m |
m |
||
| Línea 11: | Línea 11: | ||
{{sema|Reñir}} | {{sema|Reñir}} | ||
| − | {{II| sq. tr. | Embestir, acometer, golpear | + | {{II| sq. tr. | Embestir, acometer, golpear (correlativo del anterior).}} |
:1. '''amuys ~'''. Embestir a alguien, darle golpes. | :1. '''amuys ~'''. Embestir a alguien, darle golpes. | ||
Revisión del 01:50 21 abr 2012
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-ca | z-ca-squa | z-ca-nga | z-ca-iua |
| 2.ª sg. | m-ca | m-ca-squa | m-ca-nga | m-ca-iua |
| 3.ª | a-ca | a-ca-squa | a-ca-nga | a-ca-iua |
| 1.ª pl. | chi-ca | chi-ca-squa | chi-ca-nga | chi-ca-iua |
| 2.ª pl. | mi-ca | mi-ca-squa | mi-ca-nga | mi-ca-iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ca-ia | cha-ca-sca | cha-ca-nga | cha-ca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ca-ia | ma-ca-sca | ma-ca-nga | ma-ca-nguepqua |
| 3.ª | ca-ia | ca-sca | ca-nga | ca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ca-ia | chi-ca-sca | chi-ca-nga | chi-ca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ca-ia | mi-ca-sca | mi-ca-nga | mi-ca-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ca-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ca-ua |
Pelear. Zecasqua [o] caquez bquysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 96v Ms. 158. Voc. fol. fol 96v
Ver también "Reñir": caque, casqua(2), fihisuagosqua, inago, inagosqua, quysqua
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ca | z-b-ca-squa | z-b-ca-nga | z-b-ca-iua |
| 2.ª sg. | m-m-ca | m-m-ca-squa | m-m-ca-nga | m-m-ca-iua |
| 3.ª | a-b-ca | a-b-ca-squa | a-b-ca-nga | a-b-ca-iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ca | chi-b-ca-squa | chi-b-ca-nga | chi-b-ca-iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ca | mi-b-ca-squa | mi-b-ca-nga | mi-b-ca-iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ca-ia | cha-ca-sca | cha-ca-nga | cha-ca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ca-ia | ma-ca-sca | ma-ca-nga | ma-ca-nguepqua |
| 3.ª | ca-ia | ca-sca | ca-nga | ca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ca-ia | chi-ca-sca | chi-ca-nga | chi-ca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ca-ia | mi-ca-sca | mi-ca-nga | mi-ca-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ca-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ca-ua |
- 1. amuys ~. Embestir a alguien, darle golpes.
Acometer a otro. Amuys zemisqua [o] amuys bcasqua; bcaque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 4v Ms. 158. Voc. fol. fol 4v
- 2. hycazies ~. Despeñar (literalmente golpearse en el precipicio.)
Despeñarse. Hyiazies zemisqua [o] hycazies bcasqua. Pretérito, bcaque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 56r Ms. 158. Voc. fol. fol 56r
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ca | z-b-ca-squa | z-b-ca-nga | z-b-ca-iua |
| 2.ª sg. | m-m-ca | m-m-ca-squa | m-m-ca-nga | m-m-ca-iua |
| 3.ª | a-b-ca | a-b-ca-squa | a-b-ca-nga | a-b-ca-iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ca | chi-b-ca-squa | chi-b-ca-nga | chi-b-ca-iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ca | mi-b-ca-squa | mi-b-ca-nga | mi-b-ca-iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ca-ia | cha-ca-sca | cha-ca-nga | cha-ca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ca-ia | ma-ca-sca | ma-ca-nga | ma-ca-nguepqua |
| 3.ª | ca-ia | ca-sca | ca-nga | ca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ca-ia | chi-ca-sca | chi-ca-nga | chi-ca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ca-ia | mi-ca-sca | mi-ca-nga | mi-ca-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ca-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ca-ua |
(Pretérito: bca. Imperativo: co. Participios: chaquiesca, chacaia, chaquienga).
- 1. Comer cosas duras.
Comer maíz, carne, queso, fruta y cosas duras como, bizcocho, confitura y cosas así. Bcasqua. Pretérito, // bca. Ymperatiuo, co. Partiçipios: chaquiesca, chacaia, chaquienga. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 40v Ms. 158. Voc. fol. fol 40v
Ver también "Comer": casqua, chusqua, gamysuca, gychasuca, gyiasuca, gysqua, nysqua(2), quychquysuca, sosqua
Probables cognados chibchas:
U'wa central: cohnro - Comer algo que se tiene que masticar (
Headland, 1997
)
- 2. Dicho de un ave o insecto: picar.
Picarme el aue o animalexo. Chabcasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 98r Ms. 158. Voc. fol. fol 98r
- 3. Dicho del perro: morder.
Morder como perro. Bcasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 88r Ms. 158. Voc. fol. fol 88r
Ver también "Morder": bonsuca, casqua
I. loc. v. Tener sabor a.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-ca | z-ca-squa | z-ca-nga | z-ca-iua |
| 2.ª sg. | m-ca | m-ca-squa | m-ca-nga | m-ca-iua |
| 3.ª | a-ca | a-ca-squa | a-ca-nga | a-ca-iua |
| 1.ª pl. | chi-ca | chi-ca-squa | chi-ca-nga | chi-ca-iua |
| 2.ª pl. | mi-ca | mi-ca-squa | mi-ca-nga | mi-ca-iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ca-ia | cha-ca-sca | cha-ca-nga | cha-ca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ca-ia | ma-ca-sca | ma-ca-nga | ma-ca-nguepqua |
| 3.ª | ca-ia | ca-sca | ca-nga | ca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ca-ia | chi-ca-sca | chi-ca-nga | chi-ca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ca-ia | mi-ca-sca | mi-ca-nga | mi-ca-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ca-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ca-ua |
Sabe a pan. Funye zabcasqua.
Sabe a tierra. Hichye zabcasqua.
Sabe a maíz. Abye zabcasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 111v Ms. 158. Voc. fol. fol 111v
