chusqua(2)#I sq. tr. quy. Descortezar, despellejar, descascarar, mondar, pelar, desollar (Quitar la cáscara, corteza o piel a alguna cosa) || chusqua(2)#II sq. tr. quy. Coger maíz (lit. descortezar maíz) || chusqua(2)#III || chusqua(2)#IV || chusqua(2)#V || chusqua(2)#L I aba chuque loc. n. Cogida de maíz
chusqua(2), cħusquâ(2)
- 1. Mondar (quitar la cáscara).
- 2. Desollar (quitarle la piel a un cuerpo).
- 3. Desenvolver (ant. desarrollar).
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chuquy | z-b-chu-squa | z-b-chu-nga | z-b-chu-iua |
| neg. | z-b-chu-za | z-b-chu-squa-za | z-b-chu-zi-nga | z-b-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chuquy | m-m-chu-squa | m-m-chu-nga | m-m-chu-iua |
| neg. | m-m-chu-za | m-m-chu-squa-za | m-m-chu-zi-nga | m-m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chuquy | a-b-chu-squa | a-b-chu-nga | a-b-chu-iua |
| neg. | a-b-chu-za | a-b-chu-squa-za | a-b-chu-zi-nga | a-b-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chuquy | chi-b-chu-squa | chi-b-chu-nga | chi-b-chu-iua |
| neg. | chi-b-chu-za | chi-b-chu-squa-za | chi-b-chu-zi-nga | chi-b-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chuquy | mi-b-chu-squa | mi-b-chu-nga | mi-b-chu-iua |
| neg. | mi-b-chu-za | mi-b-chu-squa-za | mi-b-chu-zi-nga | mi-b-chu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuc-a | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuc-a | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chuc-a | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuc-a | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuc-a | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chuc-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chuc-ua |
Pret. bchuquy.
Descortezar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54v
Mondar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 87r
Deʃta regla general ʃe ʃacan//los verbos ʃiguientes... 10. Chuſquâ, ſin aſpiracion, por deſſollar, y no por maſcar hayo. (Dueñas G., Gómez D. & Melo L, 2011.) - Gra. Lu. fol. 71v
Desarrollar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 57r
II. sq. tr. quy. Coger maíz ( lit. descortezar maíz. )
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chuquy | z-b-chu-squa | z-b-chu-nga | z-b-chu-iua |
| neg. | z-b-chu-za | z-b-chu-squa-za | z-b-chu-zi-nga | z-b-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chuquy | m-m-chu-squa | m-m-chu-nga | m-m-chu-iua |
| neg. | m-m-chu-za | m-m-chu-squa-za | m-m-chu-zi-nga | m-m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chuquy | a-b-chu-squa | a-b-chu-nga | a-b-chu-iua |
| neg. | a-b-chu-za | a-b-chu-squa-za | a-b-chu-zi-nga | a-b-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chuquy | chi-b-chu-squa | chi-b-chu-nga | chi-b-chu-iua |
| neg. | chi-b-chu-za | chi-b-chu-squa-za | chi-b-chu-zi-nga | chi-b-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chuquy | mi-b-chu-squa | mi-b-chu-nga | mi-b-chu-iua |
| neg. | mi-b-chu-za | mi-b-chu-squa-za | mi-b-chu-zi-nga | mi-b-chu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuc-a | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuc-a | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chuc-a | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuc-a | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuc-a | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chuc-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chuc-ua |
Pret. bchuquy.
Coger maiz. aba,z, bchusqua. bchuquy. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 31v
Ver también "Maíz": aba, abquy, agua, amne, amtaquyn, amuy, chyscamuy, fuquie, fusuamuy, hachua, hichuamuy, phochuba, sasamuy
Comentarios: En español Cundiboyacense: esamerar, de des- y amero.
L.I. loc. n. Cogida de maíz
Tiempo eſto es en tiempo de Cojer maiz = aba chuque fihistaca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 118v
Ver también "Ciclo agrícola": tagua
