gasqua#I sq. intr. Volverse, hacerse, *convertirse, *quedarse (Hacer que alguien o algo adquiera una naturaleza o condición distinta de la que tenía) || gasqua#II sq. tr. Volver, convertir, hacer (que alguien o algo adquiera una naturaleza o condición distinta de la que tenía) || gasqua#III sq. tr. Decir, hablar, llamar || gasqua#IV frecuent. tr. Querer frecuentemente, querer constantemente || gasqua#V sq. tr. Asegurar, depositar, cerrar || gasqua#L I cuhuc a~ loc. v. intr. Tener ganas de, tener deseos de.
gasqua, gâsqua
- 1. Surgir, brotar, salir en la planta.
- 2. opqua a~. Achacarse (lit. surgir achaque).
- 3. aypquac a~. Acostumbrase, volverse hábito.
- 1. suec b~. Bautizar, volver cristiano.
- 2. choc b~. Aderezar, componer, volver bueno.
- 3. obacac b~. Asegurar algo para que no se trastorne.
- 4. anupquac b~. Achicar, menguar el tamaño.
- 1. ehe b~. Aceptar, decir que sí.
- 2. ocas gue b~. Creer en algo, decir que es verdad (lit. decir que es verdad).
- 3. ai b~. Dar gritos quejándose.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-ga | z-ga-squa | z-ga-nga | z-ga-iua |
| neg. | z-ga-za | z-ga-squa-za | z-ga-zi-nga | z-ga-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-ga | m-ga-squa | m-ga-nga | m-ga-iua |
| neg. | m-ga-za | m-ga-squa-za | m-ga-zi-nga | m-ga-za-n iua |
| 3.ª | a-ga | a-ga-squa | a-ga-nga | a-ga-iua |
| neg. | a-ga-za | a-ga-squa-za | a-ga-zi-nga | a-ga-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-ga | chi-ga-squa | chi-ga-nga | chi-ga-iua |
| neg. | chi-ga-za | chi-ga-squa-za | chi-ga-zi-nga | chi-ga-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-ga | mi-ga-squa | mi-ga-nga | mi-ga-iua |
| neg. | mi-ga-za | mi-ga-squa-za | mi-ga-zi-nga | mi-ga-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ga-ia | cha-ga-sca | cha-ga-nga | cha-ga-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ga-ia | ma-ga-sca | ma-ga-nga | ma-ga-nguepqua |
| 3.ª | a-ga-ia | a-ga-sca | a-ga-nga | a-ga-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ga-ia | chi-ga-sca | chi-ga-nga | chi-ga-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ga-ia | mi-ga-sca | mi-ga-nga | mi-ga-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-ga-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-ga-ua |
Hazerse una cosa otra, hazerse tal; como, hazerse buen hombre, muysca choc zegasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 81r Ms. 158. Voc. fol. fol 81r
Echar flor el arbol. oba,z, afinsuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - 44 Ms. 2922. Voc. fol. fol 44
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ga | z-b-ga-squa | z-b-ga-nga | z-b-ga-iua |
| neg. | z-b-ga-za | z-b-ga-squa-za | z-b-ga-zi-nga | z-b-ga-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ga | m-m-ga-squa | m-m-ga-nga | m-m-ga-iua |
| neg. | m-m-ga-za | m-m-ga-squa-za | m-m-ga-zi-nga | m-m-ga-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ga | a-b-ga-squa | a-b-ga-nga | a-b-ga-iua |
| neg. | a-b-ga-za | a-b-ga-squa-za | a-b-ga-zi-nga | a-b-ga-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ga | chi-b-ga-squa | chi-b-ga-nga | chi-b-ga-iua |
| neg. | chi-b-ga-za | chi-b-ga-squa-za | chi-b-ga-zi-nga | chi-b-ga-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ga | mi-b-ga-squa | mi-b-ga-nga | mi-b-ga-iua |
| neg. | mi-b-ga-za | mi-b-ga-squa-za | mi-b-ga-zi-nga | mi-b-ga-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ga-ia | cha-ga-sca | cha-ga-nga | cha-ga-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ga-ia | ma-ga-sca | ma-ga-nga | ma-ga-nguepqua |
| 3.ª | ga-ia | ga-sca | ga-nga | ga-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ga-ia | chi-ga-sca | chi-ga-nga | chi-ga-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ga-ia | mi-ga-sca | mi-ga-nga | mi-ga-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ga-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ga-ua |
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ga | z-b-ga-squa | z-b-ga-nga | z-b-ga-iua |
| neg. | z-b-ga-za | z-b-ga-squa-za | z-b-ga-zi-nga | z-b-ga-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ga | m-m-ga-squa | m-m-ga-nga | m-m-ga-iua |
| neg. | m-m-ga-za | m-m-ga-squa-za | m-m-ga-zi-nga | m-m-ga-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ga | a-b-ga-squa | a-b-ga-nga | a-b-ga-iua |
| neg. | a-b-ga-za | a-b-ga-squa-za | a-b-ga-zi-nga | a-b-ga-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ga | chi-b-ga-squa | chi-b-ga-nga | chi-b-ga-iua |
| neg. | chi-b-ga-za | chi-b-ga-squa-za | chi-b-ga-zi-nga | chi-b-ga-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ga | mi-b-ga-squa | mi-b-ga-nga | mi-b-ga-iua |
| neg. | mi-b-ga-za | mi-b-ga-squa-za | mi-b-ga-zi-nga | mi-b-ga-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ga-ia | cha-ga-sca | cha-ga-nga | cha-ga-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ga-ia | ma-ga-sca | ma-ga-nga | ma-ga-nguepqua |
| 3.ª | ga-ia | ga-sca | ga-nga | ga-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ga-ia | chi-ga-sca | chi-ga-nga | chi-ga-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ga-ia | mi-ga-sca | mi-ga-nga | mi-ga-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ga-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ga-ua |
Deçir. Chahasugue, anómalo. Béase el arte. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 52v Ms. 158. Voc. fol. fol 52v
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ga | z-b-ga-squa | z-b-ga-nga | z-b-ga-iua |
| neg. | z-b-ga-za | z-b-ga-squa-za | z-b-ga-zi-nga | z-b-ga-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ga | m-m-ga-squa | m-m-ga-nga | m-m-ga-iua |
| neg. | m-m-ga-za | m-m-ga-squa-za | m-m-ga-zi-nga | m-m-ga-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ga | a-b-ga-squa | a-b-ga-nga | a-b-ga-iua |
| neg. | a-b-ga-za | a-b-ga-squa-za | a-b-ga-zi-nga | a-b-ga-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ga | chi-b-ga-squa | chi-b-ga-nga | chi-b-ga-iua |
| neg. | chi-b-ga-za | chi-b-ga-squa-za | chi-b-ga-zi-nga | chi-b-ga-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ga | mi-b-ga-squa | mi-b-ga-nga | mi-b-ga-iua |
| neg. | mi-b-ga-za | mi-b-ga-squa-za | mi-b-ga-zi-nga | mi-b-ga-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ga-ia | cha-ga-sca | cha-ga-nga | cha-ga-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ga-ia | ma-ga-sca | ma-ga-nga | ma-ga-nguepqua |
| 3.ª | ga-ia | ga-sca | ga-nga | ga-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ga-ia | chi-ga-sca | chi-ga-nga | chi-ga-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ga-ia | mi-ga-sca | mi-ga-nga | mi-ga-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ga-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ga-ua |
I. loc. v. Enseñar.
I. loc. v. Tener ganas de, tener deseos de.
Deseo yerme. Chasienga cuhuc aguene. Si deseas confesarte, confesarmaquinga cuhuc aguen[n]an. Si yo deseara confesar, confesar chaquinga cuhucu aguecuasan; de suerte que la uariaçión de los tiempos a de ser en el verbo aguene, el qual a de ser çiempre de tercera persona, pero desotro uerbo, siempre se queda el mismo partiçipio de futuro y solamente se le muda la persona. Compañero del aguene como, si tubieres deseo de confesar, se a de desir, confesar maquinga cuhuc aguene; ¿tubiste deseo de irte? masienga cuhuc agaoa? Ai este partisipio cuhupqua, q[ue] es compañero del partiçipio, cuhucaguequa, de manera que son sinónimos. También en lugar del aguene puede ponerse el verbo substaniuo gue, pero entonses quítase la c como, confesar chaquinga cuhugue; quando se responde por otro se dice, confesar quinga cuhun aguene. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 57r Ms. 158. Voc. fol. fol 57r
II. loc. v. Estar en peligro de.
