De Muysc cubun - Lengua Muisca
quynansuca#I su. intr. Crujir (Producir ruido cuando se rosan dos superficies sólidas) || quynansuca#II su. intr. Tullirse. || quynansuca#III || quynansuca#IV || quynansuca#V || quynansuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
quynansuca
Fon. Gonz.*/kɨnansuka/ Cons.
*/kɨnansuka/
I. su. intr. Crujir ( Producir ruido cuando se rosan dos superficies sólidas. )
Paradigma verbal: quynan (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-quynan | z-quynan-suca | z-quynan-nynga | z-quynan-iua |
| neg. | z-quynan-za | z-quynan-suca-za | z-quynan-zi-nga | z-quynan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-quynan | m-quynan-suca | m-quynan-nynga | m-quynan-iua |
| neg. | m-quynan-za | m-quynan-suca-za | m-quynan-zi-nga | m-quynan-za-n iua |
| 3.ª | a-quynan | a-quynan-suca | a-quynan-nynga | a-quynan-iua |
| neg. | a-quynan-za | a-quynan-suca-za | a-quynan-zi-nga | a-quynan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-quynan | chi-quynan-suca | chi-quynan-nynga | chi-quynan-iua |
| neg. | chi-quynan-za | chi-quynan-suca-za | chi-quynan-zi-nga | chi-quynan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-quynan | mi-quynan-suca | mi-quynan-nynga | mi-quynan-iua |
| neg. | mi-quynan-za | mi-quynan-suca-za | mi-quynan-zi-nga | mi-quynan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quynan-ua | cha-quynan-suca | cha-quynan-nynga | cha-quynan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quynan-ua | ma-quynan-suca | ma-quynan-nynga | ma-quynan-nynguepqua |
| 3.ª | a-quynan-ua | a-quynan-suca | a-quynan-nynga | a-quynan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quynan-ua | chi-quynan-suca | chi-quynan-nynga | chi-quynan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quynan-ua | mi-quynan-suca | mi-quynan-nynga | mi-quynan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-quynan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-quynan-ua |
Crujir los dientes. Isicaz aquynansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 45v
Ver también "Crujir": quynansuca, quynasuca
uwa central: cuehchuro - v. rechinar; crujir (los dientes) (Headland
)
II. su. intr. Tullirse.
Paradigma verbal: quynan (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-quynan | z-quynan-suca | z-quynan-nynga | z-quynan-iua |
| neg. | z-quynan-za | z-quynan-suca-za | z-quynan-zi-nga | z-quynan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-quynan | m-quynan-suca | m-quynan-nynga | m-quynan-iua |
| neg. | m-quynan-za | m-quynan-suca-za | m-quynan-zi-nga | m-quynan-za-n iua |
| 3.ª | a-quynan | a-quynan-suca | a-quynan-nynga | a-quynan-iua |
| neg. | a-quynan-za | a-quynan-suca-za | a-quynan-zi-nga | a-quynan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-quynan | chi-quynan-suca | chi-quynan-nynga | chi-quynan-iua |
| neg. | chi-quynan-za | chi-quynan-suca-za | chi-quynan-zi-nga | chi-quynan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-quynan | mi-quynan-suca | mi-quynan-nynga | mi-quynan-iua |
| neg. | mi-quynan-za | mi-quynan-suca-za | mi-quynan-zi-nga | mi-quynan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quynan-ua | cha-quynan-suca | cha-quynan-nynga | cha-quynan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quynan-ua | ma-quynan-suca | ma-quynan-nynga | ma-quynan-nynguepqua |
| 3.ª | a-quynan-ua | a-quynan-suca | a-quynan-nynga | a-quynan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quynan-ua | chi-quynan-suca | chi-quynan-nynga | chi-quynan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quynan-ua | mi-quynan-suca | mi-quynan-nynga | mi-quynan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-quynan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-quynan-ua |
tullirse de pies y manos = qui hicha ata aquynansuca l. agonhuansuca. l. acha huansuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 41v
Ver también "Tullirse": chahuansuca, quyne, quynynsuca
