Revisión del 07:50 28 jun 2023

tyhyquynsuca#I su. intr. Emborracharse con Brugmansia sanguinea. || tyhyquynsuca#II su. tr. Emborrachar a alguien usando Brugmansia sanguinea || tyhyquynsuca#III || tyhyquynsuca#IV || tyhyquynsuca#V || tyhyquynsuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

tyhyquynsuca

Fon. Gonz.*/tɨhɨkɨnsuka/ Cons. */tɨhɨkɨnsuka/

I. su. intr. Emborracharse con Brugmansia sanguinea.

Conjugar

Paradigma verbal: tyhyquyn (su. intr.)

Serie de Flexión Verbal

Persona	Perfectivo	Imperfectivo	Irrealis	Destinativo
1.ª sg.	i-tyhyquyn	i-tyhyquyn-suca	i-tyhyquyn-nynga	i-tyhyquyn-iua
neg.	i-tyhyquyn-za	i-tyhyquyn-suca-za	i-tyhyquyn-zi-nga	i-tyhyquyn-za-n iua
2.ª sg.	m-tyhyquyn	m-tyhyquyn-suca	m-tyhyquyn-nynga	m-tyhyquyn-iua
neg.	m-tyhyquyn-za	m-tyhyquyn-suca-za	m-tyhyquyn-zi-nga	m-tyhyquyn-za-n iua
3.ª	a-tyhyquyn	a-tyhyquyn-suca	a-tyhyquyn-nynga	a-tyhyquyn-iua
neg.	a-tyhyquyn-za	a-tyhyquyn-suca-za	a-tyhyquyn-zi-nga	a-tyhyquyn-za-n iua
1.ª pl.	chi-tyhyquyn	chi-tyhyquyn-suca	chi-tyhyquyn-nynga	chi-tyhyquyn-iua
neg.	chi-tyhyquyn-za	chi-tyhyquyn-suca-za	chi-tyhyquyn-zi-nga	chi-tyhyquyn-za-n iua
2.ª pl.	mi-tyhyquyn	mi-tyhyquyn-suca	mi-tyhyquyn-nynga	mi-tyhyquyn-iua
neg.	mi-tyhyquyn-za	mi-tyhyquyn-suca-za	mi-tyhyquyn-zi-nga	mi-tyhyquyn-za-n iua

Serie de Nominalización

Persona	Resultativa	Factual	Irrealis	Prospectiva
1.ª sg.	cha-tyhyquyn-ua	cha-tyhyquyn-suca	cha-tyhyquyn-nynga	cha-tyhyquyn-nynguepqua
2.ª sg.	ma-tyhyquyn-ua	ma-tyhyquyn-suca	ma-tyhyquyn-nynga	ma-tyhyquyn-nynguepqua
3.ª	a-tyhyquyn-ua	a-tyhyquyn-suca	a-tyhyquyn-nynga	a-tyhyquyn-nynguepqua
1.ª pl.	chi-tyhyquyn-ua	chi-tyhyquyn-suca	chi-tyhyquyn-nynga	chi-tyhyquyn-nynguepqua
2.ª pl.	mi-tyhyquyn-ua	mi-tyhyquyn-suca	mi-tyhyquyn-nynga	mi-tyhyquyn-nynguepqua

Modo Imperativo

Persona	Forma Única
2.ª sg. (Imp.)	a-tyhyquyn-u
2.ª pl. (Imp.)	a-tyhyquyn-ua

Emborracharse d[e] esta manera. Ityhyquynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 70r

Ver también "Borrachero": tyhyquy, tyhyquynsuca, tyhyquysuca

b~.
II. su. tr. Emborrachar a alguien usando Brugmansia sanguinea

Conjugar

Paradigma verbal: tyhyquyn (su. tr.)

Serie de Flexión Verbal

Persona	Perfectivo	Imperfectivo	Irrealis	Destinativo
1.ª sg.	z-b-tyhyquyn	z-b-tyhyquyn-suca	z-b-tyhyquyn-nynga	z-b-tyhyquyn-iua
neg.	z-b-tyhyquyn-za	z-b-tyhyquyn-suca-za	z-b-tyhyquyn-zi-nga	z-b-tyhyquyn-za-n iua
2.ª sg.	m-m-tyhyquyn	m-m-tyhyquyn-suca	m-m-tyhyquyn-nynga	m-m-tyhyquyn-iua
neg.	m-m-tyhyquyn-za	m-m-tyhyquyn-suca-za	m-m-tyhyquyn-zi-nga	m-m-tyhyquyn-za-n iua
3.ª	a-b-tyhyquyn	a-b-tyhyquyn-suca	a-b-tyhyquyn-nynga	a-b-tyhyquyn-iua
neg.	a-b-tyhyquyn-za	a-b-tyhyquyn-suca-za	a-b-tyhyquyn-zi-nga	a-b-tyhyquyn-za-n iua
1.ª pl.	chi-b-tyhyquyn	chi-b-tyhyquyn-suca	chi-b-tyhyquyn-nynga	chi-b-tyhyquyn-iua
neg.	chi-b-tyhyquyn-za	chi-b-tyhyquyn-suca-za	chi-b-tyhyquyn-zi-nga	chi-b-tyhyquyn-za-n iua
2.ª pl.	mi-b-tyhyquyn	mi-b-tyhyquyn-suca	mi-b-tyhyquyn-nynga	mi-b-tyhyquyn-iua
neg.	mi-b-tyhyquyn-za	mi-b-tyhyquyn-suca-za	mi-b-tyhyquyn-zi-nga	mi-b-tyhyquyn-za-n iua

Serie de Nominalización

Persona	Resultativa	Factual	Irrealis	Prospectiva
1.ª sg.	cha-tyhyquyn-ua	cha-tyhyquyn-suca	cha-tyhyquyn-nynga	cha-tyhyquyn-nynguepqua
2.ª sg.	ma-tyhyquyn-ua	ma-tyhyquyn-suca	ma-tyhyquyn-nynga	ma-tyhyquyn-nynguepqua
3.ª	tyhyquyn-ua	tyhyquyn-suca	tyhyquyn-nynga	tyhyquyn-nynguepqua
1.ª pl.	chi-tyhyquyn-ua	chi-tyhyquyn-suca	chi-tyhyquyn-nynga	chi-tyhyquyn-nynguepqua
2.ª pl.	mi-tyhyquyn-ua	mi-tyhyquyn-suca	mi-tyhyquyn-nynga	mi-tyhyquyn-nynguepqua

Modo Imperativo

Persona	Forma Única
2.ª sg. (Imp.)	tyhyquyn-u
2.ª pl. (Imp.)	tyhyquyn-ua

Emborrachar á otro con borrachera = Zebtyhyquynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 20v

Ver también "Borrachero": tyhyquy, tyhyquynsuca, tyhyquysuca

@@ Línea 13: / Línea 13: @@
-{{II| su tr. | Emborrachar a alguien usando ''Brugmansia sanguinea''| b~ }}
+{{II| su. tr. | Emborrachar a alguien usando ''Brugmansia sanguinea''| b~ }}
 {{voc_158|Emborrachar á otro con borrachera <nowiki>=</nowiki> ''Zebtyhyquynsuca''.|20v}}
 {{sema|Borrachero}}
 {{sema|Borrachera}}