De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Variable proto) |
m |
||
| Línea 2: | Línea 2: | ||
|IPA_GONZALEZ = ʂɨusuka | |IPA_GONZALEZ = ʂɨusuka | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | |PROTO1 = * | + | |PROTO1 = *sehˈkuwa |
|PROTO = ʃehˈkum- → ʃehˈhu- | |PROTO = ʃehˈkum- → ʃehˈhu- | ||
|FON = ʃəˈhu- | |FON = ʃəˈhu- | ||
Revisión del 07:52 24 may 2024
chyusuca#I su. tr. Teñir de negro, *obscurecer || chyusuca#II || chyusuca#III || chyusuca#IV || chyusuca#V || chyusuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chyusuca
Fon. Gonz.*/ʂɨusuka/ Cons.
*/tʲɨusuka/
I. su. tr. Teñir de negro, *obscurecer
Paradigma verbal: chyu (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chyu | z-b-chyu-suca | z-b-chyu-nynga | z-b-chyu-iua |
| neg. | z-b-chyu-za | z-b-chyu-suca-za | z-b-chyu-zi-nga | z-b-chyu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chyu | m-m-chyu-suca | m-m-chyu-nynga | m-m-chyu-iua |
| neg. | m-m-chyu-za | m-m-chyu-suca-za | m-m-chyu-zi-nga | m-m-chyu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chyu | a-b-chyu-suca | a-b-chyu-nynga | a-b-chyu-iua |
| neg. | a-b-chyu-za | a-b-chyu-suca-za | a-b-chyu-zi-nga | a-b-chyu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chyu | chi-b-chyu-suca | chi-b-chyu-nynga | chi-b-chyu-iua |
| neg. | chi-b-chyu-za | chi-b-chyu-suca-za | chi-b-chyu-zi-nga | chi-b-chyu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chyu | mi-b-chyu-suca | mi-b-chyu-nynga | mi-b-chyu-iua |
| neg. | mi-b-chyu-za | mi-b-chyu-suca-za | mi-b-chyu-zi-nga | mi-b-chyu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chyu-ua | cha-chyu-suca | cha-chyu-nynga | cha-chyu-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chyu-ua | ma-chyu-suca | ma-chyu-nynga | ma-chyu-nynguepqua |
| 3.ª | chyu-ua | chyu-suca | chyu-nynga | chyu-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chyu-ua | chi-chyu-suca | chi-chyu-nynga | chi-chyu-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chyu-ua | mi-chyu-suca | mi-chyu-nynga | mi-chyu-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chyu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chyu-ua |
Teńir de negro = bchyusuca, actíuo, L, bchyugosqua, neutro = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 117v
Ver también "Teñir": chyugosqua, chyusuca
Ver también "Negrear": bhosioiomy, chyugosqua, chyusuca, muyhyxio, muyhyzy, muyhyzynsuca, muyhyzysuca, opqua meza
uwa central: checumro - adj. (día opaco) (Headland
)
uwa central: checúm_cabro - adj. oscuro (muy, cuando no hay luna, o en el día cuando no sale el sol). (Headland
)
