m (Encapsular subacepciones en {{subacep}}; mover {{sema}} a |sema* y {{come}} a |come dentro del sub) |
m (Agrupar subacepciones en |sub= y limpiar |cit=) |
||
| Línea 8: | Línea 8: | ||
{{I| su. intr. | Torcerse | {{I| su. intr. | Torcerse | ||
|def = *dos o más hebras para producir cabuya, cuerda o hilos gruesos. También aplica para la torcedura de los nervios | |def = *dos o más hebras para producir cabuya, cuerda o hilos gruesos. También aplica para la torcedura de los nervios | ||
| + | |||
| Línea 22: | Línea 23: | ||
{{II| su. intr. | Dar giros, dar tornos | ys ab~|cit= | {{II| su. intr. | Dar giros, dar tornos | ys ab~|cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |sub= | ||
| + | |||
| + | |||
| Línea 38: | Línea 54: | ||
{{voc_2922|Torserse la cabuya, la cuerda, los nervios y otra qualquier cosa gruesa. ''Ys amuyhyzansuca''[.]|93r}} | {{voc_2922|Torserse la cabuya, la cuerda, los nervios y otra qualquier cosa gruesa. ''Ys amuyhyzansuca''[.]|93r}} | ||
}} | }} | ||
| + | |||
| + | |||
| Línea 45: | Línea 63: | ||
{{III| su. intr. | Cegarse |zupquaz ab~ | {{III| su. intr. | Cegarse |zupquaz ab~ | ||
|def = lit. torcerse 'los nervios de' la vista | |def = lit. torcerse 'los nervios de' la vista | ||
| + | |||
Revisión del 20:08 16 sep 2025
muyhyzansuca#I su. intr. Torcerse (*dos o más hebras para producir cabuya, cuerda o hilos gruesos. También aplica para la torcedura de los nervios) || muyhyzansuca#II su. intr. Dar giros, dar tornos || muyhyzansuca#III su. intr. Cegarse (lit. torcerse 'los nervios de' la vista) || muyhyzansuca#IV || muyhyzansuca#V || muyhyzansuca#L I
muyhyzansuca, buyhyzansuca
- Revolotear.
Reuoleteando uenīr = ys amuyhyzan îe axyquy = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 108v
- Torcerse la cuerda o los nervios.
Torserse la cabuya, la cuerda, los nervios y otra qualquier cosa gruesa. Ys amuyhyzansuca[.] [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 93r
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-muyhyzan | z-muyhyzan-suca | z-muyhyzan-nynga | z-muyhyzan-iua |
| neg. | z-muyhyzan-za | z-muyhyzan-suca-za | z-muyhyzan-zi-nga | z-muyhyzan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-muyhyzan | m-muyhyzan-suca | m-muyhyzan-nynga | m-muyhyzan-iua |
| neg. | m-muyhyzan-za | m-muyhyzan-suca-za | m-muyhyzan-zi-nga | m-muyhyzan-za-n iua |
| 3.ª | a-muyhyzan | a-muyhyzan-suca | a-muyhyzan-nynga | a-muyhyzan-iua |
| neg. | a-muyhyzan-za | a-muyhyzan-suca-za | a-muyhyzan-zi-nga | a-muyhyzan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-muyhyzan | chi-muyhyzan-suca | chi-muyhyzan-nynga | chi-muyhyzan-iua |
| neg. | chi-muyhyzan-za | chi-muyhyzan-suca-za | chi-muyhyzan-zi-nga | chi-muyhyzan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-muyhyzan | mi-muyhyzan-suca | mi-muyhyzan-nynga | mi-muyhyzan-iua |
| neg. | mi-muyhyzan-za | mi-muyhyzan-suca-za | mi-muyhyzan-zi-nga | mi-muyhyzan-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muyhyzan-ua | cha-muyhyzan-suca | cha-muyhyzan-nynga | cha-muyhyzan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muyhyzan-ua | ma-muyhyzan-suca | ma-muyhyzan-nynga | ma-muyhyzan-nynguepqua |
| 3.ª | a-muyhyzan-ua | a-muyhyzan-suca | a-muyhyzan-nynga | a-muyhyzan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muyhyzan-ua | chi-muyhyzan-suca | chi-muyhyzan-nynga | chi-muyhyzan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muyhyzan-ua | mi-muyhyzan-suca | mi-muyhyzan-nynga | mi-muyhyzan-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-muyhyzan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-muyhyzan-ua |
Torserçe la cabuya, La Cuerda[,] Los nerbíos y otra q.l quiera cosa grueʃa = ys amuyhyzansuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 121r
Ver también "Torcer": beheta, behetasuca, bususuca, muyhyzansuca, muyhyzasuca
Ver muisquismo mecha.
II. su. intr. Dar giros, dar tornos
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-muyhyzan | z-muyhyzan-suca | z-muyhyzan-nynga | z-muyhyzan-iua |
| neg. | z-muyhyzan-za | z-muyhyzan-suca-za | z-muyhyzan-zi-nga | z-muyhyzan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-muyhyzan | m-muyhyzan-suca | m-muyhyzan-nynga | m-muyhyzan-iua |
| neg. | m-muyhyzan-za | m-muyhyzan-suca-za | m-muyhyzan-zi-nga | m-muyhyzan-za-n iua |
| 3.ª | a-muyhyzan | a-muyhyzan-suca | a-muyhyzan-nynga | a-muyhyzan-iua |
| neg. | a-muyhyzan-za | a-muyhyzan-suca-za | a-muyhyzan-zi-nga | a-muyhyzan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-muyhyzan | chi-muyhyzan-suca | chi-muyhyzan-nynga | chi-muyhyzan-iua |
| neg. | chi-muyhyzan-za | chi-muyhyzan-suca-za | chi-muyhyzan-zi-nga | chi-muyhyzan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-muyhyzan | mi-muyhyzan-suca | mi-muyhyzan-nynga | mi-muyhyzan-iua |
| neg. | mi-muyhyzan-za | mi-muyhyzan-suca-za | mi-muyhyzan-zi-nga | mi-muyhyzan-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muyhyzan-ua | cha-muyhyzan-suca | cha-muyhyzan-nynga | cha-muyhyzan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muyhyzan-ua | ma-muyhyzan-suca | ma-muyhyzan-nynga | ma-muyhyzan-nynguepqua |
| 3.ª | a-muyhyzan-ua | a-muyhyzan-suca | a-muyhyzan-nynga | a-muyhyzan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muyhyzan-ua | chi-muyhyzan-suca | chi-muyhyzan-nynga | chi-muyhyzan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muyhyzan-ua | mi-muyhyzan-suca | mi-muyhyzan-nynga | mi-muyhyzan-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-muyhyzan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-muyhyzan-ua |
III. su. intr. Cegarse ( lit. torcerse 'los nervios de' la vista. )
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-muyhyzan | z-muyhyzan-suca | z-muyhyzan-nynga | z-muyhyzan-iua |
| neg. | z-muyhyzan-za | z-muyhyzan-suca-za | z-muyhyzan-zi-nga | z-muyhyzan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-muyhyzan | m-muyhyzan-suca | m-muyhyzan-nynga | m-muyhyzan-iua |
| neg. | m-muyhyzan-za | m-muyhyzan-suca-za | m-muyhyzan-zi-nga | m-muyhyzan-za-n iua |
| 3.ª | a-muyhyzan | a-muyhyzan-suca | a-muyhyzan-nynga | a-muyhyzan-iua |
| neg. | a-muyhyzan-za | a-muyhyzan-suca-za | a-muyhyzan-zi-nga | a-muyhyzan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-muyhyzan | chi-muyhyzan-suca | chi-muyhyzan-nynga | chi-muyhyzan-iua |
| neg. | chi-muyhyzan-za | chi-muyhyzan-suca-za | chi-muyhyzan-zi-nga | chi-muyhyzan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-muyhyzan | mi-muyhyzan-suca | mi-muyhyzan-nynga | mi-muyhyzan-iua |
| neg. | mi-muyhyzan-za | mi-muyhyzan-suca-za | mi-muyhyzan-zi-nga | mi-muyhyzan-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muyhyzan-ua | cha-muyhyzan-suca | cha-muyhyzan-nynga | cha-muyhyzan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muyhyzan-ua | ma-muyhyzan-suca | ma-muyhyzan-nynga | ma-muyhyzan-nynguepqua |
| 3.ª | a-muyhyzan-ua | a-muyhyzan-suca | a-muyhyzan-nynga | a-muyhyzan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muyhyzan-ua | chi-muyhyzan-suca | chi-muyhyzan-nynga | chi-muyhyzan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muyhyzan-ua | mi-muyhyzan-suca | mi-muyhyzan-nynga | mi-muyhyzan-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-muyhyzan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-muyhyzan-ua |
Çegar. Zupquaz amuyhyzansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 46r
Ciego = obqua muyhyza. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 15r
