pret. bgu. Imp. gû. Plantilla:par
Matar : Zebgusqua. pretérito bgu. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - 29r Ms. 2923. fol. fol 29r
Guſquâ, Por matar haze, gû.// y por dezir haze guʒhû. (Dueñas G., Gómez D. & Melo L, 2011.) - 77v Gra. Lu. fol. fol 77v
¿Muysca mahuez aguenua?, ¿as muerto algún hombre?; [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 11v Ms. 158. Voc. fol. fol 11v
- 1. siec b~. Ahogar en el agua.
Ahogar a otro desta manera. Siec bgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 9v Ms. 158. Voc. fol. fol 9v
- 2. abizac zbioques b~. Matar apretando el cuello.
Ahogar a otro apretándole el cuello con la mano. Abizac zbioques bgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 9v Ms. 158. Voc. fol. fol 9v
- 3. ipquabez abizac bcamys b~. Matar a alguien atándole la garganta.
Ahogar a otro atándole la garganta. Ipquabez abizac bcamys bgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 9v Ms. 158. Voc. fol. fol 9v
- 4. chihizez achyzas mnyquys bg~. Matar echando un lazo al cuello.
Ahogar a otro echándole un lazo al cuello. Chi hizez achyzas mnyquys bgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 9v Ms. 158. Voc. fol. fol 9v
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-gu | z-b-gu-squa | z-b-gu-nga | z-b-gu-iua |
| neg. | z-b-gu-za | z-b-gu-squa-za | z-b-gu-zi-nga | z-b-gu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-gu | m-m-gu-squa | m-m-gu-nga | m-m-gu-iua |
| neg. | m-m-gu-za | m-m-gu-squa-za | m-m-gu-zi-nga | m-m-gu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-gu | a-b-gu-squa | a-b-gu-nga | a-b-gu-iua |
| neg. | a-b-gu-za | a-b-gu-squa-za | a-b-gu-zi-nga | a-b-gu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-gu | chi-b-gu-squa | chi-b-gu-nga | chi-b-gu-iua |
| neg. | chi-b-gu-za | chi-b-gu-squa-za | chi-b-gu-zi-nga | chi-b-gu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-gu | mi-b-gu-squa | mi-b-gu-nga | mi-b-gu-iua |
| neg. | mi-b-gu-za | mi-b-gu-squa-za | mi-b-gu-zi-nga | mi-b-gu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gu-ia | cha-gu-sca | cha-gu-nga | cha-gu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gu-ia | ma-gu-sca | ma-gu-nga | ma-gu-nguepqua |
| 3.ª | gu-ia | gu-sca | gu-nga | gu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gu-ia | chi-gu-sca | chi-gu-nga | chi-gu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gu-ia | mi-gu-sca | mi-gu-nga | mi-gu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | gu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | gu-ua |
Pret. bguquy/bguque.
Reçiuir. Bgusqua; bguque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 108v Ms. 158. Voc. fol. fol 108v
Sacanse tambien algunos verbos, à los quales quitada la terminaciòn squa se aŋade la
particula quy, y son los siguientes=(...)
bgusqua. Quando significa tomar ò quitar. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - 23v Ms. 2922. Gra. fol. fol 23v
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-gu | z-b-gu-squa | z-b-gu-nga | z-b-gu-iua |
| neg. | z-b-gu-za | z-b-gu-squa-za | z-b-gu-zi-nga | z-b-gu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-gu | m-m-gu-squa | m-m-gu-nga | m-m-gu-iua |
| neg. | m-m-gu-za | m-m-gu-squa-za | m-m-gu-zi-nga | m-m-gu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-gu | a-b-gu-squa | a-b-gu-nga | a-b-gu-iua |
| neg. | a-b-gu-za | a-b-gu-squa-za | a-b-gu-zi-nga | a-b-gu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-gu | chi-b-gu-squa | chi-b-gu-nga | chi-b-gu-iua |
| neg. | chi-b-gu-za | chi-b-gu-squa-za | chi-b-gu-zi-nga | chi-b-gu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-gu | mi-b-gu-squa | mi-b-gu-nga | mi-b-gu-iua |
| neg. | mi-b-gu-za | mi-b-gu-squa-za | mi-b-gu-zi-nga | mi-b-gu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gu-ia | cha-gu-sca | cha-gu-nga | cha-gu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gu-ia | ma-gu-sca | ma-gu-nga | ma-gu-nguepqua |
| 3.ª | gu-ia | gu-sca | gu-nga | gu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gu-ia | chi-gu-sca | chi-gu-nga | chi-gu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gu-ia | mi-gu-sca | mi-gu-nga | mi-gu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | gu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | gu-ua |
- 1. ja b~. Hacer leña.
Leña haser. Jabgusqua [o] ja bquysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 83v Ms. 158. Voc. fol. fol 83v
Ver también "Leñar": gusqua(2), quysqua
- 2. faluta b~. Producir sonido.
Fláuta tañer. Flauta bgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 77r Ms. 158. Voc. fol. fol 77r
Apedrear el graniço. Hichaguaz abgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 17v Ms. 158. Voc. fol. fol 17v
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-gu | z-b-gu-squa | z-b-gu-nga | z-b-gu-iua |
| neg. | z-b-gu-za | z-b-gu-squa-za | z-b-gu-zi-nga | z-b-gu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-gu | m-m-gu-squa | m-m-gu-nga | m-m-gu-iua |
| neg. | m-m-gu-za | m-m-gu-squa-za | m-m-gu-zi-nga | m-m-gu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-gu | a-b-gu-squa | a-b-gu-nga | a-b-gu-iua |
| neg. | a-b-gu-za | a-b-gu-squa-za | a-b-gu-zi-nga | a-b-gu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-gu | chi-b-gu-squa | chi-b-gu-nga | chi-b-gu-iua |
| neg. | chi-b-gu-za | chi-b-gu-squa-za | chi-b-gu-zi-nga | chi-b-gu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-gu | mi-b-gu-squa | mi-b-gu-nga | mi-b-gu-iua |
| neg. | mi-b-gu-za | mi-b-gu-squa-za | mi-b-gu-zi-nga | mi-b-gu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gu-ia | cha-gu-sca | cha-gu-nga | cha-gu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gu-ia | ma-gu-sca | ma-gu-nga | ma-gu-nguepqua |
| 3.ª | gu-ia | gu-sca | gu-nga | gu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gu-ia | chi-gu-sca | chi-gu-nga | chi-gu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gu-ia | mi-gu-sca | mi-gu-nga | mi-gu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | gu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | gu-ua |
Çerrar la puerta de palillos con cabuya. Guezys bgasqua [o] gues bgusqua.
Çerrado estar assí. Guezys aguene [o] gues aguene [o] guetes, aguene. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 46v Ms. 158. Voc. fol. fol 46v
Çerrar los ojos apretando. Zupqua zebgusqua, mupqua gu. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 46v Ms. 158. Voc. fol. fol 46v
Desatapar. Quyhycas biasqua [o] aquyhyn bgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 54r Ms. 158. Voc. fol. fol 54r
I. loc. v. Faltar, no alcanzar algo.
Faltar, no alcanzar. Ys agusqua. Pret[érit]o, aguque. Partiçipios: agusca, aguca, agunga. Exemplos: córtase una// uestidura: ubo poco paño, faltó paño, pañoz ys aguque; aquel pronombre ys refiere a la vestidura a quien hase falta. Yten, estamos doçe personas, no ai más de diez panes; dice uno: a nosotros dos nos faltó el pan, chie bozan funz chihas aguque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 76r Ms. 158. Voc. fol. fol 76r
I. loc. v. Anudar, hacer nudos.
Añudar, haçer ñudo. Ynbgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 17v Ms. 158. Voc. fol. fol 17v
I. loc. v. Quitarse lo que se tiene puesto.
Quitar. Bgusqua. Pret[érit]o, buguque. Quitémelo. Zytas abguque. Quitarse el uestido o el sombrero. El mismo verbo. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 107r Ms. 158. Voc. fol. fol 107r
I. loc. v. Castrar.
Pret. bguquy/bguque.
Castrar. Ane iombgusqua. Pretérito, bguque. Castrado. Ane iom agucucua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 38r Ms. 158. Voc. fol. fol 38r
