De Muysc cubun - Lengua Muisca

benansuca#I su. intr. Rodar, caer (Dar botes, vueltas o moverse por acción de la gravedad) || benansuca#II su. intr. Revolverse, aburujar, envolverse, arrollarse.  || benansuca#III  || benansuca#IV  || benansuca#V  || benansuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

benansuca

Fon. Gonz.*/βenansuka/ Cons. */βenansuka/
Morf. bena -n(2) -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Rodar, caer ( Dar botes, vueltas o moverse por acción de la gravedad. )
    Paradigma verbal: benan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-benanz-benan-sucaz-benan-nyngaz-benan-iua
    neg.z-benan-zaz-benan-suca-zaz-benan-zi-ngaz-benan-za-n iua
    2.ª sg.m-benanm-benan-sucam-benan-nyngam-benan-iua
    neg.m-benan-zam-benan-suca-zam-benan-zi-ngam-benan-za-n iua
    3.ªa-benana-benan-sucaa-benan-nyngaa-benan-iua
    neg.a-benan-zaa-benan-suca-zaa-benan-zi-ngaa-benan-za-n iua
    1.ª pl.chi-benanchi-benan-sucachi-benan-nyngachi-benan-iua
    neg.chi-benan-zachi-benan-suca-zachi-benan-zi-ngachi-benan-za-n iua
    2.ª pl.mi-benanmi-benan-sucami-benan-nyngami-benan-iua
    neg.mi-benan-zami-benan-suca-zami-benan-zi-ngami-benan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-benan-uacha-benan-sucacha-benan-nyngacha-benan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-benan-uama-benan-sucama-benan-nyngama-benan-nynguepqua
    3.ªa-benan-uaa-benan-sucaa-benan-nyngaa-benan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-benan-uachi-benan-sucachi-benan-nyngachi-benan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-benan-uami-benan-sucami-benan-nyngami-benan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-benan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-benan-ua

    Rodar = Zebenansuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 37r

    Caerse una cosa de su estado. Zebenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 33r

    Caer en el lodo. Usuac izasqua [o] usuac zebenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 33r

    Caer sobre otro. Agyc zbenansuca [o] agyc izasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 33r

    Ver también "Caer": benansuca

    1. Derribar, tumbar.

    Derribar, caérse el edifiçio. Amenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54r


    II. su. intr. Revolverse, aburujar, envolverse, arrollarse. 
    Paradigma verbal: benan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-benanz-benan-sucaz-benan-nyngaz-benan-iua
    neg.z-benan-zaz-benan-suca-zaz-benan-zi-ngaz-benan-za-n iua
    2.ª sg.m-benanm-benan-sucam-benan-nyngam-benan-iua
    neg.m-benan-zam-benan-suca-zam-benan-zi-ngam-benan-za-n iua
    3.ªa-benana-benan-sucaa-benan-nyngaa-benan-iua
    neg.a-benan-zaa-benan-suca-zaa-benan-zi-ngaa-benan-za-n iua
    1.ª pl.chi-benanchi-benan-sucachi-benan-nyngachi-benan-iua
    neg.chi-benan-zachi-benan-suca-zachi-benan-zi-ngachi-benan-za-n iua
    2.ª pl.mi-benanmi-benan-sucami-benan-nyngami-benan-iua
    neg.mi-benan-zami-benan-suca-zami-benan-zi-ngami-benan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-benan-uacha-benan-sucacha-benan-nyngacha-benan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-benan-uama-benan-sucama-benan-nyngama-benan-nynguepqua
    3.ªa-benan-uaa-benan-sucaa-benan-nyngaa-benan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-benan-uachi-benan-sucachi-benan-nyngachi-benan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-benan-uami-benan-sucami-benan-nyngami-benan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-benan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-benan-ua

    Reuoluerse en la rropa, enborujarse. Foic zbenansuca, ropac zebenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 108v

    Ver también "Envolver":

    1. Rodar, dicho de un cuerpo que da vuelvas.

    Rodar. Zebenansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 110r

    2. umnec ze~. Tiznarse, envolverse en tizne.

    Tiznarse. Umnec zebenansuca [o] umnec izasqua [o] umnec inysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 119r