m |
m |
||
| Línea 34: | Línea 34: | ||
{{sema|Empajar}} | {{sema|Empajar}} | ||
| − | {{I| loc. v. tr. | | + | {{I| loc. v. tr. | Cohechar, sobornar |intan aquihin b~}} |
{{verbo | {{verbo | ||
|imp=gu | |imp=gu | ||
Revisión del 23:14 21 mar 2019
usqua#I sq. tr. Hilar, torcer (Dar vueltas a fibras o materiales similares, de modo que formen hilos o hebras helicoidales) || usqua#II || usqua#III || usqua#IV || usqua#V || usqua#L I
usqua, musqua
- 1. Devanar, enrollar el hilo en un palito.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-g-u | z-g-u-squa | z-g-u-nga | z-g-u-iua |
| neg. | z-g-u-za | z-g-u-squa-za | z-g-u-zi-nga | z-g-u-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-g-u | m-g-u-squa | m-g-u-nga | m-g-u-iua |
| neg. | m-g-u-za | m-g-u-squa-za | m-g-u-zi-nga | m-g-u-za-n iua |
| 3.ª | a-g-u | a-g-u-squa | a-g-u-nga | a-g-u-iua |
| neg. | a-g-u-za | a-g-u-squa-za | a-g-u-zi-nga | a-g-u-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-g-u | chi-g-u-squa | chi-g-u-nga | chi-g-u-iua |
| neg. | chi-g-u-za | chi-g-u-squa-za | chi-g-u-zi-nga | chi-g-u-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-g-u | mi-g-u-squa | mi-g-u-nga | mi-g-u-iua |
| neg. | mi-g-u-za | mi-g-u-squa-za | mi-g-u-zi-nga | mi-g-u-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-u-ia | cha-u-sca | cha-u-nga | cha-u-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-u-ia | ma-u-sca | ma-u-nga | ma-u-nguepqua |
| 3.ª | u-ia | u-sca | u-nga | u-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-u-ia | chi-u-sca | chi-u-nga | chi-u-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-u-ia | mi-u-sca | mi-u-nga | mi-u-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | u-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | u-ua |
Imp. u. Part. de pres. uisca.
Hilar. Zemusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 81v
Del Primer Imperativo.
Notas comunes à ambas Conjugaciones.
(...)Zemusqua por hilar que hace U. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Gra. fol. 25v
Todos los demas verbos conservan la silaba penultima en su participio de presente. Sacanse los acabados en gosqua que hacen en guesca; à los quales se ajuntan btasqua que hace tesca.
yzegusqua quando significa decir hace guisca.
(...)y zemusqua por hilar hace üísca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Gra. fol. 29r
Ver también "Hilar": usqua, zauasuca
Deuanar. Zimne zmusqua [o] zimne zbgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 58r
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-g-u | z-g-u-squa | z-g-u-nga | z-g-u-iua |
| neg. | z-g-u-za | z-g-u-squa-za | z-g-u-zi-nga | z-g-u-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-g-u | m-g-u-squa | m-g-u-nga | m-g-u-iua |
| neg. | m-g-u-za | m-g-u-squa-za | m-g-u-zi-nga | m-g-u-za-n iua |
| 3.ª | a-g-u | a-g-u-squa | a-g-u-nga | a-g-u-iua |
| neg. | a-g-u-za | a-g-u-squa-za | a-g-u-zi-nga | a-g-u-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-g-u | chi-g-u-squa | chi-g-u-nga | chi-g-u-iua |
| neg. | chi-g-u-za | chi-g-u-squa-za | chi-g-u-zi-nga | chi-g-u-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-g-u | mi-g-u-squa | mi-g-u-nga | mi-g-u-iua |
| neg. | mi-g-u-za | mi-g-u-squa-za | mi-g-u-zi-nga | mi-g-u-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-u-ia | cha-u-sca | cha-u-nga | cha-u-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-u-ia | ma-u-sca | ma-u-nga | ma-u-nguepqua |
| 3.ª | u-ia | u-sca | u-nga | u-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-u-ia | chi-u-sca | chi-u-nga | chi-u-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-u-ia | mi-u-sca | mi-u-nga | mi-u-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | u-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | u-ua |
Empajar, cubrír la casa. Zemusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 70v
Ver también "Empajar": busqua(2)
I. loc. v. tr. Cohechar, sobornar
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-g-u | z-g-u-squa | z-g-u-nga | z-g-u-iua |
| neg. | z-g-u-za | z-g-u-squa-za | z-g-u-zi-nga | z-g-u-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-g-u | m-g-u-squa | m-g-u-nga | m-g-u-iua |
| neg. | m-g-u-za | m-g-u-squa-za | m-g-u-zi-nga | m-g-u-za-n iua |
| 3.ª | a-g-u | a-g-u-squa | a-g-u-nga | a-g-u-iua |
| neg. | a-g-u-za | a-g-u-squa-za | a-g-u-zi-nga | a-g-u-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-g-u | chi-g-u-squa | chi-g-u-nga | chi-g-u-iua |
| neg. | chi-g-u-za | chi-g-u-squa-za | chi-g-u-zi-nga | chi-g-u-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-g-u | mi-g-u-squa | mi-g-u-nga | mi-g-u-iua |
| neg. | mi-g-u-za | mi-g-u-squa-za | mi-g-u-zi-nga | mi-g-u-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-u-ia | cha-u-sca | cha-u-nga | cha-u-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-u-ia | ma-u-sca | ma-u-nga | ma-u-nguepqua |
| 3.ª | u-ia | u-sca | u-nga | u-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-u-ia | chi-u-sca | chi-u-nga | chi-u-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-u-ia | mi-u-sca | mi-u-nga | mi-u-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | u-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | u-ua |
Imp. gu. Part. de pret. gue. Part. de pres. guisca. Part. de fut. gunga.
Cohechar. Intan aquhin bgusqua. Ymperatiuo, gu. Partiçipios: chaguisca, chague, chagunga.
Cohechóme. Zintan zquihin abgu.
Cohechos lleuar. Zintan zquihin angus bgusqua, tomo los cohechos [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 39v
Sobornar. Vide 'cohechar'. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 114v
Comentarios: La traducción de este verbo es obscura, sin embargo, parece estar más emparentado con "hilar".
