De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=) |
||
| (No se muestran 41 ediciones intermedias de 2 usuarios) | |||
| Línea 1: | Línea 1: | ||
| − | {{ | + | {{MUI-ESP |
|IPA_GONZALEZ = ai | |IPA_GONZALEZ = ai | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | | | + | |PROTO = ˈaik- |
| + | |FON = ˈai | ||
| + | |GRUPO = | ||
| + | |||
| + | [[c1::ai:a]] | ||
| + | [[c1::0:k]] | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |COME = | ||
|MORFOLOGIA = | |MORFOLOGIA = | ||
| + | |HOMO = ai | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {{I| adv. l. | Allá, allá adelante, más allá, adelante | | ||
| + | |def = Denota un lugar no determinado, distante del hablante | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | {{voc_158|Alargar otra cosa a çiallá. ''Ai bchosqua''.|9v}} | ||
| + | {{voc_158|Echarlo allá. ''Ai btasqua''.|64v}} | ||
| + | {{voc_158|Adelante pasar. ''Ai zemisqua''.|7r}} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cog= | ||
| + | |||
| + | {{tuf|acsara|adelante (más allá).|Headland}} | ||
| + | |||
| + | |sema=Lejanía|sema1=Delante}} | ||
| + | |||
| + | {{L_I| loc. adv. | Hacia allá | ~c (ac/aca) | ||
| + | |def = Es usado para referirse a personas | ||
| + | |gra = Se usa con verbos de poner, por ejemplo: ''aca azasqua'', ''aca aquysqua'', etc | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | {{voc_158|Llégate acá. ''Sieca zo'' [o] ''sieca quyu''. Llegaos acá, ''sieca bizu''. Llégate acá, sede ápud me, ''sieca tycu''. Llégalo acá, ''siec quycu''. Llégate allá, ''<u>ac</u> azo, <u>ac</u> aquyu''. Llegaos allá, ''<u>ac</u> abizu''. Llégalo allá, ''<u>ac</u> quycu''.|85r}} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |come= | ||
| + | |||
| + | El adverbio ''ac'' se compone de ''ai'' y ''-ca''. | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |cog= | ||
| + | |||
| + | {{tuf|ácata|enfrente (cerquita)|Headland}} | ||
| + | |||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {{L_II| loc. adv. | Muy allá, hasta allá | ~quia | ||
| + | |def = Hablando en sentido figurado o de algo intangible como el conocimiento | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | {{manuscrito_2923|No se mucho <nowiki>=</nowiki> ''<u>Aiquie</u> zemucanza''. l. ''vnquie zemucanza''.|31r}} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |sub= | ||
| + | |||
| + | {{subacep | ||
| + | | ~nza | ||
| + | | No mucho/a (hasta allá no) | ||
| + | | citas = | ||
| + | {{manuscrito_2923|No mucho <nowiki>=</nowiki> ''fiquenza''. l. ''<u>Aiquienza</u>''. l. ''vnquienza''.|31r}} | ||
}} | }} | ||
| − | {{ | + | |sema=Mucho}} |
| − | {{voc_158| | + | |
| − | {{voc_158| | + | {{L_III| loc. posp. | Fuera de, además de, más allá de | ~ia/aîa/aya |
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | {{voc_158|Fuera de Pedro. ''Pedrona aya''.|77v}} | ||
| + | {{voc_158|Fuera de ése. ''Ysna aia'' [o] ''yna aia''.|77v}} | ||
| + | {{voc_158|Fuera de eso. ''Yna aya'' [o] ''ynac aya''.|77v}} | ||
| + | {{manuscrito_2924|Demas desto = insuper, item, deinde &c. ''apquas''. l. ''ysnaia''.|33v}} | ||
| + | {{manuscrito_2924|Este = ''Sysy. Ysnaia'', prot.r ipsum.|38v}} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |come= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | Es altamente probable que esta locución posea el sufijo superlativo "-ia". | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |sema=Además|sema1=Superlativo}} | ||
| + | |||
| + | {{L_IV| loc. adv. | De aquí en adelante, de hoy en adelante, de ahora en adelante, en lo sucesivo | ban ~ia | ||
| + | |def = lit. De ahora hacia más delante | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | {{voc_158|De aquí adelante. ''Fan <u>aia</u>, fachi quyhycanaiav''. Si, uno ba ablando de lo que a de haser, suelen ''tabién desir, faz quyhycania''.|51r}} | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | |sema=En adelante}} | |
Revisión actual - 09:37 17 sep 2025
ai#I adv. l. Allá, allá adelante, más allá, adelante (Denota un lugar no determinado, distante del hablante) || ai#II || ai#III || ai#IV || ai#V || ai#L I ~c (ac/aca) loc. adv. Hacia allá (Es usado para referirse a personas)
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
ai, a(2), aa(2), aia, ay, ayâ, aɣâ, aӱ
Fon. Gonz.*/ai/ Cons.
*/ai/
- No mucho/a (hasta allá no) No mucho = fiquenza. l. Aiquienza. l. vnquienza. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 31r
I. adv. l. Allá, allá adelante, más allá, adelante ( Denota un lugar no determinado, distante del hablante. )
Alargar otra cosa a çiallá. Ai bchosqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 9v
Echarlo allá. Ai btasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 64v
Adelante pasar. Ai zemisqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 7r
uwa central: acsara - adelante (más allá). (Headland
)
~c (ac/aca).
L.I. loc. adv. Hacia allá ( Es usado para referirse a personas. Gram. Se usa con verbos de poner, por ejemplo: aca azasqua, aca aquysqua, etc.) Llégate acá. Sieca zo [o] sieca quyu. Llegaos acá, sieca bizu. Llégate acá, sede ápud me, sieca tycu. Llégalo acá, siec quycu. Llégate allá, ac azo, ac aquyu. Llegaos allá, ac abizu. Llégalo allá, ac quycu. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 85r
uwa central: ácata - enfrente (cerquita) (Headland
)
~quia.
L.II. loc. adv. Muy allá, hasta allá ( Hablando en sentido figurado o de algo intangible como el conocimiento. ) No se mucho = Aiquie zemucanza. l. vnquie zemucanza. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 31r
~nza
~ia/aîa/aya.
L.III. loc. posp. Fuera de, además de, más allá de Ver también " Además ":
Fuera de Pedro. Pedrona aya. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 77v
Fuera de ése. Ysna aia [o] yna aia. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 77v
Fuera de eso. Yna aya [o] ynac aya. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 77v
Demas desto = insuper, item, deinde &c. apquas. l. ysnaia. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 33v
Este = Sysy. Ysnaia, prot.r ipsum. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 38v
ban ~ia.
L.IV. loc. adv. De aquí en adelante, de hoy en adelante, de ahora en adelante, en lo sucesivo ( lit. De ahora hacia más delante. )Ver también " En adelante ":
De aquí adelante. Fan aia, fachi quyhycanaiav. Si, uno ba ablando de lo que a de haser, suelen tabién desir, faz quyhycania. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 51r
