De Muysc cubun - Lengua Muisca

Revisión del 09:39 24 feb 2026 de Diegomez (discusión | contribs.)
(difs.) ← Revisión anterior | Revisión actual (difs.) | Revisión siguiente → (difs.)

casqua(2)#I sq. intr. quy. Pelear, contender, luchar, reñir  || casqua(2)#II sq. tr. quy. Embestir, acometer, golpear  || casqua(2)#III  || casqua(2)#IV  || casqua(2)#V  || casqua(2)#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

casqua(2)

Fon. Gonz.*/kaskua/ Cons. */kaskua/
    {{{GRUPO}}}
    I. sq. intr. quy. Pelear, contender, luchar, reñir 
    Conjugar
    Paradigma verbal: ca (sq. intr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-caquyz-ca-squaz-ca-ngaz-ca-iua
    neg.z-ca-zaz-ca-squa-zaz-ca-zi-ngaz-ca-za-n iua
    2.ª sg.m-caquym-ca-squam-ca-ngam-ca-iua
    neg.m-ca-zam-ca-squa-zam-ca-zi-ngam-ca-za-n iua
    3.ªa-caquya-ca-squaa-ca-ngaa-ca-iua
    neg.a-ca-zaa-ca-squa-zaa-ca-zi-ngaa-ca-za-n iua
    1.ª pl.chi-caquychi-ca-squachi-ca-ngachi-ca-iua
    neg.chi-ca-zachi-ca-squa-zachi-ca-zi-ngachi-ca-za-n iua
    2.ª pl.mi-caquymi-ca-squami-ca-ngami-ca-iua
    neg.mi-ca-zami-ca-squa-zami-ca-zi-ngami-ca-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-cac-acha-ca-scacha-ca-ngacha-ca-nguepqua
    2.ª sg.ma-cac-ama-ca-scama-ca-ngama-ca-nguepqua
    3.ªa-cac-aa-ca-scaa-ca-ngaa-ca-nguepqua
    1.ª pl.chi-cac-achi-ca-scachi-ca-ngachi-ca-nguepqua
    2.ª pl.mi-cac-ami-ca-scami-ca-ngami-ca-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-cac-u
    2.ª pl. (Imp.)a-cac-ua
    Ver también " Reñir ": caque, casqua(2), fihisuagosqua, inago, inagosqua, quysqua
    Pelear. Zecasqua [o] caquez bquysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v


    b~.
    II. sq. tr. quy. Embestir, acometer, golpear  Pret. bcaquy.
    Conjugar
    Paradigma verbal: ca (sq. tr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-caquyz-b-ca-squaz-b-ca-ngaz-b-ca-iua
    neg.z-b-ca-zaz-b-ca-squa-zaz-b-ca-zi-ngaz-b-ca-za-n iua
    2.ª sg.m-m-caquym-m-ca-squam-m-ca-ngam-m-ca-iua
    neg.m-m-ca-zam-m-ca-squa-zam-m-ca-zi-ngam-m-ca-za-n iua
    3.ªa-b-caquya-b-ca-squaa-b-ca-ngaa-b-ca-iua
    neg.a-b-ca-zaa-b-ca-squa-zaa-b-ca-zi-ngaa-b-ca-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-caquychi-b-ca-squachi-b-ca-ngachi-b-ca-iua
    neg.chi-b-ca-zachi-b-ca-squa-zachi-b-ca-zi-ngachi-b-ca-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-caquymi-b-ca-squami-b-ca-ngami-b-ca-iua
    neg.mi-b-ca-zami-b-ca-squa-zami-b-ca-zi-ngami-b-ca-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-cac-acha-ca-scacha-ca-ngacha-ca-nguepqua
    2.ª sg.ma-cac-ama-ca-scama-ca-ngama-ca-nguepqua
    3.ªcac-aca-scaca-ngaca-nguepqua
    1.ª pl.chi-cac-achi-ca-scachi-ca-ngachi-ca-nguepqua
    2.ª pl.mi-cac-ami-ca-scami-ca-ngami-ca-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)cac-u
    2.ª pl. (Imp.)cac-ua
      amuys ~
    1. Embestir a alguien, darle golpes.
      Acometer a otro. Amuys zemisqua [o] amuys bcasqua; bcaque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 4v
      Ver también " Acometer ": casqua(2), misqua
    2. hycazies ~
    3. Despeñar (literalmente golpear en el precipicio.)
      Despeñarse. Hyiazies zemisqua [o] hycazies bcasqua. Pretérito, bcaque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r