De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Cambios varios) |
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=) |
||
| (No se muestran 15 ediciones intermedias de 2 usuarios) | |||
| Línea 2: | Línea 2: | ||
|IPA_GONZALEZ = kahaʂɨsuka | |IPA_GONZALEZ = kahaʂɨsuka | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | | | + | |PROTO = khaʂɨsuka |
| − | |MORFOLOGIA = cahachy | + | |MORFOLOGIA = cahachy [[-suca]] |
|ORDEN = ci_cahachysuca | |ORDEN = ci_cahachysuca | ||
}} | }} | ||
| − | {{I| su. tr. | Desgajar | + | {{I| su. tr. | Desgajar, desgranar |
| − | + | |def = Separar violenta e irremediablemente un elemento del lugar en el que naturalmente ha surgido | |
| − | + | |con = | |
| − | |||
| − | : | + | {{verbo |
| + | |imp = cahach | ||
| + | |par_pas = cahachua | ||
| + | |par_pre = cahachysuca | ||
| + | |par_fut = cahachynynga | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | {{voc_158|Desgajar. ''Bcahachysuca'' [o] ''bchuzysuca''.|56r}} | ||
| + | {{voc_158|Desdentado <nowiki>=</nowiki> ''aquyhyquy taco pquaoa'', l, ''aquyhy quy taco puyna'', l, ''xinhua'', l, ''sica <u>cahachua</u>'' <nowiki>=</nowiki>|56r}} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |sub= | ||
| + | |||
| + | {{subacep | ||
| + | | | ||
| + | | Coger fruta del arbol. | ||
| + | | citas = | ||
| + | {{voc_158|Cojer fruta del árbol. ''Bcahachysuca''. Ymperatiuo, ''cahachu''. Partiçipios: ''chaiahachysuca, chacahachua, chacahachynynga''''.|39v}} | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {{subacep | ||
| + | | | ||
| + | | Desgranar maíz (lit. desgajar). | ||
| + | | citas = | ||
{{voc_158|Desgranar maíz. ''Bcahachysuca''.|56r}} | {{voc_158|Desgranar maíz. ''Bcahachysuca''.|56r}} | ||
| + | {{muisquismo|escachar}} | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| − | + | |sema=Desgajar}} | |
Revisión actual - 09:41 17 sep 2025
cahachysuca#I su. tr. Desgajar, desgranar (Separar violenta e irremediablemente un elemento del lugar en el que naturalmente ha surgido) || cahachysuca#II || cahachysuca#III || cahachysuca#IV || cahachysuca#V || cahachysuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
cahachysuca, cachisuca
Fon. Gonz.*/kahaʂɨsuka/ Cons.
*/kahatʲɨsuka/
Morf. cahachy -suca
- Coger fruta del arbol. Cojer fruta del árbol. Bcahachysuca. Ymperatiuo, cahachu. Partiçipios: chaiahachysuca, chacahachua, chacahachynynga''. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 39v
- Desgranar maíz (lit. desgajar). Desgranar maíz. Bcahachysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56rVer muisquismo escachar.
I. su. tr. Desgajar, desgranar ( Separar violenta e irremediablemente un elemento del lugar en el que naturalmente ha surgido. ) Imp. cahach. Part. de pret. cahachua. Part. de pres. cahachysuca. Part. de fut. cahachynynga.
Paradigma verbal: cahachy (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-cahachy | z-b-cahachy-suca | z-b-cahachy-nynga | z-b-cahachy-iua |
| neg. | z-b-cahachy-za | z-b-cahachy-suca-za | z-b-cahachy-zi-nga | z-b-cahachy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-cahachy | m-m-cahachy-suca | m-m-cahachy-nynga | m-m-cahachy-iua |
| neg. | m-m-cahachy-za | m-m-cahachy-suca-za | m-m-cahachy-zi-nga | m-m-cahachy-za-n iua |
| 3.ª | a-b-cahachy | a-b-cahachy-suca | a-b-cahachy-nynga | a-b-cahachy-iua |
| neg. | a-b-cahachy-za | a-b-cahachy-suca-za | a-b-cahachy-zi-nga | a-b-cahachy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-cahachy | chi-b-cahachy-suca | chi-b-cahachy-nynga | chi-b-cahachy-iua |
| neg. | chi-b-cahachy-za | chi-b-cahachy-suca-za | chi-b-cahachy-zi-nga | chi-b-cahachy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-cahachy | mi-b-cahachy-suca | mi-b-cahachy-nynga | mi-b-cahachy-iua |
| neg. | mi-b-cahachy-za | mi-b-cahachy-suca-za | mi-b-cahachy-zi-nga | mi-b-cahachy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-cahachy-ua | cha-cahachy-suca | cha-cahachy-nynga | cha-cahachy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-cahachy-ua | ma-cahachy-suca | ma-cahachy-nynga | ma-cahachy-nynguepqua |
| 3.ª | cahachy-ua | cahachy-suca | cahachy-nynga | cahachy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-cahachy-ua | chi-cahachy-suca | chi-cahachy-nynga | chi-cahachy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-cahachy-ua | mi-cahachy-suca | mi-cahachy-nynga | mi-cahachy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | cahachy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | cahachy-ua |
Ver también " Desgajar ": cahachyn, cahachynsuca, cahachysuca, chuzysuca
Desgajar. Bcahachysuca [o] bchuzysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r
Desdentado = aquyhyquy taco pquaoa, l, aquyhy quy taco puyna, l, xinhua, l, sica cahachua = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r
