m |
m |
||
| Línea 12: | Línea 12: | ||
}} | }} | ||
{{tuf|tiw̃inro|apagarse|Headland}} | {{tuf|tiw̃inro|apagarse|Headland}} | ||
| + | {{tuf|bahninro|1. terminar. 2. Acabar|Headland}} | ||
:1. '''yc a~'''. Apagarse | :1. '''yc a~'''. Apagarse | ||
Revisión del 11:45 3 jun 2022
muynsuca#I su. intr. Cesar, suspenderse, apagarse. || muynsuca#II su. tr. Apagar (Hacer que algo encendido o activo se apague) || muynsuca#III || muynsuca#IV || muynsuca#V || muynsuca#L I zfihista a~ loc. v. Dormir un poco. (Dormir por un instante)
muynsuca
- 1. yc a~. Apagarse
- 2. ys a~. Desmayarse, amortecerse
- 1. Equivocarse.
- 2. Desmemoriarse.
- 3. Chochear, tener disminuidas las facultades mentales por la edad.
- 4. Descuidarse, inadvertir.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-muyn | z-muyn-suca | z-muyn-nynga | z-muyn-iua |
| neg. | z-muyn-za | z-muyn-suca-za | z-muyn-zi-nga | z-muyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-muyn | m-muyn-suca | m-muyn-nynga | m-muyn-iua |
| neg. | m-muyn-za | m-muyn-suca-za | m-muyn-zi-nga | m-muyn-za-n iua |
| 3.ª | a-muyn | a-muyn-suca | a-muyn-nynga | a-muyn-iua |
| neg. | a-muyn-za | a-muyn-suca-za | a-muyn-zi-nga | a-muyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-muyn | chi-muyn-suca | chi-muyn-nynga | chi-muyn-iua |
| neg. | chi-muyn-za | chi-muyn-suca-za | chi-muyn-zi-nga | chi-muyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-muyn | mi-muyn-suca | mi-muyn-nynga | mi-muyn-iua |
| neg. | mi-muyn-za | mi-muyn-suca-za | mi-muyn-zi-nga | mi-muyn-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muyn-ua | cha-muyn-suca | cha-muyn-nynga | cha-muyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muyn-ua | ma-muyn-suca | ma-muyn-nynga | ma-muyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-muyn-ua | a-muyn-suca | a-muyn-nynga | a-muyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muyn-ua | chi-muyn-suca | chi-muyn-nynga | chi-muyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muyn-ua | mi-muyn-suca | mi-muyn-nynga | mi-muyn-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-muyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-muyn-ua |
Imp. yc muyu.
Apagarse. Yc amuynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 17v
..yczemuyusuca, que hace, ycmuyu ˰apagar. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Gra. fol. 15r
Amorteçerse. Ys muynec chabgasqua [o] ys muynec zegasqua [o] chahas amuynsuca [o] isan amosqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 14v
Ver también "Desmayarse": mosqua(2), muynsuca
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-muyn | z-b-muyn-suca | z-b-muyn-nynga | z-b-muyn-iua |
| neg. | z-b-muyn-za | z-b-muyn-suca-za | z-b-muyn-zi-nga | z-b-muyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-muyn | m-m-muyn-suca | m-m-muyn-nynga | m-m-muyn-iua |
| neg. | m-m-muyn-za | m-m-muyn-suca-za | m-m-muyn-zi-nga | m-m-muyn-za-n iua |
| 3.ª | a-b-muyn | a-b-muyn-suca | a-b-muyn-nynga | a-b-muyn-iua |
| neg. | a-b-muyn-za | a-b-muyn-suca-za | a-b-muyn-zi-nga | a-b-muyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-muyn | chi-b-muyn-suca | chi-b-muyn-nynga | chi-b-muyn-iua |
| neg. | chi-b-muyn-za | chi-b-muyn-suca-za | chi-b-muyn-zi-nga | chi-b-muyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-muyn | mi-b-muyn-suca | mi-b-muyn-nynga | mi-b-muyn-iua |
| neg. | mi-b-muyn-za | mi-b-muyn-suca-za | mi-b-muyn-zi-nga | mi-b-muyn-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muyn-ua | cha-muyn-suca | cha-muyn-nynga | cha-muyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muyn-ua | ma-muyn-suca | ma-muyn-nynga | ma-muyn-nynguepqua |
| 3.ª | muyn-ua | muyn-suca | muyn-nynga | muyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muyn-ua | chi-muyn-suca | chi-muyn-nynga | chi-muyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muyn-ua | mi-muyn-suca | mi-muyn-nynga | mi-muyn-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | muyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | muyn-ua |
Apagar = Yquy Zemuynsuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 6r
L.I. loc. v. Dormir un poco. ( Dormir por un instante. )
Dormir un poco. Zfihista amuynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 61r
Ver también "Dormir": misqua, muysua, muysygo, muysygosqua, quigua(2), quyba, quybansuca, quybysuca
L.II. loc. v. Equivocarse, turbarse, desmemoriarse, inadvertir.
Turbarse. Zepquyquyz amuynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 122r
Desmemoriarse = Zepquyquy zamuynsuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 18r
Caducar. Zpquyquyz amuynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 33r
Descuidarse, ynadbertir. Zpquyquyz amuyne. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54v
L.III. loc. v. Admirarse, asustarse, causarle sorpresa o espanto. (lit. desfallecerse mi ánimo).
Admirarse. Zepquyquyz ysamuyne [o] quycagataz chahasamuyne. Admiréme, sa, es también palabra de admiraçión y espanto. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 7r
Ver también "Admirarse": saa
