De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Absorber material colgante de cada sección en |cit= dentro de su plantilla)
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
Línea 17: Línea 17:
  
 
{{I| su. tr. | Arrancar.|cit=
 
{{I| su. tr. | Arrancar.|cit=
 +
 +
  
 
{{voc_158|Arrancar. ''Zeguachysuca''.|19r}}  
 
{{voc_158|Arrancar. ''Zeguachysuca''.|19r}}  
 
{{manuscrito_2923|Arrancar = ''Zeguahachysuca''.|7r}}
 
{{manuscrito_2923|Arrancar = ''Zeguahachysuca''.|7r}}
{{sema|Arrancar}}
+
 
{{sema|Verbos gu}}
+
 
 +
 
 +
 
 +
|cog=
 +
 
 +
 
  
 
{{tuf|cuahchinro|Arrancar (Tegría)|Headland}}
 
{{tuf|cuahchinro|Arrancar (Tegría)|Headland}}
  
}}
+
 
 +
 
 +
|sema=Arrancar|sema1=Verbos gu}}
  
 
{{II| su. tr. | Pelar
 
{{II| su. tr. | Pelar
 
|def = *Retirar la cobertura de algo. |cit =  
 
|def = *Retirar la cobertura de algo. |cit =  
 +
 +
 +
 +
  
 
{{voc_158|Pelar <nowiki>=</nowiki> ''zeguahachysuca'' <nowiki>=</nowiki>|96v}}
 
{{voc_158|Pelar <nowiki>=</nowiki> ''zeguahachysuca'' <nowiki>=</nowiki>|96v}}
{{sema|Pelar}}
+
 
  
 
{{muisquismo|guachapiar}}
 
{{muisquismo|guachapiar}}
  
  }}
+
   
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sema =Pelar}}

Revisión actual - 13:12 17 sep 2025

guahachysuca#I su. tr. Arrancar.  || guahachysuca#II su. tr. Pelar (*Retirar la cobertura de algo.) || guahachysuca#III  || guahachysuca#IV  || guahachysuca#V  || guahachysuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

guahachysuca, guachysuca, uahachysuca

Fon. Gonz.*/ɣuahaʂɨsuka/ Cons. */ɣuahatʲɨsuka/
    ɡʷ:kʷ a:a ʔʃ:ʔʃ ə:i
    I. su. tr. Arrancar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: guahachy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-guahachyz-b-guahachy-sucaz-b-guahachy-nyngaz-b-guahachy-iua
    neg.z-b-guahachy-zaz-b-guahachy-suca-zaz-b-guahachy-zi-ngaz-b-guahachy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-guahachym-m-guahachy-sucam-m-guahachy-nyngam-m-guahachy-iua
    neg.m-m-guahachy-zam-m-guahachy-suca-zam-m-guahachy-zi-ngam-m-guahachy-za-n iua
    3.ªa-b-guahachya-b-guahachy-sucaa-b-guahachy-nyngaa-b-guahachy-iua
    neg.a-b-guahachy-zaa-b-guahachy-suca-zaa-b-guahachy-zi-ngaa-b-guahachy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-guahachychi-b-guahachy-sucachi-b-guahachy-nyngachi-b-guahachy-iua
    neg.chi-b-guahachy-zachi-b-guahachy-suca-zachi-b-guahachy-zi-ngachi-b-guahachy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-guahachymi-b-guahachy-sucami-b-guahachy-nyngami-b-guahachy-iua
    neg.mi-b-guahachy-zami-b-guahachy-suca-zami-b-guahachy-zi-ngami-b-guahachy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-guahachy-uacha-guahachy-sucacha-guahachy-nyngacha-guahachy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-guahachy-uama-guahachy-sucama-guahachy-nyngama-guahachy-nynguepqua
    3.ªguahachy-uaguahachy-sucaguahachy-nyngaguahachy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-guahachy-uachi-guahachy-sucachi-guahachy-nyngachi-guahachy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-guahachy-uami-guahachy-sucami-guahachy-nyngami-guahachy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)guahachy-u
    2.ª pl. (Imp.)guahachy-ua

    Ver también " Arrancar ": guahachysuca, gune, unsuca

    Ver también " Verbos gu ": guahachysuca, uaosuca, uasqua(2), uitysuca, unsuca, uquysuca, usqua(2)

    Arrancar. Zeguachysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 19r

    Arrancar = Zeguahachysuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 7r

    uwa central: cuahchinro - Arrancar (Tegría) (Headland )


    II. su. tr. Pelar ( *Retirar la cobertura de algo.. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: guahachy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-guahachyz-b-guahachy-sucaz-b-guahachy-nyngaz-b-guahachy-iua
    neg.z-b-guahachy-zaz-b-guahachy-suca-zaz-b-guahachy-zi-ngaz-b-guahachy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-guahachym-m-guahachy-sucam-m-guahachy-nyngam-m-guahachy-iua
    neg.m-m-guahachy-zam-m-guahachy-suca-zam-m-guahachy-zi-ngam-m-guahachy-za-n iua
    3.ªa-b-guahachya-b-guahachy-sucaa-b-guahachy-nyngaa-b-guahachy-iua
    neg.a-b-guahachy-zaa-b-guahachy-suca-zaa-b-guahachy-zi-ngaa-b-guahachy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-guahachychi-b-guahachy-sucachi-b-guahachy-nyngachi-b-guahachy-iua
    neg.chi-b-guahachy-zachi-b-guahachy-suca-zachi-b-guahachy-zi-ngachi-b-guahachy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-guahachymi-b-guahachy-sucami-b-guahachy-nyngami-b-guahachy-iua
    neg.mi-b-guahachy-zami-b-guahachy-suca-zami-b-guahachy-zi-ngami-b-guahachy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-guahachy-uacha-guahachy-sucacha-guahachy-nyngacha-guahachy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-guahachy-uama-guahachy-sucama-guahachy-nyngama-guahachy-nynguepqua
    3.ªguahachy-uaguahachy-sucaguahachy-nyngaguahachy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-guahachy-uachi-guahachy-sucachi-guahachy-nyngachi-guahachy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-guahachy-uami-guahachy-sucami-guahachy-nyngami-guahachy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)guahachy-u
    2.ª pl. (Imp.)guahachy-ua

    Ver también " Pelar ":

    Pelar = zeguahachysuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v


    Ver muisquismo guachapiar.