De Muysc cubun - Lengua Muisca

Revisión del 19:43 16 sep 2025 de Diegomez (discusión | contribs.) (Agrupar subacepciones en |sub= y limpiar |cit=)

banynsuca#I su. intr. Rodear, andar alrededor.  || banynsuca#II su. tr. (Dar vueltas alrededor de algo) || banynsuca#III  || banynsuca#IV  || banynsuca#V  || banynsuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

banynsuca, fanynsuca

Fon. Gonz.*/βanɨnsuka/ Cons. */βanɨnsuka/
Morf. bana -n(2) -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Rodear, andar alrededor. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: banyn (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-banynz-banyn-sucaz-banyn-nyngaz-banyn-iua
    neg.z-banyn-zaz-banyn-suca-zaz-banyn-zi-ngaz-banyn-za-n iua
    2.ª sg.m-banynm-banyn-sucam-banyn-nyngam-banyn-iua
    neg.m-banyn-zam-banyn-suca-zam-banyn-zi-ngam-banyn-za-n iua
    3.ªa-banyna-banyn-sucaa-banyn-nyngaa-banyn-iua
    neg.a-banyn-zaa-banyn-suca-zaa-banyn-zi-ngaa-banyn-za-n iua
    1.ª pl.chi-banynchi-banyn-sucachi-banyn-nyngachi-banyn-iua
    neg.chi-banyn-zachi-banyn-suca-zachi-banyn-zi-ngachi-banyn-za-n iua
    2.ª pl.mi-banynmi-banyn-sucami-banyn-nyngami-banyn-iua
    neg.mi-banyn-zami-banyn-suca-zami-banyn-zi-ngami-banyn-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-banyn-uacha-banyn-sucacha-banyn-nyngacha-banyn-nynguepqua
    2.ª sg.ma-banyn-uama-banyn-sucama-banyn-nyngama-banyn-nynguepqua
    3.ªa-banyn-uaa-banyn-sucaa-banyn-nyngaa-banyn-nynguepqua
    1.ª pl.chi-banyn-uachi-banyn-sucachi-banyn-nyngachi-banyn-nynguepqua
    2.ª pl.mi-banyn-uami-banyn-sucami-banyn-nyngami-banyn-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-banyn-u
    2.ª pl. (Imp.)a-banyn-ua
      etan z~
    1. Rodear.

      Rodear. Etan zefanynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 110r

    2. abos(a) z~
    3. Andar alrededor de algo.

      Andar al rrededor de otra cosa. Abos zfanynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 14v

      Bueltas dar alrededor de otra cosa. abos ze fanynsuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 24v

      Ver también " Dar vueltas ": banasuca, banynsuca, fanagosqua


    ys zb~.
    II. su. tr.  ( Dar vueltas alrededor de algo. )
    Imp. ys banu. Part. de pret. chanua/*chabanua. Part. de pres. chabansuca. Part. de fut. chabanynga.
    Conjugar
    Paradigma verbal: banyn (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-manynz-m-manyn-sucaz-m-manyn-nyngaz-m-manyn-iua
    neg.z-m-manyn-zaz-m-manyn-suca-zaz-m-manyn-zi-ngaz-m-manyn-za-n iua
    2.ª sg.m-m-manynm-m-manyn-sucam-m-manyn-nyngam-m-manyn-iua
    neg.m-m-manyn-zam-m-manyn-suca-zam-m-manyn-zi-ngam-m-manyn-za-n iua
    3.ªa-m-manyna-m-manyn-sucaa-m-manyn-nyngaa-m-manyn-iua
    neg.a-m-manyn-zaa-m-manyn-suca-zaa-m-manyn-zi-ngaa-m-manyn-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-manynchi-m-manyn-sucachi-m-manyn-nyngachi-m-manyn-iua
    neg.chi-m-manyn-zachi-m-manyn-suca-zachi-m-manyn-zi-ngachi-m-manyn-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-manynmi-m-manyn-sucami-m-manyn-nyngami-m-manyn-iua
    neg.mi-m-manyn-zami-m-manyn-suca-zami-m-manyn-zi-ngami-m-manyn-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-banyn-uacha-banyn-sucacha-banyn-nyngacha-banyn-nynguepqua
    2.ª sg.ma-banyn-uama-banyn-sucama-banyn-nyngama-banyn-nynguepqua
    3.ªbanyn-uabanyn-sucabanyn-nyngabanyn-nynguepqua
    1.ª pl.chi-banyn-uachi-banyn-sucachi-banyn-nyngachi-banyn-nynguepqua
    2.ª pl.mi-banyn-uami-banyn-sucami-banyn-nyngami-banyn-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)banyn-u
    2.ª pl. (Imp.)banyn-ua

    Bueltas dar alrededor a otra cosa. ys zemansuca. ys banu. ys chabansuca. ys chanua. ys chabanynga. Diome buetas alrededor. yschamane. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 24v

    Ver también "Dar vueltas": banasuca, banynsuca, fanagosqua