De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m (Diegomez trasladó la página ysquynsuca a muysquynsuca sobre una redirección) |
(Sin diferencias)
| |
Revisión del 17:35 1 ago 2020
muysquynsuca#I su. intr. Crecer (Hablando de seres vivos) || muysquynsuca#II su. intr. Nacer (Hablando de seres humanos) || muysquynsuca#III || muysquynsuca#IV || muysquynsuca#V || muysquynsuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
muysquynsuca, muyscansuca, ysquinsuca
Fon. Gonz.*/mʷɨskɨnsuka/ Cons.
*/mʷɨskɨnsuka/
- 1. Empollar, desarrollar.
I. su. tr. Crecer ( Hablando de seres vivos. )
Paradigma verbal: muysquyn (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-muysquyn | z-b-muysquyn-suca | z-b-muysquyn-nynga | z-b-muysquyn-iua |
| neg. | z-b-muysquyn-za | z-b-muysquyn-suca-za | z-b-muysquyn-zi-nga | z-b-muysquyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-muysquyn | m-m-muysquyn-suca | m-m-muysquyn-nynga | m-m-muysquyn-iua |
| neg. | m-m-muysquyn-za | m-m-muysquyn-suca-za | m-m-muysquyn-zi-nga | m-m-muysquyn-za-n iua |
| 3.ª | a-b-muysquyn | a-b-muysquyn-suca | a-b-muysquyn-nynga | a-b-muysquyn-iua |
| neg. | a-b-muysquyn-za | a-b-muysquyn-suca-za | a-b-muysquyn-zi-nga | a-b-muysquyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-muysquyn | chi-b-muysquyn-suca | chi-b-muysquyn-nynga | chi-b-muysquyn-iua |
| neg. | chi-b-muysquyn-za | chi-b-muysquyn-suca-za | chi-b-muysquyn-zi-nga | chi-b-muysquyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-muysquyn | mi-b-muysquyn-suca | mi-b-muysquyn-nynga | mi-b-muysquyn-iua |
| neg. | mi-b-muysquyn-za | mi-b-muysquyn-suca-za | mi-b-muysquyn-zi-nga | mi-b-muysquyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muysquyn-ua | cha-muysquyn-suca | cha-muysquyn-nynga | cha-muysquyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muysquyn-ua | ma-muysquyn-suca | ma-muysquyn-nynga | ma-muysquyn-nynguepqua |
| 3.ª | muysquyn-ua | muysquyn-suca | muysquyn-nynga | muysquyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muysquyn-ua | chi-muysquyn-suca | chi-muysquyn-nynga | chi-muysquyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muysquyn-ua | mi-muysquyn-suca | mi-muysquyn-nynga | mi-muysquyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | muysquyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | muysquyn-ua |
Creçer las plantas y animales. Zemuysquynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 45r
Ver también "Crecer": muysquynsuca, muýsquyn
Empollarse el güebo. amuyscansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 70r
II. su. tr. Nacer ( Hablando de seres humanos. )
Paradigma verbal: muysquyn (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-muysquyn | z-b-muysquyn-suca | z-b-muysquyn-nynga | z-b-muysquyn-iua |
| neg. | z-b-muysquyn-za | z-b-muysquyn-suca-za | z-b-muysquyn-zi-nga | z-b-muysquyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-muysquyn | m-m-muysquyn-suca | m-m-muysquyn-nynga | m-m-muysquyn-iua |
| neg. | m-m-muysquyn-za | m-m-muysquyn-suca-za | m-m-muysquyn-zi-nga | m-m-muysquyn-za-n iua |
| 3.ª | a-b-muysquyn | a-b-muysquyn-suca | a-b-muysquyn-nynga | a-b-muysquyn-iua |
| neg. | a-b-muysquyn-za | a-b-muysquyn-suca-za | a-b-muysquyn-zi-nga | a-b-muysquyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-muysquyn | chi-b-muysquyn-suca | chi-b-muysquyn-nynga | chi-b-muysquyn-iua |
| neg. | chi-b-muysquyn-za | chi-b-muysquyn-suca-za | chi-b-muysquyn-zi-nga | chi-b-muysquyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-muysquyn | mi-b-muysquyn-suca | mi-b-muysquyn-nynga | mi-b-muysquyn-iua |
| neg. | mi-b-muysquyn-za | mi-b-muysquyn-suca-za | mi-b-muysquyn-zi-nga | mi-b-muysquyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muysquyn-ua | cha-muysquyn-suca | cha-muysquyn-nynga | cha-muysquyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muysquyn-ua | ma-muysquyn-suca | ma-muysquyn-nynga | ma-muysquyn-nynguepqua |
| 3.ª | muysquyn-ua | muysquyn-suca | muysquyn-nynga | muysquyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muysquyn-ua | chi-muysquyn-suca | chi-muysquyn-nynga | chi-muysquyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muysquyn-ua | mi-muysquyn-suca | mi-muysquyn-nynga | mi-muysquyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | muysquyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | muysquyn-ua |
Part. de pret. muysquysa.
Nacer. faque izasqua l. zemuysquynsuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 63v
Desde que nasí, desde que me confesé, etc. Zmuysquyn nxie, confesar bquynxie, etc. Generalmente esta partícula nxie se postpone al pretérito. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54v
58. Que edad tenias quando te casaste? ~ yn mamuysquysa, vel yn fac mazaia ficaz aquynynua casar vmquy?
[sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Gra. fol. 46r
