De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m |
||
| Línea 6: | Línea 6: | ||
}} | }} | ||
| − | {{I| su. | + | {{I| su. intr. | Apurarse, apresurarse, acelerarse. }} |
| − | + | {{verbo | |
| + | |imp = ahizysu | ||
| + | }} | ||
{{voc_2922|Acelerarse, darse priesa. ''Zihyzynsuca''. Imp.o ''ahizysu''. date prisa.|6r}} | {{voc_2922|Acelerarse, darse priesa. ''Zihyzynsuca''. Imp.o ''ahizysu''. date prisa.|6r}} | ||
| − | |||
{{sema|Apresurar}} | {{sema|Apresurar}} | ||
{{mbp|-hak-|apurarse|Trillos}} | {{mbp|-hak-|apurarse|Trillos}} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | {{II| su. tr. | Apurar, apresurar, acelerar. }} | ||
| + | {{voc_158|Açelerar a otro, dalle priesa. ''Zemihizesuca''.|6r}} | ||
| + | {{voc_158|Apresurar a otro, darle priesa. ''Zemihizesuca''.|18r}} | ||
| + | {{sema|Apresurar}} | ||
Revisión del 16:48 2 ago 2019
hizysuca#I su. tr. Apurar, apresurar, acelerar, apremiar || hizysuca#II || hizysuca#III || hizysuca#IV || hizysuca#V || hizysuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
hizysuca, hizesuca
Fon. Gonz.*/hitʂɨsuka/ Cons.
*/hitsɨsuka/
I. su. intr. Apurarse, apresurarse, acelerarse.
Paradigma verbal: hizy (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-hizy | z-hizy-suca | z-hizy-nynga | z-hizy-iua |
| neg. | z-hizy-za | z-hizy-suca-za | z-hizy-zi-nga | z-hizy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-hizy | m-hizy-suca | m-hizy-nynga | m-hizy-iua |
| neg. | m-hizy-za | m-hizy-suca-za | m-hizy-zi-nga | m-hizy-za-n iua |
| 3.ª | a-hizy | a-hizy-suca | a-hizy-nynga | a-hizy-iua |
| neg. | a-hizy-za | a-hizy-suca-za | a-hizy-zi-nga | a-hizy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-hizy | chi-hizy-suca | chi-hizy-nynga | chi-hizy-iua |
| neg. | chi-hizy-za | chi-hizy-suca-za | chi-hizy-zi-nga | chi-hizy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-hizy | mi-hizy-suca | mi-hizy-nynga | mi-hizy-iua |
| neg. | mi-hizy-za | mi-hizy-suca-za | mi-hizy-zi-nga | mi-hizy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-hizy-ua | cha-hizy-suca | cha-hizy-nynga | cha-hizy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-hizy-ua | ma-hizy-suca | ma-hizy-nynga | ma-hizy-nynguepqua |
| 3.ª | a-hizy-ua | a-hizy-suca | a-hizy-nynga | a-hizy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-hizy-ua | chi-hizy-suca | chi-hizy-nynga | chi-hizy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-hizy-ua | mi-hizy-suca | mi-hizy-nynga | mi-hizy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-hizy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-hizy-ua |
Imp. ahizysu.
Acelerarse, darse priesa. Zihyzynsuca. Imp.o ahizysu. date prisa. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 6r
II. su. tr. Apurar, apresurar, acelerar.
Paradigma verbal: hizy (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-mi-hzy | z-mi-hzy-suca | z-mi-hzy-nynga | z-mi-hzy-iua |
| neg. | z-mi-hzy-za | z-mi-hzy-suca-za | z-mi-hzy-zi-nga | z-mi-hzy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-mi-hzy | m-mi-hzy-suca | m-mi-hzy-nynga | m-mi-hzy-iua |
| neg. | m-mi-hzy-za | m-mi-hzy-suca-za | m-mi-hzy-zi-nga | m-mi-hzy-za-n iua |
| 3.ª | a-mi-hzy | a-mi-hzy-suca | a-mi-hzy-nynga | a-mi-hzy-iua |
| neg. | a-mi-hzy-za | a-mi-hzy-suca-za | a-mi-hzy-zi-nga | a-mi-hzy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-mi-hzy | chi-mi-hzy-suca | chi-mi-hzy-nynga | chi-mi-hzy-iua |
| neg. | chi-mi-hzy-za | chi-mi-hzy-suca-za | chi-mi-hzy-zi-nga | chi-mi-hzy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-mi-hzy | mi-mi-hzy-suca | mi-mi-hzy-nynga | mi-mi-hzy-iua |
| neg. | mi-mi-hzy-za | mi-mi-hzy-suca-za | mi-mi-hzy-zi-nga | mi-mi-hzy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-hizy-ua | cha-hizy-suca | cha-hizy-nynga | cha-hizy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-hizy-ua | ma-hizy-suca | ma-hizy-nynga | ma-hizy-nynguepqua |
| 3.ª | hizy-ua | hizy-suca | hizy-nynga | hizy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-hizy-ua | chi-hizy-suca | chi-hizy-nynga | chi-hizy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-hizy-ua | mi-hizy-suca | mi-hizy-nynga | mi-hizy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | hizy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | hizy-ua |
Açelerar a otro, dalle priesa. Zemihizesuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 6r
Apresurar a otro, darle priesa. Zemihizesuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 18r
