De Muysc cubun - Lengua Muisca

xihisqua#I sq. tr. quy. Vadear, atravesar, cortar (una corriente de agua por la parte menos profunda) || xihisqua#II  || xihisqua#III  || xihisqua#IV  || xihisqua#V  || xihisqua#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

xihisqua, xisqua, xysqua

Fon. Gonz.*/sihiskua/ Cons. */sihiskua/
    {{{GRUPO}}}
    I. sq. tr. Cortar, vadear, atravesar (una corriente de agua por la parte menos profunda). 
    Conjugar
    Paradigma verbal: xihi (sq. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-xihiz-b-xihi-squaz-b-xihi-ngaz-b-xihi-iua
    neg.z-b-xihi-zaz-b-xihi-squa-zaz-b-xihi-zi-ngaz-b-xihi-za-n iua
    2.ª sg.m-m-xihim-m-xihi-squam-m-xihi-ngam-m-xihi-iua
    neg.m-m-xihi-zam-m-xihi-squa-zam-m-xihi-zi-ngam-m-xihi-za-n iua
    3.ªa-b-xihia-b-xihi-squaa-b-xihi-ngaa-b-xihi-iua
    neg.a-b-xihi-zaa-b-xihi-squa-zaa-b-xihi-zi-ngaa-b-xihi-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-xihichi-b-xihi-squachi-b-xihi-ngachi-b-xihi-iua
    neg.chi-b-xihi-zachi-b-xihi-squa-zachi-b-xihi-zi-ngachi-b-xihi-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-xihimi-b-xihi-squami-b-xihi-ngami-b-xihi-iua
    neg.mi-b-xihi-zami-b-xihi-squa-zami-b-xihi-zi-ngami-b-xihi-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-xihi-iacha-xihi-scacha-xihi-ngacha-xihi-nguepqua
    2.ª sg.ma-xihi-iama-xihi-scama-xihi-ngama-xihi-nguepqua
    3.ªxihi-iaxihi-scaxihi-ngaxihi-nguepqua
    1.ª pl.chi-xihi-iachi-xihi-scachi-xihi-ngachi-xihi-nguepqua
    2.ª pl.mi-xihi-iami-xihi-scami-xihi-ngami-xihi-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)xihi-u
    2.ª pl. (Imp.)xihi-ua

    Pret. bxihiquy. Imp. xihicu. Part. de pret. xihica. Part. de pres. xihisca. Part. de fut. xihinga.

    Paʃar El rrio badearlo = siez bxihisqua, preterito. bxihique, ymperatiuo = Xihiccu, partiçípios, chaxihisca chaxihica chaxinga = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 95r

    Vadear el rrío, yr a pie por el agua. Bxisqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 122r

    uwa central: rihinro - 1. cortar; aserrar; rasguñar (acción lenta como aserrar) (Headland )