De Muysc cubun - Lengua Muisca
pquyhyzynsuca#I su. tr. Blanquearse, emblanquecerse || pquyhyzynsuca#II su. tr. Tener sed. || pquyhyzynsuca#III || pquyhyzynsuca#IV || pquyhyzynsuca#V || pquyhyzynsuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
pquyhyzynsuca
Fon. Gonz.*/pkɨhɨtʂɨnsuka/ Cons.
*/pkɨhɨtsɨnsuka/
I. su. tr. Blanquearse.
Paradigma verbal: pquyhyzyn (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-pquyhyzyn | z-b-pquyhyzyn-suca | z-b-pquyhyzyn-nynga | z-b-pquyhyzyn-iua |
| neg. | z-b-pquyhyzyn-za | z-b-pquyhyzyn-suca-za | z-b-pquyhyzyn-zi-nga | z-b-pquyhyzyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-pquyhyzyn | m-m-pquyhyzyn-suca | m-m-pquyhyzyn-nynga | m-m-pquyhyzyn-iua |
| neg. | m-m-pquyhyzyn-za | m-m-pquyhyzyn-suca-za | m-m-pquyhyzyn-zi-nga | m-m-pquyhyzyn-za-n iua |
| 3.ª | a-b-pquyhyzyn | a-b-pquyhyzyn-suca | a-b-pquyhyzyn-nynga | a-b-pquyhyzyn-iua |
| neg. | a-b-pquyhyzyn-za | a-b-pquyhyzyn-suca-za | a-b-pquyhyzyn-zi-nga | a-b-pquyhyzyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-pquyhyzyn | chi-b-pquyhyzyn-suca | chi-b-pquyhyzyn-nynga | chi-b-pquyhyzyn-iua |
| neg. | chi-b-pquyhyzyn-za | chi-b-pquyhyzyn-suca-za | chi-b-pquyhyzyn-zi-nga | chi-b-pquyhyzyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-pquyhyzyn | mi-b-pquyhyzyn-suca | mi-b-pquyhyzyn-nynga | mi-b-pquyhyzyn-iua |
| neg. | mi-b-pquyhyzyn-za | mi-b-pquyhyzyn-suca-za | mi-b-pquyhyzyn-zi-nga | mi-b-pquyhyzyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-pquyhyzyn-ua | cha-pquyhyzyn-suca | cha-pquyhyzyn-nynga | cha-pquyhyzyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-pquyhyzyn-ua | ma-pquyhyzyn-suca | ma-pquyhyzyn-nynga | ma-pquyhyzyn-nynguepqua |
| 3.ª | pquyhyzyn-ua | pquyhyzyn-suca | pquyhyzyn-nynga | pquyhyzyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-pquyhyzyn-ua | chi-pquyhyzyn-suca | chi-pquyhyzyn-nynga | chi-pquyhyzyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-pquyhyzyn-ua | mi-pquyhyzyn-suca | mi-pquyhyzyn-nynga | mi-pquyhyzyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | pquyhyzyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | pquyhyzyn-ua |
Enblanqueçerse. Zpquyhyzynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 69v
Ver también "Blanquear": pquyhyxio, pquyhyzynsuca
II. su. tr. Tener sed.
Paradigma verbal: pquyhyzyn (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-pquyhyzyn | z-b-pquyhyzyn-suca | z-b-pquyhyzyn-nynga | z-b-pquyhyzyn-iua |
| neg. | z-b-pquyhyzyn-za | z-b-pquyhyzyn-suca-za | z-b-pquyhyzyn-zi-nga | z-b-pquyhyzyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-pquyhyzyn | m-m-pquyhyzyn-suca | m-m-pquyhyzyn-nynga | m-m-pquyhyzyn-iua |
| neg. | m-m-pquyhyzyn-za | m-m-pquyhyzyn-suca-za | m-m-pquyhyzyn-zi-nga | m-m-pquyhyzyn-za-n iua |
| 3.ª | a-b-pquyhyzyn | a-b-pquyhyzyn-suca | a-b-pquyhyzyn-nynga | a-b-pquyhyzyn-iua |
| neg. | a-b-pquyhyzyn-za | a-b-pquyhyzyn-suca-za | a-b-pquyhyzyn-zi-nga | a-b-pquyhyzyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-pquyhyzyn | chi-b-pquyhyzyn-suca | chi-b-pquyhyzyn-nynga | chi-b-pquyhyzyn-iua |
| neg. | chi-b-pquyhyzyn-za | chi-b-pquyhyzyn-suca-za | chi-b-pquyhyzyn-zi-nga | chi-b-pquyhyzyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-pquyhyzyn | mi-b-pquyhyzyn-suca | mi-b-pquyhyzyn-nynga | mi-b-pquyhyzyn-iua |
| neg. | mi-b-pquyhyzyn-za | mi-b-pquyhyzyn-suca-za | mi-b-pquyhyzyn-zi-nga | mi-b-pquyhyzyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-pquyhyzyn-ua | cha-pquyhyzyn-suca | cha-pquyhyzyn-nynga | cha-pquyhyzyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-pquyhyzyn-ua | ma-pquyhyzyn-suca | ma-pquyhyzyn-nynga | ma-pquyhyzyn-nynguepqua |
| 3.ª | pquyhyzyn-ua | pquyhyzyn-suca | pquyhyzyn-nynga | pquyhyzyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-pquyhyzyn-ua | chi-pquyhyzyn-suca | chi-pquyhyzyn-nynga | chi-pquyhyzyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-pquyhyzyn-ua | mi-pquyhyzyn-suca | mi-pquyhyzyn-nynga | mi-pquyhyzyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | pquyhyzyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | pquyhyzyn-ua |
ʃed tener = zepquyhyzynsuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r
