De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m |
||
| Línea 34: | Línea 34: | ||
{{tuf|bahrinro|2. Disminuir.|Headland}} | {{tuf|bahrinro|2. Disminuir.|Headland}} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | {{III| sq. intr. | Deshacerse, desasirse, desencajarse, quitarse, acabarse, desgartarse | ys a~ }} | ||
| + | {{voc_158|Quitarse, desasirse, desencajarse. ''Ys amasqua''.|107v}} | ||
| + | {{voc_158|Desaserse. ''Ys amasqua''.|54r}} | ||
Revisión del 07:59 8 may 2024
masqua(3)#I sq. intr. quy. Desaparecer, escabullirse, zafarse, faltar (Ocultarse de la vista de alguien) || masqua(3)#II sq. intr. quy. Mermarse, disminuirse. || masqua(3)#III sq. intr. Quitarse, deshacerse, desasirse, desencajarse, acabarse, desgartarse || masqua(3)#IV || masqua(3)#V || masqua(3)#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
masqua(3)
Fon. Gonz.*/maskua/ Cons.
*/maskua/
ys z~.
I. sq. intr. quy. Desaparecer, escabullirse, zafarse, faltar ( Ocultarse de la vista de alguien. ) Paradigma verbal: ma (sq. intr. quy.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-maquy | z-ma-squa | z-ma-nga | z-ma-iua |
| neg. | z-ma-za | z-ma-squa-za | z-ma-zi-nga | z-ma-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-maquy | m-ma-squa | m-ma-nga | m-ma-iua |
| neg. | m-ma-za | m-ma-squa-za | m-ma-zi-nga | m-ma-za-n iua |
| 3.ª | a-maquy | a-ma-squa | a-ma-nga | a-ma-iua |
| neg. | a-ma-za | a-ma-squa-za | a-ma-zi-nga | a-ma-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-maquy | chi-ma-squa | chi-ma-nga | chi-ma-iua |
| neg. | chi-ma-za | chi-ma-squa-za | chi-ma-zi-nga | chi-ma-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-maquy | mi-ma-squa | mi-ma-nga | mi-ma-iua |
| neg. | mi-ma-za | mi-ma-squa-za | mi-ma-zi-nga | mi-ma-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-mac-a | cha-ma-sca | cha-ma-nga | cha-ma-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-mac-a | ma-ma-sca | ma-ma-nga | ma-ma-nguepqua |
| 3.ª | a-mac-a | a-ma-sca | a-ma-nga | a-ma-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-mac-a | chi-ma-sca | chi-ma-nga | chi-ma-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-mac-a | mi-ma-sca | mi-ma-nga | mi-ma-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-mac-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-mac-ua |
Pret. amaquy.
Escabullirse = ys Zemasqua = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 73v
Faltar, zafarse, escabullirse, escusarse. Ys zemasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 76r
uwa central: bahrinro - 1. ... desaparecer (en el agua, avión en el monte). (Headland
)
ys z~.
II. sq. intr. quy. Mermarse, disminuirse. Paradigma verbal: ma (sq. intr. quy.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-maquy | z-ma-squa | z-ma-nga | z-ma-iua |
| neg. | z-ma-za | z-ma-squa-za | z-ma-zi-nga | z-ma-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-maquy | m-ma-squa | m-ma-nga | m-ma-iua |
| neg. | m-ma-za | m-ma-squa-za | m-ma-zi-nga | m-ma-za-n iua |
| 3.ª | a-maquy | a-ma-squa | a-ma-nga | a-ma-iua |
| neg. | a-ma-za | a-ma-squa-za | a-ma-zi-nga | a-ma-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-maquy | chi-ma-squa | chi-ma-nga | chi-ma-iua |
| neg. | chi-ma-za | chi-ma-squa-za | chi-ma-zi-nga | chi-ma-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-maquy | mi-ma-squa | mi-ma-nga | mi-ma-iua |
| neg. | mi-ma-za | mi-ma-squa-za | mi-ma-zi-nga | mi-ma-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-mac-a | cha-ma-sca | cha-ma-nga | cha-ma-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-mac-a | ma-ma-sca | ma-ma-nga | ma-ma-nguepqua |
| 3.ª | a-mac-a | a-ma-sca | a-ma-nga | a-ma-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-mac-a | chi-ma-sca | chi-ma-nga | chi-ma-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-mac-a | mi-ma-sca | mi-ma-nga | mi-ma-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-mac-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-mac-ua |
Mermar. Ys amasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 87r
Mermar = ysa masqua. pret.o ysamaquy. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 49v
Ver también "Mermar":
uwa central: bahrinro - 2. Disminuir. (Headland
)
ys a~.
III. sq. intr. Deshacerse, desasirse, desencajarse, quitarse, acabarse, desgartarse Paradigma verbal: ma (sq. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-ma | z-ma-squa | z-ma-nga | z-ma-iua |
| neg. | z-ma-za | z-ma-squa-za | z-ma-zi-nga | z-ma-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-ma | m-ma-squa | m-ma-nga | m-ma-iua |
| neg. | m-ma-za | m-ma-squa-za | m-ma-zi-nga | m-ma-za-n iua |
| 3.ª | a-ma | a-ma-squa | a-ma-nga | a-ma-iua |
| neg. | a-ma-za | a-ma-squa-za | a-ma-zi-nga | a-ma-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-ma | chi-ma-squa | chi-ma-nga | chi-ma-iua |
| neg. | chi-ma-za | chi-ma-squa-za | chi-ma-zi-nga | chi-ma-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-ma | mi-ma-squa | mi-ma-nga | mi-ma-iua |
| neg. | mi-ma-za | mi-ma-squa-za | mi-ma-zi-nga | mi-ma-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ma-ia | cha-ma-sca | cha-ma-nga | cha-ma-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ma-ia | ma-ma-sca | ma-ma-nga | ma-ma-nguepqua |
| 3.ª | a-ma-ia | a-ma-sca | a-ma-nga | a-ma-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ma-ia | chi-ma-sca | chi-ma-nga | chi-ma-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ma-ia | mi-ma-sca | mi-ma-nga | mi-ma-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-ma-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-ma-ua |
Quitarse, desasirse, desencajarse. Ys amasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 107v
Desaserse. Ys amasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54r
