De Muysc cubun - Lengua Muisca
quynynsuca#I su. intr., loc. v. Entallecer, echar tallo., El que está tullido, la que está tullida || quynynsuca#II su. intr. Tullirse, paralizarse (perder el movimiento de una parte del cuerpo). || quynynsuca#III || quynynsuca#IV || quynynsuca#V || quynynsuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
quynynsuca
Fon. Gonz.*/kɨnɨnsuka/ Cons.
*/kɨnɨnsuka/
I. su. intr. Entallecer, echar tallo.
Paradigma verbal: quynyn (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-quynyn | z-quynyn-suca | z-quynyn-nynga | z-quynyn-iua |
| neg. | z-quynyn-za | z-quynyn-suca-za | z-quynyn-zi-nga | z-quynyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-quynyn | m-quynyn-suca | m-quynyn-nynga | m-quynyn-iua |
| neg. | m-quynyn-za | m-quynyn-suca-za | m-quynyn-zi-nga | m-quynyn-za-n iua |
| 3.ª | a-quynyn | a-quynyn-suca | a-quynyn-nynga | a-quynyn-iua |
| neg. | a-quynyn-za | a-quynyn-suca-za | a-quynyn-zi-nga | a-quynyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-quynyn | chi-quynyn-suca | chi-quynyn-nynga | chi-quynyn-iua |
| neg. | chi-quynyn-za | chi-quynyn-suca-za | chi-quynyn-zi-nga | chi-quynyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-quynyn | mi-quynyn-suca | mi-quynyn-nynga | mi-quynyn-iua |
| neg. | mi-quynyn-za | mi-quynyn-suca-za | mi-quynyn-zi-nga | mi-quynyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quynyn-ua | cha-quynyn-suca | cha-quynyn-nynga | cha-quynyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quynyn-ua | ma-quynyn-suca | ma-quynyn-nynga | ma-quynyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-quynyn-ua | a-quynyn-suca | a-quynyn-nynga | a-quynyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quynyn-ua | chi-quynyn-suca | chi-quynyn-nynga | chi-quynyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quynyn-ua | mi-quynyn-suca | mi-quynyn-nynga | mi-quynyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-quynyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-quynyn-ua |
Echar tallo, entalleçer. Aquynynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 66v
Ver también "Tallo de planta": quyne, quynynsuca
II. su. intr. Tullirse (perder el movimiento de parte de su cuerpo).
Paradigma verbal: quynyn (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-quynyn | z-quynyn-suca | z-quynyn-nynga | z-quynyn-iua |
| neg. | z-quynyn-za | z-quynyn-suca-za | z-quynyn-zi-nga | z-quynyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-quynyn | m-quynyn-suca | m-quynyn-nynga | m-quynyn-iua |
| neg. | m-quynyn-za | m-quynyn-suca-za | m-quynyn-zi-nga | m-quynyn-za-n iua |
| 3.ª | a-quynyn | a-quynyn-suca | a-quynyn-nynga | a-quynyn-iua |
| neg. | a-quynyn-za | a-quynyn-suca-za | a-quynyn-zi-nga | a-quynyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-quynyn | chi-quynyn-suca | chi-quynyn-nynga | chi-quynyn-iua |
| neg. | chi-quynyn-za | chi-quynyn-suca-za | chi-quynyn-zi-nga | chi-quynyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-quynyn | mi-quynyn-suca | mi-quynyn-nynga | mi-quynyn-iua |
| neg. | mi-quynyn-za | mi-quynyn-suca-za | mi-quynyn-zi-nga | mi-quynyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quynyn-ua | cha-quynyn-suca | cha-quynyn-nynga | cha-quynyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quynyn-ua | ma-quynyn-suca | ma-quynyn-nynga | ma-quynyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-quynyn-ua | a-quynyn-suca | a-quynyn-nynga | a-quynyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quynyn-ua | chi-quynyn-suca | chi-quynyn-nynga | chi-quynyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quynyn-ua | mi-quynyn-suca | mi-quynyn-nynga | mi-quynyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-quynyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-quynyn-ua |
Tullìrse = zequynynsuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 121v
Ver también "Tullirse": chahuansuca, quyne, quynynsuca
