De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Gómez)
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
(No se muestran 12 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 2: Línea 2:
 
|IPA_GONZALEZ  = ʂihiɣuansuka
 
|IPA_GONZALEZ  = ʂihiɣuansuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_GOMEZ    = ʂihɣuansuka
+
|PROTO        = ʂihɣuansuka
|MORFOLOGIA    = chihigua, [[-nsuca]]
+
|MORFOLOGIA    = chihigua [[-n(2)]] [[-suca]]
 
}}
 
}}
  
{{I| anti. nsu. | Doblegarse. Torcerse encorvando. }}
+
{{I| su. intr. | Doblegarse, encorvarse |
 +
|def = Doblarse o encogerse por la vejez o la enfermedad, hablando de un ser vivo
 +
 
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
 
 
{{voc_158|Doblegarse. ''Achihiguansuca'' [o] ''abehetansuca''.|59v}}
 
{{voc_158|Doblegarse. ''Achihiguansuca'' [o] ''abehetansuca''.|59v}}
 
{{manuscrito_2924|Encorbarse, neutro = ''Abehetansuca''. Item. ''Asohobansuca''. l. ''achiguansuca''.|35r}}
 
{{manuscrito_2924|Encorbarse, neutro = ''Abehetansuca''. Item. ''Asohobansuca''. l. ''achiguansuca''.|35r}}
  
{{sema|Torcer encorvando}}
+
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=Encorvar}}
 +
 
 +
{{II| su. intr. | Blandir, blandear
 +
|def = Hacer que un arma larga o una hoja de metal se mueva o encorve
 +
 
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
 
 +
{{manuscrito_2923|Blandear la lanza <nowiki>=</nowiki> ó cosa semejante <nowiki>=</nowiki> ''yquy btytysuca''.<br>
 +
Blandearse asi <nowiki>=</nowiki> ''Achihiguansuca''.|9v}}
 +
 
 +
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
}}

Revisión actual - 12:09 17 sep 2025

chihiguansuca#I su. intr. Doblegarse, encorvarse (Doblarse o encogerse por la vejez o la enfermedad, hablando de un ser vivo) || chihiguansuca#II su. intr. Blandir, blandear (Hacer que un arma larga o una hoja de metal se mueva o encorve) || chihiguansuca#III  || chihiguansuca#IV  || chihiguansuca#V  || chihiguansuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

chihiguansuca, chiguansuca(2), chiuansuca

Fon. Gonz.*/ʂihiɣuansuka/ Cons. */tʲihiɣuansuka/
Morf. chihigua -n(2) -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Doblegarse, encorvarse ( Doblarse o encogerse por la vejez o la enfermedad, hablando de un ser vivo. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: chihiguan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-chihiguani-chihiguan-sucai-chihiguan-nyngai-chihiguan-iua
    neg.i-chihiguan-zai-chihiguan-suca-zai-chihiguan-zi-ngai-chihiguan-za-n iua
    2.ª sg.m-chihiguanm-chihiguan-sucam-chihiguan-nyngam-chihiguan-iua
    neg.m-chihiguan-zam-chihiguan-suca-zam-chihiguan-zi-ngam-chihiguan-za-n iua
    3.ªa-chihiguana-chihiguan-sucaa-chihiguan-nyngaa-chihiguan-iua
    neg.a-chihiguan-zaa-chihiguan-suca-zaa-chihiguan-zi-ngaa-chihiguan-za-n iua
    1.ª pl.chi-chihiguanchi-chihiguan-sucachi-chihiguan-nyngachi-chihiguan-iua
    neg.chi-chihiguan-zachi-chihiguan-suca-zachi-chihiguan-zi-ngachi-chihiguan-za-n iua
    2.ª pl.mi-chihiguanmi-chihiguan-sucami-chihiguan-nyngami-chihiguan-iua
    neg.mi-chihiguan-zami-chihiguan-suca-zami-chihiguan-zi-ngami-chihiguan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chihiguan-uacha-chihiguan-sucacha-chihiguan-nyngacha-chihiguan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chihiguan-uama-chihiguan-sucama-chihiguan-nyngama-chihiguan-nynguepqua
    3.ªa-chihiguan-uaa-chihiguan-sucaa-chihiguan-nyngaa-chihiguan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chihiguan-uachi-chihiguan-sucachi-chihiguan-nyngachi-chihiguan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chihiguan-uami-chihiguan-sucami-chihiguan-nyngami-chihiguan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-chihiguan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-chihiguan-ua

    Ver también " Encorvar ": beheta, behetasuca, chihiguansuca, chihiguasuca, sohobansuca, sohobasuca, zasqua

    Doblegarse. Achihiguansuca [o] abehetansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v

    Encorbarse, neutro = Abehetansuca. Item. Asohobansuca. l. achiguansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 35r


    II. su. intr. Blandir, blandear ( Hacer que un arma larga o una hoja de metal se mueva o encorve. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: chihiguan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-chihiguani-chihiguan-sucai-chihiguan-nyngai-chihiguan-iua
    neg.i-chihiguan-zai-chihiguan-suca-zai-chihiguan-zi-ngai-chihiguan-za-n iua
    2.ª sg.m-chihiguanm-chihiguan-sucam-chihiguan-nyngam-chihiguan-iua
    neg.m-chihiguan-zam-chihiguan-suca-zam-chihiguan-zi-ngam-chihiguan-za-n iua
    3.ªa-chihiguana-chihiguan-sucaa-chihiguan-nyngaa-chihiguan-iua
    neg.a-chihiguan-zaa-chihiguan-suca-zaa-chihiguan-zi-ngaa-chihiguan-za-n iua
    1.ª pl.chi-chihiguanchi-chihiguan-sucachi-chihiguan-nyngachi-chihiguan-iua
    neg.chi-chihiguan-zachi-chihiguan-suca-zachi-chihiguan-zi-ngachi-chihiguan-za-n iua
    2.ª pl.mi-chihiguanmi-chihiguan-sucami-chihiguan-nyngami-chihiguan-iua
    neg.mi-chihiguan-zami-chihiguan-suca-zami-chihiguan-zi-ngami-chihiguan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chihiguan-uacha-chihiguan-sucacha-chihiguan-nyngacha-chihiguan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chihiguan-uama-chihiguan-sucama-chihiguan-nyngama-chihiguan-nynguepqua
    3.ªa-chihiguan-uaa-chihiguan-sucaa-chihiguan-nyngaa-chihiguan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chihiguan-uachi-chihiguan-sucachi-chihiguan-nyngachi-chihiguan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chihiguan-uami-chihiguan-sucami-chihiguan-nyngami-chihiguan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-chihiguan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-chihiguan-ua

    Blandear la lanza = ó cosa semejante = yquy btytysuca.
    Blandearse asi = Achihiguansuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 9v