De Muysc cubun - Lengua Muisca

osqua#I sq. intr. Bañarse  || osqua#II sq. tr. Bañar a otro  || osqua#III  || osqua#IV  || osqua#V  || osqua#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

osqua, hosqua

Fon. Gonz.*/oskua/ Cons. */oskua/
    {{{GRUPO}}}
    I. sq. intr. Bañarse. 
    Paradigma verbal: o (sq. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-oz-o-squaz-o-ngaz-o-iua
    neg.z-o-zaz-o-squa-zaz-o-zi-ngaz-o-za-n iua
    2.ª sg.m-om-o-squam-o-ngam-o-iua
    neg.m-o-zam-o-squa-zam-o-zi-ngam-o-za-n iua
    3.ªa-oa-o-squaa-o-ngaa-o-iua
    neg.a-o-zaa-o-squa-zaa-o-zi-ngaa-o-za-n iua
    1.ª pl.chi-ochi-o-squachi-o-ngachi-o-iua
    neg.chi-o-zachi-o-squa-zachi-o-zi-ngachi-o-za-n iua
    2.ª pl.mi-omi-o-squami-o-ngami-o-iua
    neg.mi-o-zami-o-squa-zami-o-zi-ngami-o-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-o-iacha-o-scacha-o-ngacha-o-nguepqua
    2.ª sg.ma-o-iama-o-scama-o-ngama-o-nguepqua
    3.ªa-o-iaa-o-scaa-o-ngaa-o-nguepqua
    1.ª pl.chi-o-iachi-o-scachi-o-ngachi-o-nguepqua
    2.ª pl.mi-o-iami-o-scami-o-ngami-o-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-o-u
    2.ª pl. (Imp.)a-o-ua
    Imp. . Plantilla:par

    Bañarse. zosqua, mosqua, aosqua chiosica. imp.o . Participio: ,a,oesca, a,oia, a,oenga. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 21v

    Bañarse. Zosqua, mosqua, aosqua, chiosqua. Imp., ao. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 22r

    Bañarse = Zosqua. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 9r

    1. gyn aosqua. Alumbrar, dar luz.

    Alunbra acá, imperativo. Sihicgynao. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 13v

    Ver también "Alumbrar": osqua, zasqua


    II. sq. tr. Bañar a otro. 
    Paradigma verbal: o (sq. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-oz-b-o-squaz-b-o-ngaz-b-o-iua
    neg.z-b-o-zaz-b-o-squa-zaz-b-o-zi-ngaz-b-o-za-n iua
    2.ª sg.m-m-om-m-o-squam-m-o-ngam-m-o-iua
    neg.m-m-o-zam-m-o-squa-zam-m-o-zi-ngam-m-o-za-n iua
    3.ªa-b-oa-b-o-squaa-b-o-ngaa-b-o-iua
    neg.a-b-o-zaa-b-o-squa-zaa-b-o-zi-ngaa-b-o-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-ochi-b-o-squachi-b-o-ngachi-b-o-iua
    neg.chi-b-o-zachi-b-o-squa-zachi-b-o-zi-ngachi-b-o-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-omi-b-o-squami-b-o-ngami-b-o-iua
    neg.mi-b-o-zami-b-o-squa-zami-b-o-zi-ngami-b-o-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-o-iacha-o-scacha-o-ngacha-o-nguepqua
    2.ª sg.ma-o-iama-o-scama-o-ngama-o-nguepqua
    3.ªo-iao-scao-ngao-nguepqua
    1.ª pl.chi-o-iachi-o-scachi-o-ngachi-o-nguepqua
    2.ª pl.mi-o-iami-o-scami-o-ngami-o-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)o-u
    2.ª pl. (Imp.)o-ua
    Imp. o.

    Bañar a otro. Zemosqua. Imp.o o participios. chaoesca, chaoia, chaoenga. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 21v

    Bañar a otro. Zemosqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 22r

    Bañar a otro = Zemosqua. Pretérito zemo. imp. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 9r

    Comentarios: Inicialmente pensábamos que "osqua" y "mosqua" eran verbos diferentes, sin embargo, los estudios desarrollados por el profesor Quesada demuestran que la única diferencia es la marca ergativa {-b}, que se nazaliza frente a la "o".


    chihizaz a~.
    I. loc. v. Enraizar, arraigar. 
    Paradigma verbal: o (loc. v.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-oz-o-squaz-o-ngaz-o-iua
    neg.z-o-zaz-o-squa-zaz-o-zi-ngaz-o-za-n iua
    2.ª sg.m-om-o-squam-o-ngam-o-iua
    neg.m-o-zam-o-squa-zam-o-zi-ngam-o-za-n iua
    3.ªa-oa-o-squaa-o-ngaa-o-iua
    neg.a-o-zaa-o-squa-zaa-o-zi-ngaa-o-za-n iua
    1.ª pl.chi-ochi-o-squachi-o-ngachi-o-iua
    neg.chi-o-zachi-o-squa-zachi-o-zi-ngachi-o-za-n iua
    2.ª pl.mi-omi-o-squami-o-ngami-o-iua
    neg.mi-o-zami-o-squa-zami-o-zi-ngami-o-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-o-iacha-o-scacha-o-ngacha-o-nguepqua
    2.ª sg.ma-o-iama-o-scama-o-ngama-o-nguepqua
    3.ªo-iao-scao-ngao-nguepqua
    1.ª pl.chi-o-iachi-o-scachi-o-ngachi-o-nguepqua
    2.ª pl.mi-o-iami-o-scami-o-ngami-o-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)o-u
    2.ª pl. (Imp.)o-ua

    Echar raizes el arbol. quyez chihiza,z, amosqua. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 45r

    Arraigarse. achihiza,z, amosqua [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 18r

    Arraigarse. Achihizaz amosqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 19r


    isan a~.
    I. loc. v. Desmayar. 
    Paradigma verbal: o (loc. v.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-oz-o-squaz-o-ngaz-o-iua
    neg.z-o-zaz-o-squa-zaz-o-zi-ngaz-o-za-n iua
    2.ª sg.m-om-o-squam-o-ngam-o-iua
    neg.m-o-zam-o-squa-zam-o-zi-ngam-o-za-n iua
    3.ªa-oa-o-squaa-o-ngaa-o-iua
    neg.a-o-zaa-o-squa-zaa-o-zi-ngaa-o-za-n iua
    1.ª pl.chi-ochi-o-squachi-o-ngachi-o-iua
    neg.chi-o-zachi-o-squa-zachi-o-zi-ngachi-o-za-n iua
    2.ª pl.mi-omi-o-squami-o-ngami-o-iua
    neg.mi-o-zami-o-squa-zami-o-zi-ngami-o-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-o-iacha-o-scacha-o-ngacha-o-nguepqua
    2.ª sg.ma-o-iama-o-scama-o-ngama-o-nguepqua
    3.ªo-iao-scao-ngao-nguepqua
    1.ª pl.chi-o-iachi-o-scachi-o-ngachi-o-nguepqua
    2.ª pl.mi-o-iami-o-scami-o-ngami-o-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)o-u
    2.ª pl. (Imp.)o-ua

    Amorteçerse. Ysmuynec chabgasqua [o] ysmuynec zegasqua [o] chahas amuynsuca [o] isan amosqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 14v

    Ver también "Desmayarse": mosqua(2), muynsuca