De Muysc cubun - Lengua Muisca
chysquynsuca#I su. intr. Volverse azul, volverse verde. || chysquynsuca#II su. intr. Aclararse (hablando de algo líquido) || chysquynsuca#III || chysquynsuca#IV || chysquynsuca#V || chysquynsuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chysquynsuca, chyhisquynsuca
Fon. Gonz.*/ʂɨskɨnsuka/ Cons.
*/tʲɨskɨnsuka/
- 1. Anochecer.
I. su. tr. Volverse azul, volverse verde.
Paradigma verbal: chysquyn (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chysquyn | z-b-chysquyn-suca | z-b-chysquyn-nynga | z-b-chysquyn-iua |
| neg. | z-b-chysquyn-za | z-b-chysquyn-suca-za | z-b-chysquyn-zi-nga | z-b-chysquyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chysquyn | m-m-chysquyn-suca | m-m-chysquyn-nynga | m-m-chysquyn-iua |
| neg. | m-m-chysquyn-za | m-m-chysquyn-suca-za | m-m-chysquyn-zi-nga | m-m-chysquyn-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chysquyn | a-b-chysquyn-suca | a-b-chysquyn-nynga | a-b-chysquyn-iua |
| neg. | a-b-chysquyn-za | a-b-chysquyn-suca-za | a-b-chysquyn-zi-nga | a-b-chysquyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chysquyn | chi-b-chysquyn-suca | chi-b-chysquyn-nynga | chi-b-chysquyn-iua |
| neg. | chi-b-chysquyn-za | chi-b-chysquyn-suca-za | chi-b-chysquyn-zi-nga | chi-b-chysquyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chysquyn | mi-b-chysquyn-suca | mi-b-chysquyn-nynga | mi-b-chysquyn-iua |
| neg. | mi-b-chysquyn-za | mi-b-chysquyn-suca-za | mi-b-chysquyn-zi-nga | mi-b-chysquyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chysquyn-ua | cha-chysquyn-suca | cha-chysquyn-nynga | cha-chysquyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chysquyn-ua | ma-chysquyn-suca | ma-chysquyn-nynga | ma-chysquyn-nynguepqua |
| 3.ª | chysquyn-ua | chysquyn-suca | chysquyn-nynga | chysquyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chysquyn-ua | chi-chysquyn-suca | chi-chysquyn-nynga | chi-chysquyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chysquyn-ua | mi-chysquyn-suca | mi-chysquyn-nynga | mi-chysquyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chysquyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chysquyn-ua |
Açul haçerse. Achysquynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 7r
Anochezer. Achysquynsuca [o] azinansuca; anocheser del todo, azacansuca [o] aumzansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 15v
II. su. tr. Aclararse algo líquido.
Paradigma verbal: chysquyn (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chysquyn | z-b-chysquyn-suca | z-b-chysquyn-nynga | z-b-chysquyn-iua |
| neg. | z-b-chysquyn-za | z-b-chysquyn-suca-za | z-b-chysquyn-zi-nga | z-b-chysquyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chysquyn | m-m-chysquyn-suca | m-m-chysquyn-nynga | m-m-chysquyn-iua |
| neg. | m-m-chysquyn-za | m-m-chysquyn-suca-za | m-m-chysquyn-zi-nga | m-m-chysquyn-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chysquyn | a-b-chysquyn-suca | a-b-chysquyn-nynga | a-b-chysquyn-iua |
| neg. | a-b-chysquyn-za | a-b-chysquyn-suca-za | a-b-chysquyn-zi-nga | a-b-chysquyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chysquyn | chi-b-chysquyn-suca | chi-b-chysquyn-nynga | chi-b-chysquyn-iua |
| neg. | chi-b-chysquyn-za | chi-b-chysquyn-suca-za | chi-b-chysquyn-zi-nga | chi-b-chysquyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chysquyn | mi-b-chysquyn-suca | mi-b-chysquyn-nynga | mi-b-chysquyn-iua |
| neg. | mi-b-chysquyn-za | mi-b-chysquyn-suca-za | mi-b-chysquyn-zi-nga | mi-b-chysquyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chysquyn-ua | cha-chysquyn-suca | cha-chysquyn-nynga | cha-chysquyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chysquyn-ua | ma-chysquyn-suca | ma-chysquyn-nynga | ma-chysquyn-nynguepqua |
| 3.ª | chysquyn-ua | chysquyn-suca | chysquyn-nynga | chysquyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chysquyn-ua | chi-chysquyn-suca | chi-chysquyn-nynga | chi-chysquyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chysquyn-ua | mi-chysquyn-suca | mi-chysquyn-nynga | mi-chysquyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chysquyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chysquyn-ua |
Aclararse el agua o cosa líquida. Achysquynsuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 4r
Ver también "Azular": chysquyco
