De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Variable proto) |
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=) |
||
| (No se muestran 2 ediciones intermedias del mismo usuario) | |||
| Línea 2: | Línea 2: | ||
|IPA_GONZALEZ = ʂɨhɨʂɨsuka | |IPA_GONZALEZ = ʂɨhɨʂɨsuka | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | |PROTO | + | |PROTO = ʂhɨhɨʂɨsuka |
|MORFOLOGIA = chyhychy [[-n(2)]] [[-suca]] | |MORFOLOGIA = chyhychy [[-n(2)]] [[-suca]] | ||
}} | }} | ||
| − | {{I| su. intr. | Escurrirse. | + | {{I| su. intr. | Escurrirse. |cit= |
| + | |||
| + | |||
| + | |||
{{voc_158|Escurrìr <nowiki>=</nowiki> ''achychynsuca'', l, ''achyhyzynsuca'' <nowiki>=</nowiki><br> | {{voc_158|Escurrìr <nowiki>=</nowiki> ''achychynsuca'', l, ''achyhyzynsuca'' <nowiki>=</nowiki><br> | ||
Escurrir actiue <nowiki>=</nowiki> ''bchyhychysuca'' <nowiki>=</nowiki>|74v}} | Escurrir actiue <nowiki>=</nowiki> ''bchyhychysuca'' <nowiki>=</nowiki>|74v}} | ||
| − | + | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |sema= | ||
| + | |||
| + | Escurrir | ||
| + | |||
| + | }} | ||
{{II|su. intr.|Sollozar | {{II|su. intr.|Sollozar | ||
|def = Interrumpirse involuntariamente la voz por el llanto o el hipo | |def = Interrumpirse involuntariamente la voz por el llanto o el hipo | ||
| − | + | ||
| + | |||
| + | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
{{voc_158|ʃollozar <nowiki>=</nowiki> ''zefihistac anysqua'', L, ''ichychynsuca''|114r}} | {{voc_158|ʃollozar <nowiki>=</nowiki> ''zefihistac anysqua'', L, ''ichychynsuca''|114r}} | ||
| − | + | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |sema=Sollozar}} | ||
Revisión actual - 13:04 17 sep 2025
chyhychynsuca#I su. intr. Escurrirse. || chyhychynsuca#II su. intr. Sollozar (Interrumpirse involuntariamente la voz por el llanto o el hipo) || chyhychynsuca#III || chyhychynsuca#IV || chyhychynsuca#V || chyhychynsuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chyhychynsuca, chychynsuca
Fon. Gonz.*/ʂɨhɨʂɨsuka/ Cons.
*/tʲɨhɨtʲɨnsuka/
I. su. intr. Escurrirse.
Paradigma verbal: chyhychyn (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chyhychyn | i-chyhychyn-suca | i-chyhychyn-nynga | i-chyhychyn-iua |
| neg. | i-chyhychyn-za | i-chyhychyn-suca-za | i-chyhychyn-zi-nga | i-chyhychyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chyhychyn | m-chyhychyn-suca | m-chyhychyn-nynga | m-chyhychyn-iua |
| neg. | m-chyhychyn-za | m-chyhychyn-suca-za | m-chyhychyn-zi-nga | m-chyhychyn-za-n iua |
| 3.ª | a-chyhychyn | a-chyhychyn-suca | a-chyhychyn-nynga | a-chyhychyn-iua |
| neg. | a-chyhychyn-za | a-chyhychyn-suca-za | a-chyhychyn-zi-nga | a-chyhychyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chyhychyn | chi-chyhychyn-suca | chi-chyhychyn-nynga | chi-chyhychyn-iua |
| neg. | chi-chyhychyn-za | chi-chyhychyn-suca-za | chi-chyhychyn-zi-nga | chi-chyhychyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chyhychyn | mi-chyhychyn-suca | mi-chyhychyn-nynga | mi-chyhychyn-iua |
| neg. | mi-chyhychyn-za | mi-chyhychyn-suca-za | mi-chyhychyn-zi-nga | mi-chyhychyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chyhychyn-ua | cha-chyhychyn-suca | cha-chyhychyn-nynga | cha-chyhychyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chyhychyn-ua | ma-chyhychyn-suca | ma-chyhychyn-nynga | ma-chyhychyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-chyhychyn-ua | a-chyhychyn-suca | a-chyhychyn-nynga | a-chyhychyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chyhychyn-ua | chi-chyhychyn-suca | chi-chyhychyn-nynga | chi-chyhychyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chyhychyn-ua | mi-chyhychyn-suca | mi-chyhychyn-nynga | mi-chyhychyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chyhychyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chyhychyn-ua |
Ver también " Escurrir ": chyhychynsuca, chyhychysuca, chyhyzynsuca
Escurrìr = achychynsuca, l, achyhyzynsuca =
Escurrir actiue = bchyhychysuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 74v
II. su. intr. Sollozar ( Interrumpirse involuntariamente la voz por el llanto o el hipo. )
Paradigma verbal: chyhychyn (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chyhychyn | i-chyhychyn-suca | i-chyhychyn-nynga | i-chyhychyn-iua |
| neg. | i-chyhychyn-za | i-chyhychyn-suca-za | i-chyhychyn-zi-nga | i-chyhychyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chyhychyn | m-chyhychyn-suca | m-chyhychyn-nynga | m-chyhychyn-iua |
| neg. | m-chyhychyn-za | m-chyhychyn-suca-za | m-chyhychyn-zi-nga | m-chyhychyn-za-n iua |
| 3.ª | a-chyhychyn | a-chyhychyn-suca | a-chyhychyn-nynga | a-chyhychyn-iua |
| neg. | a-chyhychyn-za | a-chyhychyn-suca-za | a-chyhychyn-zi-nga | a-chyhychyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chyhychyn | chi-chyhychyn-suca | chi-chyhychyn-nynga | chi-chyhychyn-iua |
| neg. | chi-chyhychyn-za | chi-chyhychyn-suca-za | chi-chyhychyn-zi-nga | chi-chyhychyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chyhychyn | mi-chyhychyn-suca | mi-chyhychyn-nynga | mi-chyhychyn-iua |
| neg. | mi-chyhychyn-za | mi-chyhychyn-suca-za | mi-chyhychyn-zi-nga | mi-chyhychyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chyhychyn-ua | cha-chyhychyn-suca | cha-chyhychyn-nynga | cha-chyhychyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chyhychyn-ua | ma-chyhychyn-suca | ma-chyhychyn-nynga | ma-chyhychyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-chyhychyn-ua | a-chyhychyn-suca | a-chyhychyn-nynga | a-chyhychyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chyhychyn-ua | chi-chyhychyn-suca | chi-chyhychyn-nynga | chi-chyhychyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chyhychyn-ua | mi-chyhychyn-suca | mi-chyhychyn-nynga | mi-chyhychyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chyhychyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chyhychyn-ua |
Ver también " Sollozar ": nysqua(2)
ʃollozar = zefihistac anysqua, L, ichychynsuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 114r
