De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 6: Línea 6:
 
}}
 
}}
  
{{I| sq. tr. | Exprimir, apretar.}}
+
{{I| sq. tr. quy. | Exprimir, apretar.}}
 
{{verbo
 
{{verbo
 
|pre=zbioquy
 
|pre=zbioquy
Línea 20: Línea 20:
 
{{voc_158|Ordeñar. ''Chue zebiosqua''.|92r}}
 
{{voc_158|Ordeñar. ''Chue zebiosqua''.|92r}}
  
{{II| sq. tr. | Abollar
+
 
 +
{{II| sq. tr. quy. | Abollar
 
|def = Producir una depresión en una superficie, apretándola.
 
|def = Producir una depresión en una superficie, apretándola.
 
}}
 
}}
 
{{gra_158|[...]Sacanse tanvien otros verbos en los quales quìtado El ''esqua'' , ʃe les a de aǹadir eſta particula ''quy'' Que son los çìguientes[...] ''zbchihisqua''. escriuir píntar <u>abollar</u>,|13r}}
 
{{gra_158|[...]Sacanse tanvien otros verbos en los quales quìtado El ''esqua'' , ʃe les a de aǹadir eſta particula ''quy'' Que son los çìguientes[...] ''zbchihisqua''. escriuir píntar <u>abollar</u>,|13r}}

Revisión del 20:36 23 may 2021

iosqua#I sq. tr. quy. Exprimir, apretar, estrujar.  || iosqua#II sq. intr. quy. Humillarse, hacer reverencia (Agacharse en el piso como muestra de reverencia o respeto (lit. Encogerse al suelo)) || iosqua#III  || iosqua#IV  || iosqua#V  || iosqua#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

iosqua, yosquâ

Fon. Gonz.*/ioskua/ Cons. */ioskua/
    {{{GRUPO}}}
    I. sq. tr. quy. Exprimir, apretar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: io (sq. tr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-ioquyz-b-io-squaz-b-io-ngaz-b-io-iua
    neg.z-b-io-zaz-b-io-squa-zaz-b-io-zi-ngaz-b-io-za-n iua
    2.ª sg.m-m-ioquym-m-io-squam-m-io-ngam-m-io-iua
    neg.m-m-io-zam-m-io-squa-zam-m-io-zi-ngam-m-io-za-n iua
    3.ªa-b-ioquya-b-io-squaa-b-io-ngaa-b-io-iua
    neg.a-b-io-zaa-b-io-squa-zaa-b-io-zi-ngaa-b-io-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-ioquychi-b-io-squachi-b-io-ngachi-b-io-iua
    neg.chi-b-io-zachi-b-io-squa-zachi-b-io-zi-ngachi-b-io-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-ioquymi-b-io-squami-b-io-ngami-b-io-iua
    neg.mi-b-io-zami-b-io-squa-zami-b-io-zi-ngami-b-io-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ioc-acha-io-scacha-io-ngacha-io-nguepqua
    2.ª sg.ma-ioc-ama-io-scama-io-ngama-io-nguepqua
    3.ªioc-aio-scaio-ngaio-nguepqua
    1.ª pl.chi-ioc-achi-io-scachi-io-ngachi-io-nguepqua
    2.ª pl.mi-ioc-ami-io-scami-io-ngami-io-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)ioc-u
    2.ª pl. (Imp.)ioc-ua

    Pret. zbioquy. Imp. iocu. Part. de pret. ioca. Part. de pres. iosca. Part. de fut. ionga.

    Esprimir. Zebiosqua. Pretérito, zebioque. Ymperatiuo, // iocu. Partiçipios: chaiosca, chaioca, chaionga. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 74v

    Ver también "Apretar": in, in zona, iosqua, punsuca, quyhytansuca, quyhytasuca

    1. chue zb~. ordeñar.

    Ordeñar. Chue zebiosqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 92r


    II. sq. tr. quy. Abollar ( Producir una depresión en una superficie, apretándola.. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: io (sq. tr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-ioquyz-b-io-squaz-b-io-ngaz-b-io-iua
    neg.z-b-io-zaz-b-io-squa-zaz-b-io-zi-ngaz-b-io-za-n iua
    2.ª sg.m-m-ioquym-m-io-squam-m-io-ngam-m-io-iua
    neg.m-m-io-zam-m-io-squa-zam-m-io-zi-ngam-m-io-za-n iua
    3.ªa-b-ioquya-b-io-squaa-b-io-ngaa-b-io-iua
    neg.a-b-io-zaa-b-io-squa-zaa-b-io-zi-ngaa-b-io-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-ioquychi-b-io-squachi-b-io-ngachi-b-io-iua
    neg.chi-b-io-zachi-b-io-squa-zachi-b-io-zi-ngachi-b-io-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-ioquymi-b-io-squami-b-io-ngami-b-io-iua
    neg.mi-b-io-zami-b-io-squa-zami-b-io-zi-ngami-b-io-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ioc-acha-io-scacha-io-ngacha-io-nguepqua
    2.ª sg.ma-ioc-ama-io-scama-io-ngama-io-nguepqua
    3.ªioc-aio-scaio-ngaio-nguepqua
    1.ª pl.chi-ioc-achi-io-scachi-io-ngachi-io-nguepqua
    2.ª pl.mi-ioc-ami-io-scami-io-ngami-io-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)ioc-u
    2.ª pl. (Imp.)ioc-ua

    [...]Sacanse tanvien otros verbos en los quales quìtado El esqua , ʃe les a de aǹadir eſta particula quy Que son los çìguientes[...] zbchihisqua. escriuir píntar abollar, [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Gra. fol. 13r