De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=) |
||
| (No se muestran 7 ediciones intermedias del mismo usuario) | |||
| Línea 2: | Línea 2: | ||
|IPA_GONZALEZ = kɨhɨusuca | |IPA_GONZALEZ = kɨhɨusuca | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | |PROTO1 = | + | |PROTO2 = ˈkʷeⁿdsi- |
| − | | | + | |PROTO1 = ˈkʷenzi- →ˈkʷiʔsi- |
| − | |FON = | + | |PROTO = ˈkʷɨʔi- |
| + | |FON = ˈkʷɨʔu- | ||
|GRUPO = | |GRUPO = | ||
| Línea 12: | Línea 13: | ||
[[c1::u:i]] | [[c1::u:i]] | ||
| − | + | |COM = | |
| − | |COM = ¿Por qué se deslabializaó "kʷ"? ¿Habría sido un asunto meramente ortográfico? Quizá ocurría igual que en otras deslabializaciones de kʷ, como kkʷa → ʔka | + | 1. ¿Por qué se deslabializaó "kʷ"? ¿Habría sido un asunto meramente ortográfico? Quizá ocurría igual que en otras deslabializaciones de kʷ, como kkʷa → ʔka? Hay una variante con pqu, revisar. |
|MORFOLOGIA = | |MORFOLOGIA = | ||
}} | }} | ||
| − | {{I| su. tr. | Cavar, excavar. | + | {{I| su. tr. | Cavar, excavar. |
| + | |con = | ||
| + | |||
{{verbo | {{verbo | ||
|fin = aquyhyune | |fin = aquyhyune | ||
| Línea 25: | Línea 28: | ||
|par_fut = quyhyunynga | |par_fut = quyhyunynga | ||
}} | }} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
{{voc_158|Cabar. ''Bquyhyusuca''. Ymperatiuo, ''quyhyu''. Partiçipios, ''chaquyhyusuca, chaquyhyua, chaquyhyunynga''.<br> | {{voc_158|Cabar. ''Bquyhyusuca''. Ymperatiuo, ''quyhyu''. Partiçipios, ''chaquyhyusuca, chaquyhyua, chaquyhyunynga''.<br> | ||
Cabado estar. ''Aquyhyune''.<br> | Cabado estar. ''Aquyhyune''.<br> | ||
Cabada cosa. ''Aquyhyuca''.|38r}} | Cabada cosa. ''Aquyhyuca''.|38r}} | ||
| + | |||
| + | <!-- ʔundase-kajnə < kun-dase- --> | ||
| + | <!-- kuí-i --> | ||
| + | <!-- < kʷeʔsə --> | ||
| + | |||
| + | <!-- ítti-kuít- (cavar el suelo) --> | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |sub= | ||
| + | |||
| + | {{subacep | ||
| + | | hischaz a~ | ||
| + | | Cavar (para la labrar la tierra) | ||
| + | | sema = Cavar | ||
| + | | citas = | ||
| + | {{voc_158|Cabar en tierra por labrar <nowiki>=</nowiki> ''bgyisuca'', L, ''hichaz bquyhyusuca'',|38r}} | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |cog= | ||
{{tuf|cuíhinro|cavar (zanjas)|Headland}} | {{tuf|cuíhinro|cavar (zanjas)|Headland}} | ||
| + | {{mot|ʔundasekajnə|cavar|HUber & Reed}} | ||
{{mbp|kuíi|cavar|Trillos}} | {{mbp|kuíi|cavar|Trillos}} | ||
{{arh|a'po'sʉn di|excavar|Frank}} | {{arh|a'po'sʉn di|excavar|Frank}} | ||
| + | {{kog|kuíh-ĩ|cavar|Huber & Reed}} | ||
| + | {{cbg|íttikuít-|cavar|Huber & Reed}} | ||
| − | + | }} | |
| − | |||
| − | |||
Revisión actual - 12:41 17 sep 2025
quyhyusuca#I su. tr. Cavar, excavar. || quyhyusuca#II || quyhyusuca#III || quyhyusuca#IV || quyhyusuca#V || quyhyusuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
quyhyusuca
Fon. Gonz.*/kɨhɨusuca/ Cons.
*/kɨhɨusuka/
- Cavar (para la labrar la tierra)
Cabar en tierra por labrar = bgyisuca, L, hichaz bquyhyusuca, [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 38r
Ver también " Cavar ": quyhyusuca
I. su. tr. Cavar, excavar.
Fin. aquyhyune.Part. fin. aquyhyuca. Part. de pret. quyhyua. Part. de pres. quyhyusuca. Part. de fut. quyhyunynga. Paradigma verbal: quyhyu (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-quyhyu | z-b-quyhyu-suca | z-b-quyhyu-nynga | z-b-quyhyu-iua |
| neg. | z-b-quyhyu-za | z-b-quyhyu-suca-za | z-b-quyhyu-zi-nga | z-b-quyhyu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-quyhyu | m-m-quyhyu-suca | m-m-quyhyu-nynga | m-m-quyhyu-iua |
| neg. | m-m-quyhyu-za | m-m-quyhyu-suca-za | m-m-quyhyu-zi-nga | m-m-quyhyu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-quyhyu | a-b-quyhyu-suca | a-b-quyhyu-nynga | a-b-quyhyu-iua |
| neg. | a-b-quyhyu-za | a-b-quyhyu-suca-za | a-b-quyhyu-zi-nga | a-b-quyhyu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-quyhyu | chi-b-quyhyu-suca | chi-b-quyhyu-nynga | chi-b-quyhyu-iua |
| neg. | chi-b-quyhyu-za | chi-b-quyhyu-suca-za | chi-b-quyhyu-zi-nga | chi-b-quyhyu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-quyhyu | mi-b-quyhyu-suca | mi-b-quyhyu-nynga | mi-b-quyhyu-iua |
| neg. | mi-b-quyhyu-za | mi-b-quyhyu-suca-za | mi-b-quyhyu-zi-nga | mi-b-quyhyu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quyhyu-ua | cha-quyhyu-suca | cha-quyhyu-nynga | cha-quyhyu-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quyhyu-ua | ma-quyhyu-suca | ma-quyhyu-nynga | ma-quyhyu-nynguepqua |
| 3.ª | quyhyu-ua | quyhyu-suca | quyhyu-nynga | quyhyu-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quyhyu-ua | chi-quyhyu-suca | chi-quyhyu-nynga | chi-quyhyu-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quyhyu-ua | mi-quyhyu-suca | mi-quyhyu-nynga | mi-quyhyu-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | quyhyu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | quyhyu-ua |
Cabar. Bquyhyusuca. Ymperatiuo, quyhyu. Partiçipios, chaquyhyusuca, chaquyhyua, chaquyhyunynga.
Cabado estar. Aquyhyune.
uwa central: cuíhinro - cavar (zanjas) (Headland
)
Barí ará: ʔundasekajnə - cavar (HUber & Reed)
Ikʉ (Arhuaco): a'po'sʉn di - excavar (Frank
)
kággaba (kogui): kuíh-ĩ - cavar (Huber & Reed
)
hischaz a~
