De Muysc cubun - Lengua Muisca
cahachysuca#I su. tr. Desgajar, desgranar (Separar violenta e irremediablemente un elemento del lugar en el que naturalmente ha surgido) || cahachysuca#II || cahachysuca#III || cahachysuca#IV || cahachysuca#V || cahachysuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
cahachysuca, cachisuca
Fon. Gonz.*/kahaʂɨsuka/ Cons.
*/kahatʲɨsuka/
Morf. cahachy, -suca
- 1. Coger fruta del arbol.
- 2. Desgranar maíz.
I. su. tr. Desgajar.
Paradigma verbal: cahachy (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-cahachy | z-b-cahachy-suca | z-b-cahachy-nynga | z-b-cahachy-iua |
| neg. | z-b-cahachy-za | z-b-cahachy-suca-za | z-b-cahachy-zi-nga | z-b-cahachy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-cahachy | m-m-cahachy-suca | m-m-cahachy-nynga | m-m-cahachy-iua |
| neg. | m-m-cahachy-za | m-m-cahachy-suca-za | m-m-cahachy-zi-nga | m-m-cahachy-za-n iua |
| 3.ª | a-b-cahachy | a-b-cahachy-suca | a-b-cahachy-nynga | a-b-cahachy-iua |
| neg. | a-b-cahachy-za | a-b-cahachy-suca-za | a-b-cahachy-zi-nga | a-b-cahachy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-cahachy | chi-b-cahachy-suca | chi-b-cahachy-nynga | chi-b-cahachy-iua |
| neg. | chi-b-cahachy-za | chi-b-cahachy-suca-za | chi-b-cahachy-zi-nga | chi-b-cahachy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-cahachy | mi-b-cahachy-suca | mi-b-cahachy-nynga | mi-b-cahachy-iua |
| neg. | mi-b-cahachy-za | mi-b-cahachy-suca-za | mi-b-cahachy-zi-nga | mi-b-cahachy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-cahachy-ua | cha-cahachy-suca | cha-cahachy-nynga | cha-cahachy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-cahachy-ua | ma-cahachy-suca | ma-cahachy-nynga | ma-cahachy-nynguepqua |
| 3.ª | cahachy-ua | cahachy-suca | cahachy-nynga | cahachy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-cahachy-ua | chi-cahachy-suca | chi-cahachy-nynga | chi-cahachy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-cahachy-ua | mi-cahachy-suca | mi-cahachy-nynga | mi-cahachy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | cahachy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | cahachy-ua |
Desgajar. Bcaha chysuca [o] bchuzysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 56r Ms. 158. Voc. fol. fol 56r
Coger fruta del arbol = Zebcaha chysuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - 21r Ms. 2924. fol. fol 21r
Desgranar maíz. Bcahachysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 56r Ms. 158. Voc. fol. fol 56r
Ver también "Desgajar": cahachyn, cahachynsuca, cahachysuca, chuzysuca
