De Muysc cubun - Lengua Muisca

Revisión del 12:29 17 sep 2025 de Diegomez (discusión | contribs.) (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
(difs.) ← Revisión anterior | Revisión actual (difs.) | Revisión siguiente → (difs.)

ysquysuca#I su. tr. Oler  || ysquysuca#II su. tr. Besar  || ysquysuca#III  || ysquysuca#IV  || ysquysuca#V  || ysquysuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

ysquysuca

Fon. Gonz.*/βʷɨskɨsuka/ Cons. */ɨskɨsuka/
    y:i
    mu~.
    I. su. tr. Oler 
    Conjugar
    Paradigma verbal: ysquy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-ysquyz-b-ysquy-sucaz-b-ysquy-nyngaz-b-ysquy-iua
    neg.z-b-ysquy-zaz-b-ysquy-suca-zaz-b-ysquy-zi-ngaz-b-ysquy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-ysquym-m-ysquy-sucam-m-ysquy-nyngam-m-ysquy-iua
    neg.m-m-ysquy-zam-m-ysquy-suca-zam-m-ysquy-zi-ngam-m-ysquy-za-n iua
    3.ªa-b-ysquya-b-ysquy-sucaa-b-ysquy-nyngaa-b-ysquy-iua
    neg.a-b-ysquy-zaa-b-ysquy-suca-zaa-b-ysquy-zi-ngaa-b-ysquy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-ysquychi-b-ysquy-sucachi-b-ysquy-nyngachi-b-ysquy-iua
    neg.chi-b-ysquy-zachi-b-ysquy-suca-zachi-b-ysquy-zi-ngachi-b-ysquy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-ysquymi-b-ysquy-sucami-b-ysquy-nyngami-b-ysquy-iua
    neg.mi-b-ysquy-zami-b-ysquy-suca-zami-b-ysquy-zi-ngami-b-ysquy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ysquy-uacha-ysquy-sucacha-ysquy-nyngacha-ysquy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-ysquy-uama-ysquy-sucama-ysquy-nyngama-ysquy-nynguepqua
    3.ªysquy-uaysquy-sucaysquy-nyngaysquy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-ysquy-uachi-ysquy-sucachi-ysquy-nyngachi-ysquy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-ysquy-uami-ysquy-sucami-ysquy-nyngami-ysquy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)ysquy-u
    2.ª pl. (Imp.)ysquy-ua

    Comentarios: La identificación del radical verbal no es satisfactoria debido a que inicia con 'm' siendo un verbo transitivo

    Ver también " Oler ": fupquansuca, ysquysuca

    O,ler Con el sentido = zmuysquysuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 91v

    uwa central: ina_yajquinro - oler (Headland )
    Ikʉ (Arhuaco): iza nos-ʉn - Oler (Frank )


    mu~.
    II. su. tr. Besar 
    Conjugar
    Paradigma verbal: ysquy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-ysquyz-b-ysquy-sucaz-b-ysquy-nyngaz-b-ysquy-iua
    neg.z-b-ysquy-zaz-b-ysquy-suca-zaz-b-ysquy-zi-ngaz-b-ysquy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-ysquym-m-ysquy-sucam-m-ysquy-nyngam-m-ysquy-iua
    neg.m-m-ysquy-zam-m-ysquy-suca-zam-m-ysquy-zi-ngam-m-ysquy-za-n iua
    3.ªa-b-ysquya-b-ysquy-sucaa-b-ysquy-nyngaa-b-ysquy-iua
    neg.a-b-ysquy-zaa-b-ysquy-suca-zaa-b-ysquy-zi-ngaa-b-ysquy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-ysquychi-b-ysquy-sucachi-b-ysquy-nyngachi-b-ysquy-iua
    neg.chi-b-ysquy-zachi-b-ysquy-suca-zachi-b-ysquy-zi-ngachi-b-ysquy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-ysquymi-b-ysquy-sucami-b-ysquy-nyngami-b-ysquy-iua
    neg.mi-b-ysquy-zami-b-ysquy-suca-zami-b-ysquy-zi-ngami-b-ysquy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ysquy-uacha-ysquy-sucacha-ysquy-nyngacha-ysquy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-ysquy-uama-ysquy-sucama-ysquy-nyngama-ysquy-nynguepqua
    3.ªysquy-uaysquy-sucaysquy-nyngaysquy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-ysquy-uachi-ysquy-sucachi-ysquy-nyngachi-ysquy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-ysquy-uami-ysquy-sucami-ysquy-nyngami-ysquy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)ysquy-u
    2.ª pl. (Imp.)ysquy-ua

    Besar. usan de el verbo oler. Zemuysquysuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 22r