De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m (Variable proto) |
||
| Línea 2: | Línea 2: | ||
|IPA_GONZALEZ = βenansuka | |IPA_GONZALEZ = βenansuka | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | | | + | |PROTO = |
|MORFOLOGIA = bena [[-n(2)]] [[-suca]] | |MORFOLOGIA = bena [[-n(2)]] [[-suca]] | ||
}} | }} | ||
Revisión del 08:41 22 mar 2024
benansuca#I su. intr. Rodar, caer (Dar botes, vueltas o moverse por acción de la gravedad) || benansuca#II su. intr. Revolverse, aburujar, envolverse, arrollarse. || benansuca#III || benansuca#IV || benansuca#V || benansuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
benansuca
Fon. Gonz.*/βenansuka/ Cons.
*/βenansuka/
- 1. Derribar, tumbar.
- 1. Rodar, dicho de un cuerpo que da vuelvas.
- 2. umnec ze~. Tiznarse, envolverse en tizne.
I. su. intr. Rodar, caer ( Dar botes, vueltas o moverse por acción de la gravedad. )
Paradigma verbal: benan (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-benan | z-benan-suca | z-benan-nynga | z-benan-iua |
| neg. | z-benan-za | z-benan-suca-za | z-benan-zi-nga | z-benan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-benan | m-benan-suca | m-benan-nynga | m-benan-iua |
| neg. | m-benan-za | m-benan-suca-za | m-benan-zi-nga | m-benan-za-n iua |
| 3.ª | a-benan | a-benan-suca | a-benan-nynga | a-benan-iua |
| neg. | a-benan-za | a-benan-suca-za | a-benan-zi-nga | a-benan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-benan | chi-benan-suca | chi-benan-nynga | chi-benan-iua |
| neg. | chi-benan-za | chi-benan-suca-za | chi-benan-zi-nga | chi-benan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-benan | mi-benan-suca | mi-benan-nynga | mi-benan-iua |
| neg. | mi-benan-za | mi-benan-suca-za | mi-benan-zi-nga | mi-benan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-benan-ua | cha-benan-suca | cha-benan-nynga | cha-benan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-benan-ua | ma-benan-suca | ma-benan-nynga | ma-benan-nynguepqua |
| 3.ª | a-benan-ua | a-benan-suca | a-benan-nynga | a-benan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-benan-ua | chi-benan-suca | chi-benan-nynga | chi-benan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-benan-ua | mi-benan-suca | mi-benan-nynga | mi-benan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-benan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-benan-ua |
Rodar = Zebenansuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 37r
Caerse una cosa de su estado. Zebenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 33r
Caer en el lodo. Usuac izasqua [o] usuac zebenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 33r
Caer sobre otro. Agyc zbenansuca [o] agyc izasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 33r
Ver también "Caer": benansuca
Derribar, caérse el edifiçio. Amenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54r
II. su. intr. Envolverse, arrollarse.
Paradigma verbal: benan (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-benan | z-benan-suca | z-benan-nynga | z-benan-iua |
| neg. | z-benan-za | z-benan-suca-za | z-benan-zi-nga | z-benan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-benan | m-benan-suca | m-benan-nynga | m-benan-iua |
| neg. | m-benan-za | m-benan-suca-za | m-benan-zi-nga | m-benan-za-n iua |
| 3.ª | a-benan | a-benan-suca | a-benan-nynga | a-benan-iua |
| neg. | a-benan-za | a-benan-suca-za | a-benan-zi-nga | a-benan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-benan | chi-benan-suca | chi-benan-nynga | chi-benan-iua |
| neg. | chi-benan-za | chi-benan-suca-za | chi-benan-zi-nga | chi-benan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-benan | mi-benan-suca | mi-benan-nynga | mi-benan-iua |
| neg. | mi-benan-za | mi-benan-suca-za | mi-benan-zi-nga | mi-benan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-benan-ua | cha-benan-suca | cha-benan-nynga | cha-benan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-benan-ua | ma-benan-suca | ma-benan-nynga | ma-benan-nynguepqua |
| 3.ª | a-benan-ua | a-benan-suca | a-benan-nynga | a-benan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-benan-ua | chi-benan-suca | chi-benan-nynga | chi-benan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-benan-ua | mi-benan-suca | mi-benan-nynga | mi-benan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-benan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-benan-ua |
Reuoluerse en la rropa, enborujarse. Foic zbenansuca, ropac zebenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 108v
Ver también "Envolver":
Rodar. Zebenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 110r
Tiznarse. Umnec zebenansuca [o] umnec izasqua [o] umnec inysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 119r
