De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
(No se muestran 20 ediciones intermedias de 3 usuarios)
Línea 1: Línea 1:
{{MUYSKA1
+
{{MUI-ESP
 
|IPA_GONZALEZ  = sukansuka
 
|IPA_GONZALEZ  = sukansuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_KUBUN    =  
+
|PROTO        =  
|MORFOLOGIA    = [[suka]], [[-nsuka]]
+
|MORFOLOGIA    = [[suca]] [[-n(2)]] [[-suca]]
 
}}
 
}}
  
{{gram|Verbo -nsuka}}
+
{{I| su. intr. | Envejecerse, desgastarse, *deteriorarse, *menoscabarse.
 +
|con =
 +
 
 +
{{verbo
 +
|par_fin = sucanuca
 +
}}
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
 
 +
 
 +
 
 +
{{voc_158|Enbegeserse la rropa. ''Aquienensuca'' [o] ''asucansuca''.<br>
 +
Enbegeserse la casa. ''Aquienensuca'' [o] ''asucansuca''.|73v}}
 +
 
 +
 
 +
<!--
 +
{{tuf|sec_séc_bicaro|v. desgastar (está acabando la fuerza de una cosa, ropa, etc.)|Headland}}
 +
 
 +
{{come|Parece tratarse de la misma raíz de -suhusqua, apretar. Podría tener relación también con sosqua/soque. }}
 +
-->
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=Envejecerse}}
 +
 
 +
{{I|  su. intr. | Entristecerse, afligirse | zpquyquyz a~
 +
|def = lit. menoscabarse mi condición o voluntad
 +
 
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
 
 +
{{voc_158|Entristeçerse. ''Zpquyquyz asucansuca''.|73v}}
 +
{{voc_158|Afligirse. ''Zepquyquyz asucansuca'' [o] ''zepquyquyz zasosqua''.|8r}}
 +
 
 +
 
  
{{I| Entristecerse, afligirse. }}
 
{{voc_158|Entristeçerse. ''Zpquyquyz asucansuca''.|fol 73v}}
 
  
{{sema|Afligir}}
+
|sema=Afligir}}

Revisión actual - 10:48 17 sep 2025

sucansuca#I su. intr. Entristecerse, afligirse, Envejecerse, desgastarse, *deteriorarse, *menoscabarse. (lit. menoscabarse mi condición o voluntad) || sucansuca#II  || sucansuca#III  || sucansuca#IV  || sucansuca#V  || sucansuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

sucansuca, sacansuca

Fon. Gonz.*/sukansuka/ Cons. */sukansuka/
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Envejecerse, desgastarse, *deteriorarse, *menoscabarse. 
    Part. fin. sucanuca.
    Conjugar
    Paradigma verbal: sucan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-sucani-sucan-sucai-sucan-nyngai-sucan-iua
    neg.i-sucan-zai-sucan-suca-zai-sucan-zi-ngai-sucan-za-n iua
    2.ª sg.m-sucanm-sucan-sucam-sucan-nyngam-sucan-iua
    neg.m-sucan-zam-sucan-suca-zam-sucan-zi-ngam-sucan-za-n iua
    3.ªa-sucana-sucan-sucaa-sucan-nyngaa-sucan-iua
    neg.a-sucan-zaa-sucan-suca-zaa-sucan-zi-ngaa-sucan-za-n iua
    1.ª pl.chi-sucanchi-sucan-sucachi-sucan-nyngachi-sucan-iua
    neg.chi-sucan-zachi-sucan-suca-zachi-sucan-zi-ngachi-sucan-za-n iua
    2.ª pl.mi-sucanmi-sucan-sucami-sucan-nyngami-sucan-iua
    neg.mi-sucan-zami-sucan-suca-zami-sucan-zi-ngami-sucan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-sucan-uacha-sucan-sucacha-sucan-nyngacha-sucan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-sucan-uama-sucan-sucama-sucan-nyngama-sucan-nynguepqua
    3.ªa-sucan-uaa-sucan-sucaa-sucan-nyngaa-sucan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-sucan-uachi-sucan-sucachi-sucan-nyngachi-sucan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-sucan-uami-sucan-sucami-sucan-nyngami-sucan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-sucan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-sucan-ua

    Ver también " Envejecerse ": quienensuca, suahuansuca, sucansuca

    Enbegeserse la rropa. Aquienensuca [o] asucansuca.
    Enbegeserse la casa. Aquienensuca [o] asucansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 73v


    zpquyquyz a~.
    I. su. intr. Entristecerse, afligirse ( lit. menoscabarse mi condición o voluntad. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: sucan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-sucani-sucan-sucai-sucan-nyngai-sucan-iua
    neg.i-sucan-zai-sucan-suca-zai-sucan-zi-ngai-sucan-za-n iua
    2.ª sg.m-sucanm-sucan-sucam-sucan-nyngam-sucan-iua
    neg.m-sucan-zam-sucan-suca-zam-sucan-zi-ngam-sucan-za-n iua
    3.ªa-sucana-sucan-sucaa-sucan-nyngaa-sucan-iua
    neg.a-sucan-zaa-sucan-suca-zaa-sucan-zi-ngaa-sucan-za-n iua
    1.ª pl.chi-sucanchi-sucan-sucachi-sucan-nyngachi-sucan-iua
    neg.chi-sucan-zachi-sucan-suca-zachi-sucan-zi-ngachi-sucan-za-n iua
    2.ª pl.mi-sucanmi-sucan-sucami-sucan-nyngami-sucan-iua
    neg.mi-sucan-zami-sucan-suca-zami-sucan-zi-ngami-sucan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-sucan-uacha-sucan-sucacha-sucan-nyngacha-sucan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-sucan-uama-sucan-sucama-sucan-nyngama-sucan-nynguepqua
    3.ªa-sucan-uaa-sucan-sucaa-sucan-nyngaa-sucan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-sucan-uachi-sucan-sucachi-sucan-nyngachi-sucan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-sucan-uami-sucan-sucami-sucan-nyngami-sucan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-sucan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-sucan-ua

    Ver también " Afligir ": suca, sucansuca

    Entristeçerse. Zpquyquyz asucansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 73v

    Afligirse. Zepquyquyz asucansuca [o] zepquyquyz zasosqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 8r