De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 12: Línea 12:
 
{{I| su. tr. | Oir, escuchar. }}
 
{{I| su. tr. | Oir, escuchar. }}
 
{{verbo
 
{{verbo
 +
|pre    = nypquao
 
|par_pas = nypquaoa
 
|par_pas = nypquaoa
 
|par_pre = nypquasuca
 
|par_pre = nypquasuca

Revisión del 16:16 16 dic 2019

nypquasuca#I su. tr. Oir, escuchar.  || nypquasuca#II su. tr. Entender, comprender.  || nypquasuca#III  || nypquasuca#IV  || nypquasuca#V  || nypquasuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

nypquasuca, nepasuca, niquasuca, nyquasuca, nɣpquasuca, nɣpquasûca, nɣpquâsuca

Fon. Gonz.*/nɨpkuasuka/ Cons. */nɨpkuasuka/
    n:r y:a pqu:ku
    I. su. tr. Oir, escuchar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: nypqua (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-nypqua-oz-m-nypqua-sucaz-m-nypqua-nyngaz-m-nypqua-iua
    neg.z-m-nypqua-zaz-m-nypqua-suca-zaz-m-nypqua-zi-ngaz-m-nypqua-za-n iua
    2.ª sg.m-m-nypqua-om-m-nypqua-sucam-m-nypqua-nyngam-m-nypqua-iua
    neg.m-m-nypqua-zam-m-nypqua-suca-zam-m-nypqua-zi-ngam-m-nypqua-za-n iua
    3.ªa-m-nypqua-oa-m-nypqua-sucaa-m-nypqua-nyngaa-m-nypqua-iua
    neg.a-m-nypqua-zaa-m-nypqua-suca-zaa-m-nypqua-zi-ngaa-m-nypqua-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-nypqua-ochi-m-nypqua-sucachi-m-nypqua-nyngachi-m-nypqua-iua
    neg.chi-m-nypqua-zachi-m-nypqua-suca-zachi-m-nypqua-zi-ngachi-m-nypqua-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-nypqua-omi-m-nypqua-sucami-m-nypqua-nyngami-m-nypqua-iua
    neg.mi-m-nypqua-zami-m-nypqua-suca-zami-m-nypqua-zi-ngami-m-nypqua-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-nypqua-uacha-nypqua-sucacha-nypqua-nyngacha-nypqua-nynguepqua
    2.ª sg.ma-nypqua-uama-nypqua-sucama-nypqua-nyngama-nypqua-nynguepqua
    3.ªnypqua-uanypqua-sucanypqua-nynganypqua-nynguepqua
    1.ª pl.chi-nypqua-uachi-nypqua-sucachi-nypqua-nyngachi-nypqua-nynguepqua
    2.ª pl.mi-nypqua-uami-nypqua-sucami-nypqua-nyngami-nypqua-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)nypqua-u
    2.ª pl. (Imp.)nypqua-ua

    Pret. nypquao. Part. de pret. nypquaoa. Part. de pres. nypquasuca.

    Oẏr. mnypquasuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 66r

    Oir. Mnyquasuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 92r

    Ver también "Oír": cuhuca, nypquasuca, quysqua

    uwa Raw riya: rákuik - Oír. (Bonilla y Gómez )
    uwa central: rahcuinro - Oír. (Headland )
    Ikʉ (Arhuaco): nóʔkw-ən - oír (Huber & Reed )
    damana: nɨkkwá - oír (Huber & Reed )
    kággaba (kogui): nuk'ka - oír (Olaya )
    ette taara: nookwi - oír (Niño)


    II. su. tr. Entender, comprender. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: nypqua (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-nypqua-oz-m-nypqua-sucaz-m-nypqua-nyngaz-m-nypqua-iua
    neg.z-m-nypqua-zaz-m-nypqua-suca-zaz-m-nypqua-zi-ngaz-m-nypqua-za-n iua
    2.ª sg.m-m-nypqua-om-m-nypqua-sucam-m-nypqua-nyngam-m-nypqua-iua
    neg.m-m-nypqua-zam-m-nypqua-suca-zam-m-nypqua-zi-ngam-m-nypqua-za-n iua
    3.ªa-m-nypqua-oa-m-nypqua-sucaa-m-nypqua-nyngaa-m-nypqua-iua
    neg.a-m-nypqua-zaa-m-nypqua-suca-zaa-m-nypqua-zi-ngaa-m-nypqua-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-nypqua-ochi-m-nypqua-sucachi-m-nypqua-nyngachi-m-nypqua-iua
    neg.chi-m-nypqua-zachi-m-nypqua-suca-zachi-m-nypqua-zi-ngachi-m-nypqua-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-nypqua-omi-m-nypqua-sucami-m-nypqua-nyngami-m-nypqua-iua
    neg.mi-m-nypqua-zami-m-nypqua-suca-zami-m-nypqua-zi-ngami-m-nypqua-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-nypqua-uacha-nypqua-sucacha-nypqua-nyngacha-nypqua-nynguepqua
    2.ª sg.ma-nypqua-uama-nypqua-sucama-nypqua-nyngama-nypqua-nynguepqua
    3.ªnypqua-uanypqua-sucanypqua-nynganypqua-nynguepqua
    1.ª pl.chi-nypqua-uachi-nypqua-sucachi-nypqua-nyngachi-nypqua-nynguepqua
    2.ª pl.mi-nypqua-uami-nypqua-sucami-nypqua-nyngami-nypqua-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)nypqua-u
    2.ª pl. (Imp.)nypqua-ua

    ...Y lo mismo es en la letra o quando se aŋade àl preterito, porque se quita en la negacion; v.g. mny˰pquao, yo entendì; mny˰pquaza, yo no entendì [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Gra. fol. 8r

    Entender = mnypquasuca, part[.]os : chanypquasuca, chanypquaoa = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 72v