De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Bot: Reemplazo automático de texto (-MUYSKA1 +MUI-ESP))
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
(No se muestran 15 ediciones intermedias de 2 usuarios)
Línea 2: Línea 2:
 
|IPA_GONZALEZ  = iensuka
 
|IPA_GONZALEZ  = iensuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_KUBUN    =  
+
|PROTO        =  
|MORFOLOGIA    = [[ie]], [[-suca]]
+
|MORFOLOGIA    = [[ie]] [[-n(2)]] [[-suca]]
 
}}
 
}}
  
{{I| anti. nsu. | Humear. }}
+
{{I| su. intr. | Humear, arder
{{voc_158|Humear. ''Aiensuca''.|fol 82r}}
+
|def = Sufrir la acción del fuego
  
{{II| anti. nsu. | Madurarse la fruta, la madera, etc. }}
+
 
{{voc_158|Madurar la fruta. ''Aiensuca''.|fol 86r}}
+
|cit=
{{voc_158|Sazonarse la madera. ''Aiensuca''.|fol 113r}}
+
 
{{voc_158|Sazonarse la fruta. ''Aiensuca''.|fol 113r}}
+
 
 +
 
 +
 +
 
 +
{{voc_158|Humear. ''Aiensuca''.|82r}}
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=Humo}}
 +
 
 +
{{II| su. tr. | Arder | b~
 +
|def = *Hacer que algo sufra la acción del fuego
 +
 
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
 
 +
{{manuscrito_2923|Arder <nowiki>=</nowiki> ''Zebiensuca''.|7r}}
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|come=
 +
 
 +
Hay dudas con esta acepción. Podría tratarse de un verbo diferente, en concreto ''biensuca''.
 +
 
 +
|sema=Arder
 +
 
 +
}}
 +
 
 +
{{III| su. intr. | Madurarse, sazonarse
 +
|def = la fruta, la madera, etc.
 +
 
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
 
 +
{{voc_158|Madurar la fruta. ''Aiensuca''.|86r}}
 +
{{voc_158|Sazonarse la madera. ''Aiensuca''.|113r}}
 +
{{voc_158|Sazonarse la fruta. ''Aiensuca''.|113r}}
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=Madurar}}

Revisión actual - 11:54 17 sep 2025

iensuca#I su. intr. Humear, arder (Sufrir la acción del fuego) || iensuca#II su. tr. Arder (*Hacer que algo sufra la acción del fuego) || iensuca#III su. intr. Madurarse, sazonarse (la fruta, la madera, etc.) || iensuca#IV  || iensuca#V  || iensuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

iensuca

Fon. Gonz.*/iensuka/ Cons. */iensuka/
Morf. ie -n(2) -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Humear, arder ( Sufrir la acción del fuego. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: ien (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-ienz-ien-sucaz-ien-nyngaz-ien-iua
    neg.z-ien-zaz-ien-suca-zaz-ien-zi-ngaz-ien-za-n iua
    2.ª sg.m-ienm-ien-sucam-ien-nyngam-ien-iua
    neg.m-ien-zam-ien-suca-zam-ien-zi-ngam-ien-za-n iua
    3.ªa-iena-ien-sucaa-ien-nyngaa-ien-iua
    neg.a-ien-zaa-ien-suca-zaa-ien-zi-ngaa-ien-za-n iua
    1.ª pl.chi-ienchi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-iua
    neg.chi-ien-zachi-ien-suca-zachi-ien-zi-ngachi-ien-za-n iua
    2.ª pl.mi-ienmi-ien-sucami-ien-nyngami-ien-iua
    neg.mi-ien-zami-ien-suca-zami-ien-zi-ngami-ien-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ien-uacha-ien-sucacha-ien-nyngacha-ien-nynguepqua
    2.ª sg.ma-ien-uama-ien-sucama-ien-nyngama-ien-nynguepqua
    3.ªa-ien-uaa-ien-sucaa-ien-nyngaa-ien-nynguepqua
    1.ª pl.chi-ien-uachi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-nynguepqua
    2.ª pl.mi-ien-uami-ien-sucami-ien-nyngami-ien-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-ien-u
    2.ª pl. (Imp.)a-ien-ua

    Ver también " Humo ": gahachua, i ie, ie(3), iensuca

    Humear. Aiensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 82r


    b~.
    II. su. tr. Arder ( *Hacer que algo sufra la acción del fuego. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: ien (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-ienz-b-ien-sucaz-b-ien-nyngaz-b-ien-iua
    neg.z-b-ien-zaz-b-ien-suca-zaz-b-ien-zi-ngaz-b-ien-za-n iua
    2.ª sg.m-m-ienm-m-ien-sucam-m-ien-nyngam-m-ien-iua
    neg.m-m-ien-zam-m-ien-suca-zam-m-ien-zi-ngam-m-ien-za-n iua
    3.ªa-b-iena-b-ien-sucaa-b-ien-nyngaa-b-ien-iua
    neg.a-b-ien-zaa-b-ien-suca-zaa-b-ien-zi-ngaa-b-ien-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-ienchi-b-ien-sucachi-b-ien-nyngachi-b-ien-iua
    neg.chi-b-ien-zachi-b-ien-suca-zachi-b-ien-zi-ngachi-b-ien-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-ienmi-b-ien-sucami-b-ien-nyngami-b-ien-iua
    neg.mi-b-ien-zami-b-ien-suca-zami-b-ien-zi-ngami-b-ien-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ien-uacha-ien-sucacha-ien-nyngacha-ien-nynguepqua
    2.ª sg.ma-ien-uama-ien-sucama-ien-nyngama-ien-nynguepqua
    3.ªien-uaien-sucaien-nyngaien-nynguepqua
    1.ª pl.chi-ien-uachi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-nynguepqua
    2.ª pl.mi-ien-uami-ien-sucami-ien-nyngami-ien-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)ien-u
    2.ª pl. (Imp.)ien-ua

    Comentarios: Hay dudas con esta acepción. Podría tratarse de un verbo diferente, en concreto biensuca.

    Ver también " Arder ": biensuca

    Arder = Zebiensuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 7r


    III. su. intr. Madurarse, sazonarse ( la fruta, la madera, etc.. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: ien (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-ienz-ien-sucaz-ien-nyngaz-ien-iua
    neg.z-ien-zaz-ien-suca-zaz-ien-zi-ngaz-ien-za-n iua
    2.ª sg.m-ienm-ien-sucam-ien-nyngam-ien-iua
    neg.m-ien-zam-ien-suca-zam-ien-zi-ngam-ien-za-n iua
    3.ªa-iena-ien-sucaa-ien-nyngaa-ien-iua
    neg.a-ien-zaa-ien-suca-zaa-ien-zi-ngaa-ien-za-n iua
    1.ª pl.chi-ienchi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-iua
    neg.chi-ien-zachi-ien-suca-zachi-ien-zi-ngachi-ien-za-n iua
    2.ª pl.mi-ienmi-ien-sucami-ien-nyngami-ien-iua
    neg.mi-ien-zami-ien-suca-zami-ien-zi-ngami-ien-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ien-uacha-ien-sucacha-ien-nyngacha-ien-nynguepqua
    2.ª sg.ma-ien-uama-ien-sucama-ien-nyngama-ien-nynguepqua
    3.ªa-ien-uaa-ien-sucaa-ien-nyngaa-ien-nynguepqua
    1.ª pl.chi-ien-uachi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-nynguepqua
    2.ª pl.mi-ien-uami-ien-sucami-ien-nyngami-ien-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-ien-u
    2.ª pl. (Imp.)a-ien-ua

    Ver también " Madurar ":

    Madurar la fruta. Aiensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 86r

    Sazonarse la madera. Aiensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r

    Sazonarse la fruta. Aiensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r