De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 34: Línea 34:
 
{{sema|Empajar}}
 
{{sema|Empajar}}
  
{{I| loc. v. tr. | *Cohechar |intan aquihin b~}}
+
{{I| loc. v. tr. | Cohechar, sobornar |intan aquihin b~}}
 
{{verbo
 
{{verbo
 
|imp=gu
 
|imp=gu

Revisión del 23:14 21 mar 2019

usqua#I sq. tr. Hilar, torcer (Dar vueltas a fibras o materiales similares, de modo que formen hilos o hebras helicoidales) || usqua#II  || usqua#III  || usqua#IV  || usqua#V  || usqua#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

usqua, musqua

Fon. Gonz.*/uskua/ Cons. */uskua/
    {{{GRUPO}}}
    I. sq. tr. Hilar. 
    Paradigma verbal: u (sq. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-g-uz-g-u-squaz-g-u-ngaz-g-u-iua
    neg.z-g-u-zaz-g-u-squa-zaz-g-u-zi-ngaz-g-u-za-n iua
    2.ª sg.m-g-um-g-u-squam-g-u-ngam-g-u-iua
    neg.m-g-u-zam-g-u-squa-zam-g-u-zi-ngam-g-u-za-n iua
    3.ªa-g-ua-g-u-squaa-g-u-ngaa-g-u-iua
    neg.a-g-u-zaa-g-u-squa-zaa-g-u-zi-ngaa-g-u-za-n iua
    1.ª pl.chi-g-uchi-g-u-squachi-g-u-ngachi-g-u-iua
    neg.chi-g-u-zachi-g-u-squa-zachi-g-u-zi-ngachi-g-u-za-n iua
    2.ª pl.mi-g-umi-g-u-squami-g-u-ngami-g-u-iua
    neg.mi-g-u-zami-g-u-squa-zami-g-u-zi-ngami-g-u-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-u-iacha-u-scacha-u-ngacha-u-nguepqua
    2.ª sg.ma-u-iama-u-scama-u-ngama-u-nguepqua
    3.ªu-iau-scau-ngau-nguepqua
    1.ª pl.chi-u-iachi-u-scachi-u-ngachi-u-nguepqua
    2.ª pl.mi-u-iami-u-scami-u-ngami-u-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)u-u
    2.ª pl. (Imp.)u-ua

    Imp. u. Part. de pres. uisca.

    Hilar. Zemusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 81v

    Del Primer Imperativo.
    Notas comunes à ambas Conjugaciones.
    (...)Zemusqua por hilar que hace U. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Gra. fol. 25v

    Todos los demas verbos conservan la silaba penultima en su participio de presente. Sacanse los acabados en gosqua que hacen en guesca; à los quales se ajuntan btasqua que hace tesca.
    yzegusqua quando significa decir hace guisca.
    (...)y zemusqua por hilar hace üísca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Gra. fol. 29r

    Ver también "Hilar": usqua, zauasuca

    uwa central: uhw̃inro - tejer (Headland )
    Ikʉ (Arhuaco): bunsʉn - hilar (Frank )
    damana: bush- - hilar (Trillos )
    1. Devanar, enrollar el hilo en un palito.

    Deuanar. Zimne zmusqua [o] zimne zbgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 58r


    II. sq. tr. Empajar ( hacer un techo con paja. )
    Paradigma verbal: u (sq. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-g-uz-g-u-squaz-g-u-ngaz-g-u-iua
    neg.z-g-u-zaz-g-u-squa-zaz-g-u-zi-ngaz-g-u-za-n iua
    2.ª sg.m-g-um-g-u-squam-g-u-ngam-g-u-iua
    neg.m-g-u-zam-g-u-squa-zam-g-u-zi-ngam-g-u-za-n iua
    3.ªa-g-ua-g-u-squaa-g-u-ngaa-g-u-iua
    neg.a-g-u-zaa-g-u-squa-zaa-g-u-zi-ngaa-g-u-za-n iua
    1.ª pl.chi-g-uchi-g-u-squachi-g-u-ngachi-g-u-iua
    neg.chi-g-u-zachi-g-u-squa-zachi-g-u-zi-ngachi-g-u-za-n iua
    2.ª pl.mi-g-umi-g-u-squami-g-u-ngami-g-u-iua
    neg.mi-g-u-zami-g-u-squa-zami-g-u-zi-ngami-g-u-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-u-iacha-u-scacha-u-ngacha-u-nguepqua
    2.ª sg.ma-u-iama-u-scama-u-ngama-u-nguepqua
    3.ªu-iau-scau-ngau-nguepqua
    1.ª pl.chi-u-iachi-u-scachi-u-ngachi-u-nguepqua
    2.ª pl.mi-u-iami-u-scami-u-ngami-u-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)u-u
    2.ª pl. (Imp.)u-ua

    Empajar, cubrír la casa. Zemusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 70v

    Ver también "Empajar": busqua(2)


    intan aquihin b~.
    I. loc. v. tr. Cohechar, sobornar 
    Paradigma verbal: u (loc. v. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-g-uz-g-u-squaz-g-u-ngaz-g-u-iua
    neg.z-g-u-zaz-g-u-squa-zaz-g-u-zi-ngaz-g-u-za-n iua
    2.ª sg.m-g-um-g-u-squam-g-u-ngam-g-u-iua
    neg.m-g-u-zam-g-u-squa-zam-g-u-zi-ngam-g-u-za-n iua
    3.ªa-g-ua-g-u-squaa-g-u-ngaa-g-u-iua
    neg.a-g-u-zaa-g-u-squa-zaa-g-u-zi-ngaa-g-u-za-n iua
    1.ª pl.chi-g-uchi-g-u-squachi-g-u-ngachi-g-u-iua
    neg.chi-g-u-zachi-g-u-squa-zachi-g-u-zi-ngachi-g-u-za-n iua
    2.ª pl.mi-g-umi-g-u-squami-g-u-ngami-g-u-iua
    neg.mi-g-u-zami-g-u-squa-zami-g-u-zi-ngami-g-u-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-u-iacha-u-scacha-u-ngacha-u-nguepqua
    2.ª sg.ma-u-iama-u-scama-u-ngama-u-nguepqua
    3.ªu-iau-scau-ngau-nguepqua
    1.ª pl.chi-u-iachi-u-scachi-u-ngachi-u-nguepqua
    2.ª pl.mi-u-iami-u-scami-u-ngami-u-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)u-u
    2.ª pl. (Imp.)u-ua

    Imp. gu. Part. de pret. gue. Part. de pres. guisca. Part. de fut. gunga.

    Cohechar. Intan aquhin bgusqua. Ymperatiuo, gu. Partiçipios: chaguisca, chague, chagunga.
    Cohechóme. Zintan zquihin abgu.
    Cohechos lleuar. Zintan zquihin angus bgusqua, tomo los cohechos [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 39v

    Sobornar. Vide 'cohechar'. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 114v

    Comentarios: La traducción de este verbo es obscura, sin embargo, parece estar más emparentado con "hilar".