De Muysc cubun - Lengua Muisca
chihiguansuca#I su. intr. Doblegarse, encorvarse (Doblarse o encogerse por la vejez o la enfermedad, hablando de un ser vivo) || chihiguansuca#II su. intr. Blandir, blandear (Hacer que un arma larga o una hoja de metal se mueva o encorve) || chihiguansuca#III || chihiguansuca#IV || chihiguansuca#V || chihiguansuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chihiguansuca, chiguansuca(2), chiuansuca
Fon. Gonz.*/ʂihiɣuansuka/ Cons.
*/tʲihiɣuansuka/
I. su. tr. Doblegarse, encorvarse, torcerse.
Paradigma verbal: chihiguan (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chihiguan | z-b-chihiguan-suca | z-b-chihiguan-nynga | z-b-chihiguan-iua |
| neg. | z-b-chihiguan-za | z-b-chihiguan-suca-za | z-b-chihiguan-zi-nga | z-b-chihiguan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chihiguan | m-m-chihiguan-suca | m-m-chihiguan-nynga | m-m-chihiguan-iua |
| neg. | m-m-chihiguan-za | m-m-chihiguan-suca-za | m-m-chihiguan-zi-nga | m-m-chihiguan-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chihiguan | a-b-chihiguan-suca | a-b-chihiguan-nynga | a-b-chihiguan-iua |
| neg. | a-b-chihiguan-za | a-b-chihiguan-suca-za | a-b-chihiguan-zi-nga | a-b-chihiguan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chihiguan | chi-b-chihiguan-suca | chi-b-chihiguan-nynga | chi-b-chihiguan-iua |
| neg. | chi-b-chihiguan-za | chi-b-chihiguan-suca-za | chi-b-chihiguan-zi-nga | chi-b-chihiguan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chihiguan | mi-b-chihiguan-suca | mi-b-chihiguan-nynga | mi-b-chihiguan-iua |
| neg. | mi-b-chihiguan-za | mi-b-chihiguan-suca-za | mi-b-chihiguan-zi-nga | mi-b-chihiguan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chihiguan-ua | cha-chihiguan-suca | cha-chihiguan-nynga | cha-chihiguan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chihiguan-ua | ma-chihiguan-suca | ma-chihiguan-nynga | ma-chihiguan-nynguepqua |
| 3.ª | chihiguan-ua | chihiguan-suca | chihiguan-nynga | chihiguan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chihiguan-ua | chi-chihiguan-suca | chi-chihiguan-nynga | chi-chihiguan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chihiguan-ua | mi-chihiguan-suca | mi-chihiguan-nynga | mi-chihiguan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chihiguan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chihiguan-ua |
Doblegarse. Achihiguansuca [o] abehetansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v
Encorbarse, neutro = Abehetansuca. Item. Asohobansuca. l. achiguansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 35r
Ver también "Torcer encorvando":
