De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Variable proto)
m
 
(No se muestran 5 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 4: Línea 4:
 
|PROTO2        = 'tsiɡa
 
|PROTO2        = 'tsiɡa
 
|PROTO1        = 'tsiɡa
 
|PROTO1        = 'tsiɡa
|PROTO     = 'tsiɡa → 'tsʲiɡʲa → 'tʃiʒa
+
|PROTO         = 'tsiɡa → 'tsʲiɡʲa → 'tʃiʒa
 
|FON          = 'tʃija
 
|FON          = 'tʃija
 
|FONE          = 'tʃie
 
|FONE          = 'tʃie
Línea 25: Línea 25:
 
}}
 
}}
  
{{I| s. | Luna.}}
+
 
{{voc_158|Luna. ''Chie''.|84v}}
+
{{I| s. | Luna
 +
|cog=
 +
 
  
 
{{chbT|chía|luna|Gómez}}
 
{{chbT|chía|luna|Gómez}}
Línea 34: Línea 36:
 
{{tuf|sihyora|1. Luna|Headland}}
 
{{tuf|sihyora|1. Luna|Headland}}
 
{{tbn|siyacura|luna|Bonilla & Gómez}}
 
{{tbn|siyacura|luna|Bonilla & Gómez}}
{{mot|tibaɨ|luna|Mogollón}} {{mot|tʃibajɾə|luna|Huber & Reed}}
+
{{mot|tibaɨ|luna|Mogollón}}
 +
{{mot|tʃibajɾə|luna|Huber & Reed}}
 
{{mbp|saga|1. luna|Trillos}}
 
{{mbp|saga|1. luna|Trillos}}
 
{{arh|tima|1. luna|Frank}}
 
{{arh|tima|1. luna|Frank}}
Línea 41: Línea 44:
 
{{qbn|sirila, sirála|luna|Pinart}}
 
{{qbn|sirila, sirála|luna|Pinart}}
 
{{cjp|tulu|luna|Peña}}
 
{{cjp|tulu|luna|Peña}}
 +
 +
|cit=
 +
 +
{{voc_158|Luna. ''Chie''.|84v}}
  
  
Línea 59: Línea 66:
 
}}
 
}}
  
{{II| s. | Mes. }}
+
 
{{voc_158|Mes. ''Chie''.|87r}}
+
 
{{sema|Tiempo}}
+
 
 +
 
 +
}}
 +
 
 +
 
 +
{{II| s. | Mes
 +
|sema=Tiempo
 +
|cog=
  
 
{{tuf|sihyara|2. mes|Headland}}
 
{{tuf|sihyara|2. mes|Headland}}
 
{{arh|tima|2. mes|Frank}}
 
{{arh|tima|2. mes|Frank}}
 +
 +
|cit=
 +
 +
{{voc_158|Mes. ''Chie''.|87r}}
 +
 +
}}
 +
 +
  
 
{{III| s. | Ortiga
 
{{III| s. | Ortiga
 
|def = planta
 
|def = planta
}} {{clas|Urtica}} {{clas|Urtica_peruviana}}
+
|cla = Urtica, Urtica_peruviana
 +
|cog=
 +
 
 +
{{arh|isa'sʉ|ortiga|Frank}}
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 
{{voc_158|Hortiga. ''Chie''.|82r}}
 
{{voc_158|Hortiga. ''Chie''.|82r}}
  
{{arh|isa'sʉ|ortiga|Frank}}
+
}}

Revisión actual - 09:07 28 jun 2026

chie(2)#I s. Luna  || chie(2)#II s. Mes  || chie(2)#III s. Ortiga (planta) || chie(2)#IV  || chie(2)#V  || chie(2)#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

chie(2)

Fon. Gonz.*/ʂie/ Cons. */tʲie/
    tʃ:s i:i 0:ʔ e:ja e:jo
    I. s. Luna 
    Luna. Chie. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 84v


    Fuentes históricas:
    • "CReían todos los Indios, que avia vn Autor de la naturaleza, que hizo el Cielo y la tierra; mas no por eſſo dexaban de adorar por Dios al sol por ſu hermoſura, y a la Luna, porque la tenian por ſu muger; a eſta llamaban Chía y al Sol Zuhé, y aſſi para dar a los Eſpañoles un epiteto de ſumma grandeza los llamaron Zuhá, y conſervan eſta locucion haſta oy en ſu idioma."
      Piedrahita, Lucas Fernández de. Historia General de las conquistas del Nuevo Reino de Granada.. Iuan Baptista Verdussen Pág. 17. Libro I, capítulo 3. Amberes - 1688. Google ebook.


    duit: tia - luna (Gómez)
    uwa central: sigágora - luna (Uricoechea )
    uwa central: sihyara - 1. luna (Headland )
    uwa central: sihyora - 1. Luna (Headland )
    uwa Raw riya: siyacura - luna (Bonilla & Gómez )
    Barí ará: tibaɨ - luna (Mogollón)
    Barí ará: tʃibajɾə - luna (Huber & Reed)
    damana: saga - 1. luna (Trillos )
    Ikʉ (Arhuaco): tima - 1. luna (Frank )
    kággaba (kogui): saca - luna (Ortíz )
    Guna: nii - luna (Orán & Wagua )
    Cabécar: tulu - luna (Peña)


    II. s. Mes 
    Ver también " Tiempo ": -ca, chie(2), chihicha, chue, quim, sua(2), yna, zocam
    Mes. Chie. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 87r
    uwa central: sihyara - 2. mes (Headland )
    Ikʉ (Arhuaco): tima - 2. mes (Frank )



    III. s. Ortiga ( planta. ) P. clas Urtica, Urtica_peruviana.
    Hortiga. Chie. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 82r
    Ikʉ (Arhuaco): isa'sʉ - ortiga (Frank )