basqua#I frecuent. tr. Traer frecuentemente (Conducir algo al lugar donde se está hablando) || basqua#II || basqua#III || basqua#IV || basqua#V || basqua#L I a~hycan zm~ loc. v. Nombrar, mentar (lit. traer su nombre)
basqua, masqua(4)
- 1. quycaz a~. Traer epidemia.
- Agruparse gente, animales o cosas.
- 1. cus a~. Levantarse o pararse mucha gente.
- 2. ubas chi~. *Luchar varias personas por alguna causa a pesar de las dificultades.
- 3. chahas a~. *1.Adherirsele a alguien animales parasitarios como pulgas, piojos, garrapatas, etc. *2.*Agruparse los animales en un lugar.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-m-ma | z-m-ma-squa | z-m-ma-nga | z-m-ma-iua |
| neg. | z-m-ma-za | z-m-ma-squa-za | z-m-ma-zi-nga | z-m-ma-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ma | m-m-ma-squa | m-m-ma-nga | m-m-ma-iua |
| neg. | m-m-ma-za | m-m-ma-squa-za | m-m-ma-zi-nga | m-m-ma-za-n iua |
| 3.ª | a-m-ma | a-m-ma-squa | a-m-ma-nga | a-m-ma-iua |
| neg. | a-m-ma-za | a-m-ma-squa-za | a-m-ma-zi-nga | a-m-ma-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-m-ma | chi-m-ma-squa | chi-m-ma-nga | chi-m-ma-iua |
| neg. | chi-m-ma-za | chi-m-ma-squa-za | chi-m-ma-zi-nga | chi-m-ma-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-m-ma | mi-m-ma-squa | mi-m-ma-nga | mi-m-ma-iua |
| neg. | mi-m-ma-za | mi-m-ma-squa-za | mi-m-ma-zi-nga | mi-m-ma-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ba-ia | cha-ba-sca | cha-ba-nga | cha-ba-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ba-ia | ma-ba-sca | ma-ba-nga | ma-ba-nguepqua |
| 3.ª | ba-ia | ba-sca | ba-nga | ba-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ba-ia | chi-ba-sca | chi-ba-nga | chi-ba-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ba-ia | mi-ba-sca | mi-ba-nga | mi-ba-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ba-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ba-ua |
Pret. zemaquy. Imp. soco. Part. de pret. -baca/-baza. no frec. soque.
Traer. Zemasqua bsosqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 121r
De la misma manera este pretérito zebsoque, quando çignifica traer çignifica actualmente traer, y así disen: iebsoque, ya le traigo y ¿tráeslo?, umsocua; y por esa razón, zemasqua, que çignifica también traer, es frecuentatibo en el presente. También estos dos verbos, zemasqua y bsoque, p[or] traer, se ajudan el uno al otro en los ymperatibos y partiçipios, de modo que lo que el uno no tiene lo toma prestado del otro, como se uerá en la forma çiguiente.
Ymperatibo 1º
Soco, trae tú
Socoua, traed bosotros... [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Gra. fol. 25r
6. Maſquâ. Por traer.
...En todos los quales verbos ſe quitàra la particula, ſquà, y en ſu lugar ſe pondra eſta particula, qɤ.... (Dueñas G., Gómez D. & Melo L, 2011.) - Gra. Lu. fol. 71r
(Hablando de los verbos cuyo pretérito termina en quy.)..Maſquâ. Por traer. (Dueñas G., Gómez D. & Melo L, 2011.) - Gra. Lu. fol. 71r
(Hablando de los pretéritos)...Exepçión 2a
Sácanse tanvién otros verbos en los quales quitado el esqua se les a de añadir esta partícula quy, que son los çiguientes: zegusqua, deçir; zehusqua, venir, en otra significaçión; zemasqua, traer, en toda significaçión;... [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Gra. fol. 13r
¿Qué más trujiste? ipqua fuyzo mabaza, q[ue] es como desir, ¿qué es todo lo q[ue] trujiste? [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Gra. fol. 29r
Preterito perfecto y plusquanperfecto
chabaca. yo el que truje o abia traido mabaca, Tu el que &.a Baca, El que &.a Chibaca Los ʠ &.a mìbaca, los ʠ &.a... [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Gra. fol. 25v
Ver también "Traer": basqua
Ver también "masqua":
Pestilençia uenir. Quyca zabsoque [o] quyca zamasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 98r
II. sq. pl. tr.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-m-ma | z-m-ma-squa | z-m-ma-nga | z-m-ma-iua |
| neg. | z-m-ma-za | z-m-ma-squa-za | z-m-ma-zi-nga | z-m-ma-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ma | m-m-ma-squa | m-m-ma-nga | m-m-ma-iua |
| neg. | m-m-ma-za | m-m-ma-squa-za | m-m-ma-zi-nga | m-m-ma-za-n iua |
| 3.ª | a-m-ma | a-m-ma-squa | a-m-ma-nga | a-m-ma-iua |
| neg. | a-m-ma-za | a-m-ma-squa-za | a-m-ma-zi-nga | a-m-ma-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-m-ma | chi-m-ma-squa | chi-m-ma-nga | chi-m-ma-iua |
| neg. | chi-m-ma-za | chi-m-ma-squa-za | chi-m-ma-zi-nga | chi-m-ma-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-m-ma | mi-m-ma-squa | mi-m-ma-nga | mi-m-ma-iua |
| neg. | mi-m-ma-za | mi-m-ma-squa-za | mi-m-ma-zi-nga | mi-m-ma-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ba-ia | cha-ba-sca | cha-ba-nga | cha-ba-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ba-ia | ma-ba-sca | ma-ba-nga | ma-ba-nguepqua |
| 3.ª | ba-ia | ba-sca | ba-nga | ba-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ba-ia | chi-ba-sca | chi-ba-nga | chi-ba-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ba-ia | mi-ba-sca | mi-ba-nga | mi-ba-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ba-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ba-ua |
Pret. maquy. Imp. bacu.
Leuantarse muchedunbre de jente. Cus amasqua. Ymperatiuo, cusuacu. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 84r
Levantarse muchos = cusamasqua. pret.o = amaquy. imp.o. vacu. multítud de gente. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 47v
Tomarse a brazo partido. Ubas chimasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 120v
Pegarse muchos animales grandes, ō pequeños = chahas abusqua. preto abuquy. l. chahas amasqua. pret.o amaquy. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 56r
I. loc. v. Nombrar.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-ba | z-ba-squa | z-ba-nga | z-ba-iua |
| neg. | z-ba-za | z-ba-squa-za | z-ba-zi-nga | z-ba-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-ba | m-ba-squa | m-ba-nga | m-ba-iua |
| neg. | m-ba-za | m-ba-squa-za | m-ba-zi-nga | m-ba-za-n iua |
| 3.ª | a-ba | a-ba-squa | a-ba-nga | a-ba-iua |
| neg. | a-ba-za | a-ba-squa-za | a-ba-zi-nga | a-ba-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-ba | chi-ba-squa | chi-ba-nga | chi-ba-iua |
| neg. | chi-ba-za | chi-ba-squa-za | chi-ba-zi-nga | chi-ba-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-ba | mi-ba-squa | mi-ba-nga | mi-ba-iua |
| neg. | mi-ba-za | mi-ba-squa-za | mi-ba-zi-nga | mi-ba-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ba-ia | cha-ba-sca | cha-ba-nga | cha-ba-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ba-ia | ma-ba-sca | ma-ba-nga | ma-ba-nguepqua |
| 3.ª | ba-ia | ba-sca | ba-nga | ba-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ba-ia | chi-ba-sca | chi-ba-nga | chi-ba-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ba-ia | mi-ba-sca | mi-ba-nga | mi-ba-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ba-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ba-ua |
Pret. -maquy.
Nombrar. Ahycan zemasqua [o] ahyca zegusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 90v
Nombrar = hy can Zemasqua. pret.o Zemaquy. l. Ahyca Zegusquagua. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 52v
Ver también "Nombrar": hasugue, usqua(2)
I. loc. v. Asentarse.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-ba | z-ba-squa | z-ba-nga | z-ba-iua |
| neg. | z-ba-za | z-ba-squa-za | z-ba-zi-nga | z-ba-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-ba | m-ba-squa | m-ba-nga | m-ba-iua |
| neg. | m-ba-za | m-ba-squa-za | m-ba-zi-nga | m-ba-za-n iua |
| 3.ª | a-ba | a-ba-squa | a-ba-nga | a-ba-iua |
| neg. | a-ba-za | a-ba-squa-za | a-ba-zi-nga | a-ba-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-ba | chi-ba-squa | chi-ba-nga | chi-ba-iua |
| neg. | chi-ba-za | chi-ba-squa-za | chi-ba-zi-nga | chi-ba-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-ba | mi-ba-squa | mi-ba-nga | mi-ba-iua |
| neg. | mi-ba-za | mi-ba-squa-za | mi-ba-zi-nga | mi-ba-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ba-ia | cha-ba-sca | cha-ba-nga | cha-ba-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ba-ia | ma-ba-sca | ma-ba-nga | ma-ba-nguepqua |
| 3.ª | ba-ia | ba-sca | ba-nga | ba-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ba-ia | chi-ba-sca | chi-ba-nga | chi-ba-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ba-ia | mi-ba-sca | mi-ba-nga | mi-ba-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ba-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ba-ua |
Asentarse lo turbio. Ita amasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 20v
I. loc. v. Hacer cosquillas.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-ba | z-ba-squa | z-ba-nga | z-ba-iua |
| neg. | z-ba-za | z-ba-squa-za | z-ba-zi-nga | z-ba-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-ba | m-ba-squa | m-ba-nga | m-ba-iua |
| neg. | m-ba-za | m-ba-squa-za | m-ba-zi-nga | m-ba-za-n iua |
| 3.ª | a-ba | a-ba-squa | a-ba-nga | a-ba-iua |
| neg. | a-ba-za | a-ba-squa-za | a-ba-zi-nga | a-ba-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-ba | chi-ba-squa | chi-ba-nga | chi-ba-iua |
| neg. | chi-ba-za | chi-ba-squa-za | chi-ba-zi-nga | chi-ba-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-ba | mi-ba-squa | mi-ba-nga | mi-ba-iua |
| neg. | mi-ba-za | mi-ba-squa-za | mi-ba-zi-nga | mi-ba-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ba-ia | cha-ba-sca | cha-ba-nga | cha-ba-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ba-ia | ma-ba-sca | ma-ba-nga | ma-ba-nguepqua |
| 3.ª | ba-ia | ba-sca | ba-nga | ba-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ba-ia | chi-ba-sca | chi-ba-nga | chi-ba-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ba-ia | mi-ba-sca | mi-ba-nga | mi-ba-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ba-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ba-ua |
Cosquillas haçer. Abasuan zemasqua [o] abasuaz bquysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 44v
