De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Gómez) |
m |
||
| Línea 3: | Línea 3: | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
|IPA_GOMEZ = | |IPA_GOMEZ = | ||
| − | |MORFOLOGIA = [[chigua]] | + | |MORFOLOGIA = [[chigua]] [[-n(2)]] [[-suca]] |
}} | }} | ||
| − | {{I| | + | {{I| su. tr. | Enmohecerse. }} |
{{manuscrito_2924|En mohecerse = ''Achiguansuca''. l. ''Abosynsuca''.|36r}} | {{manuscrito_2924|En mohecerse = ''Achiguansuca''. l. ''Abosynsuca''.|36r}} | ||
{{voc_158|Dañarse el pan. ''Achiguansuca''.|50r}} | {{voc_158|Dañarse el pan. ''Achiguansuca''.|50r}} | ||
| + | {{sema|Enmohecerse}} | ||
| − | {{sema| | + | {{I| su. tr. | Encorvarse (doblarse o encogerse por la vejez o la enfermedad, hablando de un ser vivo).}} |
| + | {{manuscrito_2924|Encorbarse, neutro = ''Abehetansuca''. Item. ''Asohobansuca''. l. ''achiguansuca''.|35v}} | ||
| + | {{sema|Encorvar}} | ||
Revisión del 22:32 21 ago 2017
chiguansuca#I su. intr. Enmohecerse. || chiguansuca#II || chiguansuca#III || chiguansuca#IV || chiguansuca#V || chiguansuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chiguansuca
Fon. Gonz.*/ʂiɣuansuka/ Cons.
*/tʲiɣuansuka/
I. su. tr. Enmohecerse.
Paradigma verbal: chiguan (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chiguan | z-b-chiguan-suca | z-b-chiguan-nynga | z-b-chiguan-iua |
| neg. | z-b-chiguan-za | z-b-chiguan-suca-za | z-b-chiguan-zi-nga | z-b-chiguan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chiguan | m-m-chiguan-suca | m-m-chiguan-nynga | m-m-chiguan-iua |
| neg. | m-m-chiguan-za | m-m-chiguan-suca-za | m-m-chiguan-zi-nga | m-m-chiguan-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chiguan | a-b-chiguan-suca | a-b-chiguan-nynga | a-b-chiguan-iua |
| neg. | a-b-chiguan-za | a-b-chiguan-suca-za | a-b-chiguan-zi-nga | a-b-chiguan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chiguan | chi-b-chiguan-suca | chi-b-chiguan-nynga | chi-b-chiguan-iua |
| neg. | chi-b-chiguan-za | chi-b-chiguan-suca-za | chi-b-chiguan-zi-nga | chi-b-chiguan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chiguan | mi-b-chiguan-suca | mi-b-chiguan-nynga | mi-b-chiguan-iua |
| neg. | mi-b-chiguan-za | mi-b-chiguan-suca-za | mi-b-chiguan-zi-nga | mi-b-chiguan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chiguan-ua | cha-chiguan-suca | cha-chiguan-nynga | cha-chiguan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chiguan-ua | ma-chiguan-suca | ma-chiguan-nynga | ma-chiguan-nynguepqua |
| 3.ª | chiguan-ua | chiguan-suca | chiguan-nynga | chiguan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chiguan-ua | chi-chiguan-suca | chi-chiguan-nynga | chi-chiguan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chiguan-ua | mi-chiguan-suca | mi-chiguan-nynga | mi-chiguan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chiguan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chiguan-ua |
En mohecerse = Achiguansuca. l. Abosynsuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 36r
Dañarse el pan. Achiguansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 50r
Ver también "Enmohecerse": bosynsuca, chigua, chiguansuca
I. su. tr. Encorvarse (doblarse o encogerse por la vejez o la enfermedad, hablando de un ser vivo).
Paradigma verbal: chiguan (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chiguan | z-b-chiguan-suca | z-b-chiguan-nynga | z-b-chiguan-iua |
| neg. | z-b-chiguan-za | z-b-chiguan-suca-za | z-b-chiguan-zi-nga | z-b-chiguan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chiguan | m-m-chiguan-suca | m-m-chiguan-nynga | m-m-chiguan-iua |
| neg. | m-m-chiguan-za | m-m-chiguan-suca-za | m-m-chiguan-zi-nga | m-m-chiguan-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chiguan | a-b-chiguan-suca | a-b-chiguan-nynga | a-b-chiguan-iua |
| neg. | a-b-chiguan-za | a-b-chiguan-suca-za | a-b-chiguan-zi-nga | a-b-chiguan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chiguan | chi-b-chiguan-suca | chi-b-chiguan-nynga | chi-b-chiguan-iua |
| neg. | chi-b-chiguan-za | chi-b-chiguan-suca-za | chi-b-chiguan-zi-nga | chi-b-chiguan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chiguan | mi-b-chiguan-suca | mi-b-chiguan-nynga | mi-b-chiguan-iua |
| neg. | mi-b-chiguan-za | mi-b-chiguan-suca-za | mi-b-chiguan-zi-nga | mi-b-chiguan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chiguan-ua | cha-chiguan-suca | cha-chiguan-nynga | cha-chiguan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chiguan-ua | ma-chiguan-suca | ma-chiguan-nynga | ma-chiguan-nynguepqua |
| 3.ª | chiguan-ua | chiguan-suca | chiguan-nynga | chiguan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chiguan-ua | chi-chiguan-suca | chi-chiguan-nynga | chi-chiguan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chiguan-ua | mi-chiguan-suca | mi-chiguan-nynga | mi-chiguan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chiguan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chiguan-ua |
Encorbarse, neutro = Abehetansuca. Item. Asohobansuca. l. achiguansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 35v
Ver también "Encorvar": beheta, behetasuca, chihiguansuca, chihiguasuca, sohobansuca, sohobasuca, zasqua
