De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Variable proto) |
m (Integrar {{verbo}} como |con= dentro de la plantilla precedente) |
||
| Línea 13: | Línea 13: | ||
| − | {{II| sq. tr. quy. | Embestir, acometer, golpear | b~ | + | {{II| sq. tr. quy. | Embestir, acometer, golpear | b~ |
| + | |con = | ||
| + | |||
{{verbo | {{verbo | ||
|=pre|bcaquy | |=pre|bcaquy | ||
| + | }} | ||
| + | |||
}} | }} | ||
Revisión del 13:57 14 sep 2025
casqua(2)#I sq. intr. quy. Pelear, contender, luchar, reñir || casqua(2)#II sq. tr. quy. Embestir, acometer, golpear || casqua(2)#III || casqua(2)#IV || casqua(2)#V || casqua(2)#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
casqua(2)
Fon. Gonz.*/kaskua/ Cons.
*/kaskua/
- 1. amuys ~. Embestir a alguien, darle golpes.
- 2. hycazies ~. Despeñar (literalmente golpear en el precipicio.)
I. sq. intr. quy. Pelear, contender, luchar, reñir.
Paradigma verbal: ca (sq. intr. quy.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-caquy | z-ca-squa | z-ca-nga | z-ca-iua |
| neg. | z-ca-za | z-ca-squa-za | z-ca-zi-nga | z-ca-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-caquy | m-ca-squa | m-ca-nga | m-ca-iua |
| neg. | m-ca-za | m-ca-squa-za | m-ca-zi-nga | m-ca-za-n iua |
| 3.ª | a-caquy | a-ca-squa | a-ca-nga | a-ca-iua |
| neg. | a-ca-za | a-ca-squa-za | a-ca-zi-nga | a-ca-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-caquy | chi-ca-squa | chi-ca-nga | chi-ca-iua |
| neg. | chi-ca-za | chi-ca-squa-za | chi-ca-zi-nga | chi-ca-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-caquy | mi-ca-squa | mi-ca-nga | mi-ca-iua |
| neg. | mi-ca-za | mi-ca-squa-za | mi-ca-zi-nga | mi-ca-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-cac-a | cha-ca-sca | cha-ca-nga | cha-ca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-cac-a | ma-ca-sca | ma-ca-nga | ma-ca-nguepqua |
| 3.ª | a-cac-a | a-ca-sca | a-ca-nga | a-ca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-cac-a | chi-ca-sca | chi-ca-nga | chi-ca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-cac-a | mi-ca-sca | mi-ca-nga | mi-ca-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-cac-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-cac-ua |
Pelear. Zecasqua [o] caquez bquysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v
b~.
II. sq. tr. quy. Embestir, acometer, golpear Paradigma verbal: ca (sq. tr. quy.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-caquy | z-b-ca-squa | z-b-ca-nga | z-b-ca-iua |
| neg. | z-b-ca-za | z-b-ca-squa-za | z-b-ca-zi-nga | z-b-ca-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-caquy | m-m-ca-squa | m-m-ca-nga | m-m-ca-iua |
| neg. | m-m-ca-za | m-m-ca-squa-za | m-m-ca-zi-nga | m-m-ca-za-n iua |
| 3.ª | a-b-caquy | a-b-ca-squa | a-b-ca-nga | a-b-ca-iua |
| neg. | a-b-ca-za | a-b-ca-squa-za | a-b-ca-zi-nga | a-b-ca-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-caquy | chi-b-ca-squa | chi-b-ca-nga | chi-b-ca-iua |
| neg. | chi-b-ca-za | chi-b-ca-squa-za | chi-b-ca-zi-nga | chi-b-ca-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-caquy | mi-b-ca-squa | mi-b-ca-nga | mi-b-ca-iua |
| neg. | mi-b-ca-za | mi-b-ca-squa-za | mi-b-ca-zi-nga | mi-b-ca-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-cac-a | cha-ca-sca | cha-ca-nga | cha-ca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-cac-a | ma-ca-sca | ma-ca-nga | ma-ca-nguepqua |
| 3.ª | cac-a | ca-sca | ca-nga | ca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-cac-a | chi-ca-sca | chi-ca-nga | chi-ca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-cac-a | mi-ca-sca | mi-ca-nga | mi-ca-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | cac-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | cac-ua |
Acometer a otro. Amuys zemisqua [o] amuys bcasqua; bcaque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 4v
Despeñarse. Hyiazies zemisqua [o] hycazies bcasqua. Pretérito, bcaque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r
