De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Absorber material colgante de cada sección en |cit= dentro de su plantilla)
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
Línea 7: Línea 7:
  
 
{{I| su. intr. | Escurrirse. |cit=
 
{{I| su. intr. | Escurrirse. |cit=
 +
 +
  
 
{{voc_158|Escurrìr <nowiki>=</nowiki> ''achychynsuca'', l, ''achyhyzynsuca'' <nowiki>=</nowiki><br>
 
{{voc_158|Escurrìr <nowiki>=</nowiki> ''achychynsuca'', l, ''achyhyzynsuca'' <nowiki>=</nowiki><br>
 
Escurrir actiue <nowiki>=</nowiki> ''bchyhychysuca'' <nowiki>=</nowiki>|74v}}
 
Escurrir actiue <nowiki>=</nowiki> ''bchyhychysuca'' <nowiki>=</nowiki>|74v}}
{{sema|Escurrir}}
+
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=
 +
 
 +
Escurrir
  
 
}}
 
}}
Línea 16: Línea 23:
 
{{II|su. intr.|Sollozar
 
{{II|su. intr.|Sollozar
 
|def = Interrumpirse involuntariamente la voz por el llanto o el hipo
 
|def = Interrumpirse involuntariamente la voz por el llanto o el hipo
 +
  
 
|cit=  
 
|cit=  
 +
 +
 +
 +
  
 
{{voc_158|ʃollozar <nowiki>=</nowiki> ''zefihistac anysqua'', L, ''ichychynsuca''|114r}}
 
{{voc_158|ʃollozar <nowiki>=</nowiki> ''zefihistac anysqua'', L, ''ichychynsuca''|114r}}
{{sema|Sollozar}}
 
  
  
}}
+
 
 +
 
 +
|sema=Sollozar}}

Revisión actual - 13:04 17 sep 2025

chyhychynsuca#I su. intr. Escurrirse.  || chyhychynsuca#II su. intr. Sollozar (Interrumpirse involuntariamente la voz por el llanto o el hipo) || chyhychynsuca#III  || chyhychynsuca#IV  || chyhychynsuca#V  || chyhychynsuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

chyhychynsuca, chychynsuca

Fon. Gonz.*/ʂɨhɨʂɨsuka/ Cons. */tʲɨhɨtʲɨnsuka/
Morf. chyhychy -n(2) -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Escurrirse. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: chyhychyn (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-chyhychyni-chyhychyn-sucai-chyhychyn-nyngai-chyhychyn-iua
    neg.i-chyhychyn-zai-chyhychyn-suca-zai-chyhychyn-zi-ngai-chyhychyn-za-n iua
    2.ª sg.m-chyhychynm-chyhychyn-sucam-chyhychyn-nyngam-chyhychyn-iua
    neg.m-chyhychyn-zam-chyhychyn-suca-zam-chyhychyn-zi-ngam-chyhychyn-za-n iua
    3.ªa-chyhychyna-chyhychyn-sucaa-chyhychyn-nyngaa-chyhychyn-iua
    neg.a-chyhychyn-zaa-chyhychyn-suca-zaa-chyhychyn-zi-ngaa-chyhychyn-za-n iua
    1.ª pl.chi-chyhychynchi-chyhychyn-sucachi-chyhychyn-nyngachi-chyhychyn-iua
    neg.chi-chyhychyn-zachi-chyhychyn-suca-zachi-chyhychyn-zi-ngachi-chyhychyn-za-n iua
    2.ª pl.mi-chyhychynmi-chyhychyn-sucami-chyhychyn-nyngami-chyhychyn-iua
    neg.mi-chyhychyn-zami-chyhychyn-suca-zami-chyhychyn-zi-ngami-chyhychyn-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chyhychyn-uacha-chyhychyn-sucacha-chyhychyn-nyngacha-chyhychyn-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chyhychyn-uama-chyhychyn-sucama-chyhychyn-nyngama-chyhychyn-nynguepqua
    3.ªa-chyhychyn-uaa-chyhychyn-sucaa-chyhychyn-nyngaa-chyhychyn-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chyhychyn-uachi-chyhychyn-sucachi-chyhychyn-nyngachi-chyhychyn-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chyhychyn-uami-chyhychyn-sucami-chyhychyn-nyngami-chyhychyn-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-chyhychyn-u
    2.ª pl. (Imp.)a-chyhychyn-ua

    Ver también " Escurrir ": chyhychynsuca, chyhychysuca, chyhyzynsuca

    Escurrìr = achychynsuca, l, achyhyzynsuca =
    Escurrir actiue = bchyhychysuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 74v


    II. su. intr. Sollozar ( Interrumpirse involuntariamente la voz por el llanto o el hipo. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: chyhychyn (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-chyhychyni-chyhychyn-sucai-chyhychyn-nyngai-chyhychyn-iua
    neg.i-chyhychyn-zai-chyhychyn-suca-zai-chyhychyn-zi-ngai-chyhychyn-za-n iua
    2.ª sg.m-chyhychynm-chyhychyn-sucam-chyhychyn-nyngam-chyhychyn-iua
    neg.m-chyhychyn-zam-chyhychyn-suca-zam-chyhychyn-zi-ngam-chyhychyn-za-n iua
    3.ªa-chyhychyna-chyhychyn-sucaa-chyhychyn-nyngaa-chyhychyn-iua
    neg.a-chyhychyn-zaa-chyhychyn-suca-zaa-chyhychyn-zi-ngaa-chyhychyn-za-n iua
    1.ª pl.chi-chyhychynchi-chyhychyn-sucachi-chyhychyn-nyngachi-chyhychyn-iua
    neg.chi-chyhychyn-zachi-chyhychyn-suca-zachi-chyhychyn-zi-ngachi-chyhychyn-za-n iua
    2.ª pl.mi-chyhychynmi-chyhychyn-sucami-chyhychyn-nyngami-chyhychyn-iua
    neg.mi-chyhychyn-zami-chyhychyn-suca-zami-chyhychyn-zi-ngami-chyhychyn-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chyhychyn-uacha-chyhychyn-sucacha-chyhychyn-nyngacha-chyhychyn-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chyhychyn-uama-chyhychyn-sucama-chyhychyn-nyngama-chyhychyn-nynguepqua
    3.ªa-chyhychyn-uaa-chyhychyn-sucaa-chyhychyn-nyngaa-chyhychyn-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chyhychyn-uachi-chyhychyn-sucachi-chyhychyn-nyngachi-chyhychyn-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chyhychyn-uami-chyhychyn-sucami-chyhychyn-nyngami-chyhychyn-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-chyhychyn-u
    2.ª pl. (Imp.)a-chyhychyn-ua

    Ver también " Sollozar ": nysqua(2)

    ʃollozar = zefihistac anysqua, L, ichychynsuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 114r