De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m |
||
| Línea 8: | Línea 8: | ||
}} | }} | ||
| − | {{I| sq. tr. |Cerrar, ajustar | | + | {{I| sq. tr. |Cerrar, ajustar, asegurar | |
| − | |def = | + | |def = Hacer que algo quede seguro |
}} | }} | ||
{{verbo | {{verbo | ||
| Línea 17: | Línea 17: | ||
{{voc_158|Çerrar los ojos apretando. ''Zupqua zebgusqua, mupqua gu''.|46v}} | {{voc_158|Çerrar los ojos apretando. ''Zupqua zebgusqua, mupqua gu''.|46v}} | ||
{{manuscrito_2923|Cerrar los ojos <nowiki>=</nowiki> ''Zupqua bgusqua''. pret.o ''bgu''. imp. ''mupqua gu''.|15r}} | {{manuscrito_2923|Cerrar los ojos <nowiki>=</nowiki> ''Zupqua bgusqua''. pret.o ''bgu''. imp. ''mupqua gu''.|15r}} | ||
| + | {{sema|Cerrar}} | ||
{{tuf|cuquinro,_cujquinro|1. tapar. 2. Cerrar.|Headland}} | {{tuf|cuquinro,_cujquinro|1. tapar. 2. Cerrar.|Headland}} | ||
| − | :1. '''ys ab~'''. Cerrarlo, ajustarlo. | + | :1. '''ys ab~'''. Cerrarlo, ajustarlo. (Asegurar algo para salvaguardarlo e impedir que se abra) |
| − | |||
| − | |||
{{voc_158|Çerrar la puerta de palíllos Con cabuya <nowiki>=</nowiki> ''guez ys bgusqua'', l, ''gues bgusqua'' <nowiki>=</nowiki>|46v}} | {{voc_158|Çerrar la puerta de palíllos Con cabuya <nowiki>=</nowiki> ''guez ys bgusqua'', l, ''gues bgusqua'' <nowiki>=</nowiki>|46v}} | ||
{{manuscrito_2923|Cerrar puerta con palillos <nowiki>=</nowiki> ''gue,z, y[s] bgusqua''. Pret.o ''zebgu''. imp.o ''ys gu''.|15r}} | {{manuscrito_2923|Cerrar puerta con palillos <nowiki>=</nowiki> ''gue,z, y[s] bgusqua''. Pret.o ''zebgu''. imp.o ''ys gu''.|15r}} | ||
{{manuscrito_2923|Cerrada estar asi: dicen ''guês gu'', cierra la casa - ''guês agune'', cerrada esta. l. ''guetes agune''|15r}} | {{manuscrito_2923|Cerrada estar asi: dicen ''guês gu'', cierra la casa - ''guês agune'', cerrada esta. l. ''guetes agune''|15r}} | ||
| − | + | :2. '''yn b~'''. Anudar. (Hacer nudos) | |
| − | :2. '''yn b~'''. Anudar. | ||
| − | |||
| − | |||
{{voc_158|Añudar, haçer ñudo. ''Yn bgusqua''.|17v}} | {{voc_158|Añudar, haçer ñudo. ''Yn bgusqua''.|17v}} | ||
Revisión del 18:00 18 abr 2020
gusqua(3)#I sq. tr. Cerrar, ajustar, asegurar (Hacer que algo quede seguro) || gusqua(3)#II || gusqua(3)#III || gusqua(3)#IV || gusqua(3)#V || gusqua(3)#L I intan aquihin b~ loc. v. tr. Cohechar, sobornar
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
gusqua(3)
Fon. Gonz.*/ɣuskua/ Cons.
*/ɣuskua/
- 1. ys ab~. Cerrarlo, ajustarlo. (Asegurar algo para salvaguardarlo e impedir que se abra)
- 2. yn b~. Anudar. (Hacer nudos)
I. sq. tr. Cerrar, ajustar, asegurar ( Hacer que algo quede seguro. )
Paradigma verbal: gu (sq. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-gu | z-b-gu-squa | z-b-gu-nga | z-b-gu-iua |
| neg. | z-b-gu-za | z-b-gu-squa-za | z-b-gu-zi-nga | z-b-gu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-gu | m-m-gu-squa | m-m-gu-nga | m-m-gu-iua |
| neg. | m-m-gu-za | m-m-gu-squa-za | m-m-gu-zi-nga | m-m-gu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-gu | a-b-gu-squa | a-b-gu-nga | a-b-gu-iua |
| neg. | a-b-gu-za | a-b-gu-squa-za | a-b-gu-zi-nga | a-b-gu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-gu | chi-b-gu-squa | chi-b-gu-nga | chi-b-gu-iua |
| neg. | chi-b-gu-za | chi-b-gu-squa-za | chi-b-gu-zi-nga | chi-b-gu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-gu | mi-b-gu-squa | mi-b-gu-nga | mi-b-gu-iua |
| neg. | mi-b-gu-za | mi-b-gu-squa-za | mi-b-gu-zi-nga | mi-b-gu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gu-ia | cha-gu-sca | cha-gu-nga | cha-gu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gu-ia | ma-gu-sca | ma-gu-nga | ma-gu-nguepqua |
| 3.ª | gu-ia | gu-sca | gu-nga | gu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gu-ia | chi-gu-sca | chi-gu-nga | chi-gu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gu-ia | mi-gu-sca | mi-gu-nga | mi-gu-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | gu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | gu-ua |
Pret. bgu. Imp. gu.
Çerrar los ojos apretando. Zupqua zebgusqua, mupqua gu. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 46v
Cerrar los ojos = Zupqua bgusqua. pret.o bgu. imp. mupqua gu. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 15r
uwa central: cuquinro,_cujquinro - 1. tapar. 2. Cerrar. (Headland
)
Çerrar la puerta de palíllos Con cabuya = guez ys bgusqua, l, gues bgusqua = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 46v
Cerrar puerta con palillos = gue,z, y[s] bgusqua. Pret.o zebgu. imp.o ys gu. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 15r
Cerrada estar asi: dicen guês gu, cierra la casa - guês agune, cerrada esta. l. guetes agune [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 15r
Añudar, haçer ñudo. Yn bgusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 17v
intan aquihin b~.
L.I. loc. v. tr. Cohechar, sobornar Paradigma verbal: gu (loc. v. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-gu | z-b-gu-squa | z-b-gu-nga | z-b-gu-iua |
| neg. | z-b-gu-za | z-b-gu-squa-za | z-b-gu-zi-nga | z-b-gu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-gu | m-m-gu-squa | m-m-gu-nga | m-m-gu-iua |
| neg. | m-m-gu-za | m-m-gu-squa-za | m-m-gu-zi-nga | m-m-gu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-gu | a-b-gu-squa | a-b-gu-nga | a-b-gu-iua |
| neg. | a-b-gu-za | a-b-gu-squa-za | a-b-gu-zi-nga | a-b-gu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-gu | chi-b-gu-squa | chi-b-gu-nga | chi-b-gu-iua |
| neg. | chi-b-gu-za | chi-b-gu-squa-za | chi-b-gu-zi-nga | chi-b-gu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-gu | mi-b-gu-squa | mi-b-gu-nga | mi-b-gu-iua |
| neg. | mi-b-gu-za | mi-b-gu-squa-za | mi-b-gu-zi-nga | mi-b-gu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gu-ia | cha-gu-sca | cha-gu-nga | cha-gu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gu-ia | ma-gu-sca | ma-gu-nga | ma-gu-nguepqua |
| 3.ª | gu-ia | gu-sca | gu-nga | gu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gu-ia | chi-gu-sca | chi-gu-nga | chi-gu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gu-ia | mi-gu-sca | mi-gu-nga | mi-gu-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | gu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | gu-ua |
Imp. gu. Part. de pret. gue. Part. de pres. guisca. Part. de fut. gunga.
Cohechar. Intan aquhin bgusqua. Ymperatiuo, gu. Partiçipios: chaguisca, chague, chagunga.
Cohechóme. Zintan zquihin abgu.
Sobornar. Vide 'cohechar'. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 114v
Comentarios: La traducción de este verbo es obscura, sin embargo, parece estar más emparentado con "anudar".
