De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 14: Línea 14:
 
{{sema|Crecer}}
 
{{sema|Crecer}}
  
:1. Empollar, desarrollar.  
+
:1. Empollarse, desarrollarse.  
 
{{voc_158|Empollarse el güebo. ''amuyscansuca''.|70r}}
 
{{voc_158|Empollarse el güebo. ''amuyscansuca''.|70r}}
  

Revisión del 06:51 25 jul 2022

muysquynsuca#I su. intr. Crecer (Hablando de seres vivos) || muysquynsuca#II su. intr. Nacer (Hablando de seres humanos) || muysquynsuca#III  || muysquynsuca#IV  || muysquynsuca#V  || muysquynsuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

muysquynsuca, muyscansuca, ysquinsuca

Fon. Gonz.*/mʷɨskɨnsuka/ Cons. */mʷɨskɨnsuka/
    I. su. intr. Crecer ( Hablando de seres vivos. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: muysquyn (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-muysquynz-muysquyn-sucaz-muysquyn-nyngaz-muysquyn-iua
    neg.z-muysquyn-zaz-muysquyn-suca-zaz-muysquyn-zi-ngaz-muysquyn-za-n iua
    2.ª sg.m-muysquynm-muysquyn-sucam-muysquyn-nyngam-muysquyn-iua
    neg.m-muysquyn-zam-muysquyn-suca-zam-muysquyn-zi-ngam-muysquyn-za-n iua
    3.ªa-muysquyna-muysquyn-sucaa-muysquyn-nyngaa-muysquyn-iua
    neg.a-muysquyn-zaa-muysquyn-suca-zaa-muysquyn-zi-ngaa-muysquyn-za-n iua
    1.ª pl.chi-muysquynchi-muysquyn-sucachi-muysquyn-nyngachi-muysquyn-iua
    neg.chi-muysquyn-zachi-muysquyn-suca-zachi-muysquyn-zi-ngachi-muysquyn-za-n iua
    2.ª pl.mi-muysquynmi-muysquyn-sucami-muysquyn-nyngami-muysquyn-iua
    neg.mi-muysquyn-zami-muysquyn-suca-zami-muysquyn-zi-ngami-muysquyn-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-muysquyn-uacha-muysquyn-sucacha-muysquyn-nyngacha-muysquyn-nynguepqua
    2.ª sg.ma-muysquyn-uama-muysquyn-sucama-muysquyn-nyngama-muysquyn-nynguepqua
    3.ªa-muysquyn-uaa-muysquyn-sucaa-muysquyn-nyngaa-muysquyn-nynguepqua
    1.ª pl.chi-muysquyn-uachi-muysquyn-sucachi-muysquyn-nyngachi-muysquyn-nynguepqua
    2.ª pl.mi-muysquyn-uami-muysquyn-sucami-muysquyn-nyngami-muysquyn-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-muysquyn-u
    2.ª pl. (Imp.)a-muysquyn-ua

    Creçer las plantas y animales. Zemuysquynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 45r

    Ver también "Crecer": muysquynsuca, muýsquyn

    1. Empollarse, desarrollarse.

    Empollarse el güebo. amuyscansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 70r


    II. su. intr. Nacer ( Hablando de seres humanos. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: muysquyn (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-muysquynz-muysquyn-sucaz-muysquyn-nyngaz-muysquyn-iua
    neg.z-muysquyn-zaz-muysquyn-suca-zaz-muysquyn-zi-ngaz-muysquyn-za-n iua
    2.ª sg.m-muysquynm-muysquyn-sucam-muysquyn-nyngam-muysquyn-iua
    neg.m-muysquyn-zam-muysquyn-suca-zam-muysquyn-zi-ngam-muysquyn-za-n iua
    3.ªa-muysquyna-muysquyn-sucaa-muysquyn-nyngaa-muysquyn-iua
    neg.a-muysquyn-zaa-muysquyn-suca-zaa-muysquyn-zi-ngaa-muysquyn-za-n iua
    1.ª pl.chi-muysquynchi-muysquyn-sucachi-muysquyn-nyngachi-muysquyn-iua
    neg.chi-muysquyn-zachi-muysquyn-suca-zachi-muysquyn-zi-ngachi-muysquyn-za-n iua
    2.ª pl.mi-muysquynmi-muysquyn-sucami-muysquyn-nyngami-muysquyn-iua
    neg.mi-muysquyn-zami-muysquyn-suca-zami-muysquyn-zi-ngami-muysquyn-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-muysquyn-uacha-muysquyn-sucacha-muysquyn-nyngacha-muysquyn-nynguepqua
    2.ª sg.ma-muysquyn-uama-muysquyn-sucama-muysquyn-nyngama-muysquyn-nynguepqua
    3.ªa-muysquyn-uaa-muysquyn-sucaa-muysquyn-nyngaa-muysquyn-nynguepqua
    1.ª pl.chi-muysquyn-uachi-muysquyn-sucachi-muysquyn-nyngachi-muysquyn-nynguepqua
    2.ª pl.mi-muysquyn-uami-muysquyn-sucami-muysquyn-nyngami-muysquyn-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-muysquyn-u
    2.ª pl. (Imp.)a-muysquyn-ua

    Part. de pret. muysquysa.

    Nacer. faque izasqua l. zemuysquynsuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 63v

    Desde que nasí, desde que me confesé, etc. Zmuysquyn nxie, confesar bquynxie, etc. Generalmente esta partícula nxie se postpone al pretérito. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54v

    58. Que edad tenias quando te casaste? ~ yn mamuysquysa, vel yn fac mazaia ficaz aquynynua casar vmquy? [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Gra. fol. 46r

    Ver también "Nacer": isquyn, xisqua(3), zasqua