De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (remisión)
m
Línea 10: Línea 10:
 
{{sema|Aseo}}
 
{{sema|Aseo}}
  
{{I| su. tr. | Barrer. }}  
+
{{II| su. tr. | Barrer. }}  
 
{{verbo|
 
{{verbo|
 
imp=bahazu
 
imp=bahazu

Revisión del 04:28 4 nov 2019

bahazysuca#I su. tr. Limpiar  || bahazysuca#II su. tr. Barrer  || bahazysuca#III  || bahazysuca#IV  || bahazysuca#V  || bahazysuca#L I isaca/hota zeb~ loc. v. Sonarse los mocos (lit. barrer la nariz, barrer los mocos)

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

bahazysuca, bahazesuca, bazysuca

Fon. Gonz.*/βahatʂɨsuka/ Cons. */βahatsɨsuka/
Morf. bahazy -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. tr. Limpiar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: bahazy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-mahazyz-m-mahazy-sucaz-m-mahazy-nyngaz-m-mahazy-iua
    neg.z-m-mahazy-zaz-m-mahazy-suca-zaz-m-mahazy-zi-ngaz-m-mahazy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-mahazym-m-mahazy-sucam-m-mahazy-nyngam-m-mahazy-iua
    neg.m-m-mahazy-zam-m-mahazy-suca-zam-m-mahazy-zi-ngam-m-mahazy-za-n iua
    3.ªa-m-mahazya-m-mahazy-sucaa-m-mahazy-nyngaa-m-mahazy-iua
    neg.a-m-mahazy-zaa-m-mahazy-suca-zaa-m-mahazy-zi-ngaa-m-mahazy-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-mahazychi-m-mahazy-sucachi-m-mahazy-nyngachi-m-mahazy-iua
    neg.chi-m-mahazy-zachi-m-mahazy-suca-zachi-m-mahazy-zi-ngachi-m-mahazy-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-mahazymi-m-mahazy-sucami-m-mahazy-nyngami-m-mahazy-iua
    neg.mi-m-mahazy-zami-m-mahazy-suca-zami-m-mahazy-zi-ngami-m-mahazy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-bahazy-uacha-bahazy-sucacha-bahazy-nyngacha-bahazy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-bahazy-uama-bahazy-sucama-bahazy-nyngama-bahazy-nynguepqua
    3.ªbahazy-uabahazy-sucabahazy-nyngabahazy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-bahazy-uachi-bahazy-sucachi-bahazy-nyngachi-bahazy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-bahazy-uami-bahazy-sucami-bahazy-nyngami-bahazy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)bahazy-u
    2.ª pl. (Imp.)bahazy-ua
    Limpiar = Zemahazysuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 22r
    Ver también "Aseo": bahazy, bahazysuca, chuhusqua, hosysuca


    II. su. tr. Barrer. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: bahazy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-mahazyz-m-mahazy-sucaz-m-mahazy-nyngaz-m-mahazy-iua
    neg.z-m-mahazy-zaz-m-mahazy-suca-zaz-m-mahazy-zi-ngaz-m-mahazy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-mahazym-m-mahazy-sucam-m-mahazy-nyngam-m-mahazy-iua
    neg.m-m-mahazy-zam-m-mahazy-suca-zam-m-mahazy-zi-ngam-m-mahazy-za-n iua
    3.ªa-m-mahazya-m-mahazy-sucaa-m-mahazy-nyngaa-m-mahazy-iua
    neg.a-m-mahazy-zaa-m-mahazy-suca-zaa-m-mahazy-zi-ngaa-m-mahazy-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-mahazychi-m-mahazy-sucachi-m-mahazy-nyngachi-m-mahazy-iua
    neg.chi-m-mahazy-zachi-m-mahazy-suca-zachi-m-mahazy-zi-ngachi-m-mahazy-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-mahazymi-m-mahazy-sucami-m-mahazy-nyngami-m-mahazy-iua
    neg.mi-m-mahazy-zami-m-mahazy-suca-zami-m-mahazy-zi-ngami-m-mahazy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-bahazy-uacha-bahazy-sucacha-bahazy-nyngacha-bahazy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-bahazy-uama-bahazy-sucama-bahazy-nyngama-bahazy-nynguepqua
    3.ªbahazy-uabahazy-sucabahazy-nyngabahazy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-bahazy-uachi-bahazy-sucachi-bahazy-nyngachi-bahazy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-bahazy-uami-bahazy-sucami-bahazy-nyngami-bahazy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)bahazy-u
    2.ª pl. (Imp.)bahazy-ua

    Imp. bahazu.

    Barrer. zemahazysuca. imp.o bahazú. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 22r
    Barrer. Zemahasysuca. Imperativo, bahazu. Estar barrido, abahas que. Cosa barrida, abahasuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 23r
    Ikʉ (Arhuaco): a'pinsʉn - barrer (Frank )
    Comentarios: En el ms. 158 aparece zemahasysuca con s, pero recordemos que las entradas de la B fueron copiadas posteriormente por otro amanuense que no siguió las normas ortográficas. Ver González de Pérez, 1987.


    isaca/hota zeb~.

    L.I. loc. v. Sonarse los mocos ( lit. barrer la nariz, barrer los mocos. )

    Sonarse, linpiarse las narizes. Isaca zemahazesuca [o] isaca btytysuca [o] hota zemahazesuca. Muta tytu, suénate los mocos. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 115r
    Ver también "Sonarse los mocos":
    Ver también "Gripa": hazahua, huahaza, sahaza