De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 3: Línea 3:
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_GOMEZ    = (PCC) *(t)ehmə-
 
|IPA_GOMEZ    = (PCC) *(t)ehmə-
|FON          = 'ihmə-
+
|FON          = 'ihm(o)-
 +
|FONO          = 'ihmə-
 +
|GRUPO        =
 +
 
 +
[[c1:0:t]]
 +
[[c1:i:e]]
 +
[[c1:0:ʔ]]
 +
[[c1:m:m]]
 +
[[c1:o:o]]
 +
 
|MORFOLOGIA    =  
 
|MORFOLOGIA    =  
 
}}
 
}}
Línea 17: Línea 26:
  
 
{{tuf|tehmonro|1. cambiar.|Headland}}
 
{{tuf|tehmonro|1. cambiar.|Headland}}
 +
  
 
{{II| su. tr. | Mudar de ropa. }}
 
{{II| su. tr. | Mudar de ropa. }}
 
{{voc_158|Remudar la rropa. ''Zmimysuca''. |109r}}
 
{{voc_158|Remudar la rropa. ''Zmimysuca''. |109r}}
 +
  
 
{{III| su. tr. | Disfrazar | yc zm~}}
 
{{III| su. tr. | Disfrazar | yc zm~}}
 
{{voc_158|Disfrazar otra coʃa <nowiki>=</nowiki> ''yc zmimysuca'', actiuo |59v}}
 
{{voc_158|Disfrazar otra coʃa <nowiki>=</nowiki> ''yc zmimysuca'', actiuo |59v}}
 
{{sema|Apariencia}}
 
{{sema|Apariencia}}
 +
  
 
{{L_I| loc. v. |Perder el camino.|ies zupquac ~}}
 
{{L_I| loc. v. |Perder el camino.|ies zupquac ~}}
 
{{voc_158|Perder El camino <nowiki>=</nowiki> ''ienzas inasqua'', l, ''ienzas zemisqua''. quiere desìr, yr descaminado. ''ies zupquac <u>aimyne</u>'', L, ''zinquyne''. estos dos son los propríos <nowiki>=</nowiki>|97v}}
 
{{voc_158|Perder El camino <nowiki>=</nowiki> ''ienzas inasqua'', l, ''ienzas zemisqua''. quiere desìr, yr descaminado. ''ies zupquac <u>aimyne</u>'', L, ''zinquyne''. estos dos son los propríos <nowiki>=</nowiki>|97v}}
 
{{sema|Descaminarse}}
 
{{sema|Descaminarse}}

Revisión del 14:03 9 ago 2022

imysuca#I su. tr. Mudar, trocar, cambiar.  || imysuca#II su. tr. Mudar de ropa.  || imysuca#III su. tr. Disfrazar  || imysuca#IV  || imysuca#V  || imysuca#L I ies zupquac ~ loc. v. Perder el camino.

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

imysuca, imisuca

Fon. Gonz.*/imsuka/ Cons. */imɨsuka/
    c1:0:t c1:i:e c1:0:ʔ c1:m:m c1:o:o
    I. su. tr. Mudar, trocar, cambiar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: imy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-imyz-b-imy-sucaz-b-imy-nyngaz-b-imy-iua
    neg.z-b-imy-zaz-b-imy-suca-zaz-b-imy-zi-ngaz-b-imy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-imym-m-imy-sucam-m-imy-nyngam-m-imy-iua
    neg.m-m-imy-zam-m-imy-suca-zam-m-imy-zi-ngam-m-imy-za-n iua
    3.ªa-b-imya-b-imy-sucaa-b-imy-nyngaa-b-imy-iua
    neg.a-b-imy-zaa-b-imy-suca-zaa-b-imy-zi-ngaa-b-imy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-imychi-b-imy-sucachi-b-imy-nyngachi-b-imy-iua
    neg.chi-b-imy-zachi-b-imy-suca-zachi-b-imy-zi-ngachi-b-imy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-imymi-b-imy-sucami-b-imy-nyngami-b-imy-iua
    neg.mi-b-imy-zami-b-imy-suca-zami-b-imy-zi-ngami-b-imy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-imy-uacha-imy-sucacha-imy-nyngacha-imy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-imy-uama-imy-sucama-imy-nyngama-imy-nynguepqua
    3.ªimy-uaimy-sucaimy-nyngaimy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-imy-uachi-imy-sucachi-imy-nyngachi-imy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-imy-uami-imy-sucami-imy-nyngami-imy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)imy-u
    2.ª pl. (Imp.)imy-ua

    Part. de pres. ima.

    Mudar. Zemimysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 88v

    Trocar. Zemimysuca.
    Trocarse, mudarse. Vide 'mudar'. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 121v

    Ver también "Apariencia": cahacasuca, cuhuza, imuynsuca, imysuca

    uwa central: tehmonro - 1. cambiar. (Headland )


    II. su. tr. Mudar de ropa. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: imy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-imyz-b-imy-sucaz-b-imy-nyngaz-b-imy-iua
    neg.z-b-imy-zaz-b-imy-suca-zaz-b-imy-zi-ngaz-b-imy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-imym-m-imy-sucam-m-imy-nyngam-m-imy-iua
    neg.m-m-imy-zam-m-imy-suca-zam-m-imy-zi-ngam-m-imy-za-n iua
    3.ªa-b-imya-b-imy-sucaa-b-imy-nyngaa-b-imy-iua
    neg.a-b-imy-zaa-b-imy-suca-zaa-b-imy-zi-ngaa-b-imy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-imychi-b-imy-sucachi-b-imy-nyngachi-b-imy-iua
    neg.chi-b-imy-zachi-b-imy-suca-zachi-b-imy-zi-ngachi-b-imy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-imymi-b-imy-sucami-b-imy-nyngami-b-imy-iua
    neg.mi-b-imy-zami-b-imy-suca-zami-b-imy-zi-ngami-b-imy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-imy-uacha-imy-sucacha-imy-nyngacha-imy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-imy-uama-imy-sucama-imy-nyngama-imy-nynguepqua
    3.ªimy-uaimy-sucaimy-nyngaimy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-imy-uachi-imy-sucachi-imy-nyngachi-imy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-imy-uami-imy-sucami-imy-nyngami-imy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)imy-u
    2.ª pl. (Imp.)imy-ua

    Remudar la rropa. Zmimysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 109r


    yc zm~.
    III. su. tr. Disfrazar 
    Conjugar
    Paradigma verbal: imy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-imyz-b-imy-sucaz-b-imy-nyngaz-b-imy-iua
    neg.z-b-imy-zaz-b-imy-suca-zaz-b-imy-zi-ngaz-b-imy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-imym-m-imy-sucam-m-imy-nyngam-m-imy-iua
    neg.m-m-imy-zam-m-imy-suca-zam-m-imy-zi-ngam-m-imy-za-n iua
    3.ªa-b-imya-b-imy-sucaa-b-imy-nyngaa-b-imy-iua
    neg.a-b-imy-zaa-b-imy-suca-zaa-b-imy-zi-ngaa-b-imy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-imychi-b-imy-sucachi-b-imy-nyngachi-b-imy-iua
    neg.chi-b-imy-zachi-b-imy-suca-zachi-b-imy-zi-ngachi-b-imy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-imymi-b-imy-sucami-b-imy-nyngami-b-imy-iua
    neg.mi-b-imy-zami-b-imy-suca-zami-b-imy-zi-ngami-b-imy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-imy-uacha-imy-sucacha-imy-nyngacha-imy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-imy-uama-imy-sucama-imy-nyngama-imy-nynguepqua
    3.ªimy-uaimy-sucaimy-nyngaimy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-imy-uachi-imy-sucachi-imy-nyngachi-imy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-imy-uami-imy-sucami-imy-nyngami-imy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)imy-u
    2.ª pl. (Imp.)imy-ua

    Disfrazar otra coʃa = yc zmimysuca, actiuo [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v

    Ver también "Apariencia": cahacasuca, cuhuza, imuynsuca, imysuca


    ies zupquac ~.
    L.I. loc. v. Perder el camino. 

    Perder El camino = ienzas inasqua, l, ienzas zemisqua. quiere desìr, yr descaminado. ies zupquac aimyne, L, zinquyne. estos dos son los propríos = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 97v

    Ver también "Descaminarse": inquynsuca, misqua, nasqua