De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
(No se muestran 8 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 2: Línea 2:
 
|IPA_GONZALEZ  = kuβunsuka
 
|IPA_GONZALEZ  = kuβunsuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_GOMEZ    = ˈkuwa
+
|PROTO        = ˈkuwa
 
|FON          = ˈkuwu
 
|FON          = ˈkuwu
 
|GRUPO        =
 
|GRUPO        =
Línea 13: Línea 13:
 
|COM          =  
 
|COM          =  
 
1. Por influencia de la aproximante, la 'a' devino 'u'. Una variante revela la antigua forma 'cubansuca'. En uwa es 'cuwa'.
 
1. Por influencia de la aproximante, la 'a' devino 'u'. Una variante revela la antigua forma 'cubansuca'. En uwa es 'cuwa'.
|MORFOLOGIA    = [[cubun|cubu]] [[-n(2)|n]] [[-suca]]
+
|MORFOLOGIA    = [[cubun]] [[-suca]]
 
}}
 
}}
  
{{I| su. intr.| Hablar. }}
+
{{I| su. intr.| Hablar.  
 +
|con =
 +
 
 
{{verbo
 
{{verbo
 
|imp = cubusu
 
|imp = cubusu
 
|par_fin = cubunuca
 
|par_fin = cubunuca
 
}}
 
}}
 +
 +
 +
 +
 +
 +
|cit=
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 
{{voc_158|Hablar. ''Zcubunsuca''.|80r}}
 
{{voc_158|Hablar. ''Zcubunsuca''.|80r}}
{{sema|Hablar}}
 
{{sema|Sustantivos_n}}
 
  
:1. '''z~za'''. Callar.
+
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sub=
 +
 
 +
{{subacep
 +
| z~za
 +
| Callar.
 +
| sema = Callar
 +
| citas =
 
{{voc_158|Callar. ''Zinsucaza zcubunsucaza''.|34v}}
 
{{voc_158|Callar. ''Zinsucaza zcubunsucaza''.|34v}}
{{sema|Callar}}
+
}}
  
:2. '''aoba z~'''. Responder.
+
{{subacep
 +
| aoba z~
 +
| Responder.
 +
| sema = Responder
 +
 
 +
 
 +
| come=
 +
 
 +
El significado de esta locución es obscura.
 +
 
 +
 
 +
| citas =
 
{{voc_158|Responder a las Raçoneʃ <nowiki>=</nowiki> ''obac biasqua'', l, ''aobac zegusqua'' <nowiki>=</nowiki>|109v}}
 
{{voc_158|Responder a las Raçoneʃ <nowiki>=</nowiki> ''obac biasqua'', l, ''aobac zegusqua'' <nowiki>=</nowiki>|109v}}
 
{{manuscrito_2923|Responder <nowiki>=</nowiki> ''obaque zebiasqua''. l. ''obaque zecubunsuca''.|37r}}
 
{{manuscrito_2923|Responder <nowiki>=</nowiki> ''obaque zebiasqua''. l. ''obaque zecubunsuca''.|37r}}
{{sema|Responder}}
+
}}
{{come|El significado de esta locución es obscura.}}
 
  
:3. '''abohoze ze~'''. Fornicar. Lit. Hablarse con él/ella
+
{{subacep
 +
| abohoze ze~
 +
| Fornicar. Lit. Hablarse con él/ella
 +
| sema = Fornicar
 +
| citas =
 
{{manuscrito_2923|Fornicar <nowiki>=</nowiki> ''Zebchisqua''. l. ''aboze zecubune''. l. ''aboze zemi''.|24r}}
 
{{manuscrito_2923|Fornicar <nowiki>=</nowiki> ''Zebchisqua''. l. ''aboze zecubune''. l. ''aboze zemi''.|24r}}
{{sema|Fornicar}}
+
}}
 +
 
 +
|sema=Hablar}}
 +
 
 +
{{L_I| loc. v. |Abogar, interceder, hablar en favor de alguien.|asan z~|cit=
 +
 
  
  
{{L_I| loc. v. |Abogar, interceder, hablar en favor de alguien.|asan z~}}
 
 
{{voc_158|Abogar. ''Asan zecubunsuca''.|2r}}
 
{{voc_158|Abogar. ''Asan zecubunsuca''.|2r}}
{{sema|Favorecer}}
+
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=
 +
 
 +
Favorecer
 +
 
 +
}}
  
 
{{L_II|loc. v.| Leer |ioquec z~
 
{{L_II|loc. v.| Leer |ioquec z~
 
|def = lit. hablar desde el papel
 
|def = lit. hablar desde el papel
 +
 +
 +
 +
 +
|cit=
 +
 +
 +
 +
 +
 +
{{voc_158|Leer <nowiki>=</nowiki> ''ioquec zecubunsuca'' <nowiki>=</nowiki>|fol 83v}}
 +
 +
 +
 +
 
}}
 
}}
{{voc_158|Leer <nowiki>=</nowiki> ''ioquec zecubunsuca'' <nowiki>=</nowiki>|fol 83v}}
 

Revisión actual - 09:46 17 sep 2025

cubunsuca#I su. intr. Hablar.  || cubunsuca#II  || cubunsuca#III  || cubunsuca#IV  || cubunsuca#V  || cubunsuca#L I asan z~ loc. v. Abogar, interceder, hablar en favor de alguien.

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

cubunsuca, qubunsuca

Fon. Gonz.*/kuβunsuka/ Cons. */kuβunsuka/
Morf. cubun -suca
    k:k u:u w:w u:a
    I. su. intr. Hablar.  Imp. cubusu.Part. fin. cubunuca.
    Conjugar
    Paradigma verbal: cubun (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-cubunz-cubun-sucaz-cubun-nyngaz-cubun-iua
    neg.z-cubun-zaz-cubun-suca-zaz-cubun-zi-ngaz-cubun-za-n iua
    2.ª sg.m-cubunm-cubun-sucam-cubun-nyngam-cubun-iua
    neg.m-cubun-zam-cubun-suca-zam-cubun-zi-ngam-cubun-za-n iua
    3.ªa-cubuna-cubun-sucaa-cubun-nyngaa-cubun-iua
    neg.a-cubun-zaa-cubun-suca-zaa-cubun-zi-ngaa-cubun-za-n iua
    1.ª pl.chi-cubunchi-cubun-sucachi-cubun-nyngachi-cubun-iua
    neg.chi-cubun-zachi-cubun-suca-zachi-cubun-zi-ngachi-cubun-za-n iua
    2.ª pl.mi-cubunmi-cubun-sucami-cubun-nyngami-cubun-iua
    neg.mi-cubun-zami-cubun-suca-zami-cubun-zi-ngami-cubun-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-cubun-uacha-cubun-sucacha-cubun-nyngacha-cubun-nynguepqua
    2.ª sg.ma-cubun-uama-cubun-sucama-cubun-nyngama-cubun-nynguepqua
    3.ªa-cubun-uaa-cubun-sucaa-cubun-nyngaa-cubun-nynguepqua
    1.ª pl.chi-cubun-uachi-cubun-sucachi-cubun-nyngachi-cubun-nynguepqua
    2.ª pl.mi-cubun-uami-cubun-sucami-cubun-nyngami-cubun-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-cubun-u
    2.ª pl. (Imp.)a-cubun-ua
    Hablar. Zcubunsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 80r
      z~za
    1. Callar.
      Callar. Zinsucaza zcubunsucaza. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 34v
      Ver también " Callar ": cubunsuca, insuca
    2. aoba z~
    3. Responder.
      Responder a las Raçoneʃ = obac biasqua, l, aobac zegusqua = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 109v
      Responder = obaque zebiasqua. l. obaque zecubunsuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 37r
      Ver también " Responder ": cubunsuca, iasqua, uba, usqua(2)
      Comentarios: El significado de esta locución es obscura.
    4. abohoze ze~
    5. Fornicar. Lit. Hablarse con él/ella
      Fornicar = Zebchisqua. l. aboze zecubune. l. aboze zemi. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 24r
      Ver también " Fornicar ": chisqua, cubunsuca, misqua


    asan z~.
    L.I. loc. v. Abogar, interceder, hablar en favor de alguien. 
    Ver también " Favorecer ": cubunsuca, insuca, pquansuca, quynsuca, sa, zisqua
    Abogar. Asan zecubunsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 2r


    ioquec z~.
    L.II. loc. v. Leer ( lit. hablar desde el papel. )
    Leer = ioquec zecubunsuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 83v Ms. 158. Voc. fol. fol 83v