iansuca(2)#I su. intr. Irse, huir, escapar. || iansuca(2)#II su. tr. Ahuyentar, hacer huir || iansuca(2)#III || iansuca(2)#IV || iansuca(2)#V || iansuca(2)#L I ybcac/hyc z~ loc. v. intr. Caer de espaldas, irse de espaldas
iansuca(2), ansuca, iahasẏsuca, yansuca
- 1. Pasarse, atravesarse.
- 2. Volverse cimarrón (lit. huirse).
- 3. zos z~. Subirse.
- 4. uac z~. Salirse uno sólo.
- 4.1. Salirse de algún lugar.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-ian | z-ian-suca | z-ian-nynga | z-ian-iua |
| neg. | z-ian-za | z-ian-suca-za | z-ian-zi-nga | z-ian-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-ian | m-ian-suca | m-ian-nynga | m-ian-iua |
| neg. | m-ian-za | m-ian-suca-za | m-ian-zi-nga | m-ian-za-n iua |
| 3.ª | a-ian | a-ian-suca | a-ian-nynga | a-ian-iua |
| neg. | a-ian-za | a-ian-suca-za | a-ian-zi-nga | a-ian-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-ian | chi-ian-suca | chi-ian-nynga | chi-ian-iua |
| neg. | chi-ian-za | chi-ian-suca-za | chi-ian-zi-nga | chi-ian-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-ian | mi-ian-suca | mi-ian-nynga | mi-ian-iua |
| neg. | mi-ian-za | mi-ian-suca-za | mi-ian-zi-nga | mi-ian-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ian-ua | cha-ian-suca | cha-ian-nynga | cha-ian-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ian-ua | ma-ian-suca | ma-ian-nynga | ma-ian-nynguepqua |
| 3.ª | a-ian-ua | a-ian-suca | a-ian-nynga | a-ian-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ian-ua | chi-ian-suca | chi-ian-nynga | chi-ian-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ian-ua | mi-ian-suca | mi-ian-nynga | mi-ian-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-ian-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-ian-ua |
Pret. -iany / -iane.
Huir. Zansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 82r
Aora ya no se huirá. Fan aianzinga; de suerte q[ue] aquel aora es fan. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 17r
Ver también "Huir": iansuca(2), ianupqua
Ver también "Pérdida de i ante z-": iansuca(2)
Comentarios: Si se usa el prefijo de primera persona singular (z-) se pierde la 'i' inicial.
Paʃar de eʃotra parte del rrío = sien un zansuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 95v
Paʃar deſta parte del rrío = sien sin zansuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 95r
Cimarron hacerse = Izimasuca. l. Zansuca. l. quyscas zemisqua. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - 15r Ms. 2923. fol. fol 15r
Ver también "Montaraz": iansuca(2), ianupqua, misqua, zima, zimansuca
Subir. Zos zansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 115r
Subir = Zos zansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 67v
Salir uno. Fac zansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 112v
Ver también "Salir": iansuca(2)
De tal lugar, díçese con la posposiçión na y el nombre del lugar; como, salió de Tunja, Chunsan uac aiane; salió de Santa Fé, Quihichan uac aiane; díçese tanbién con la posposiçión nxie con, tal que no sea lugar donde estamos. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 51r
II. su. tr. Ahuyentar, hacer huir
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ian | z-b-ian-suca | z-b-ian-nynga | z-b-ian-iua |
| neg. | z-b-ian-za | z-b-ian-suca-za | z-b-ian-zi-nga | z-b-ian-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ian | m-m-ian-suca | m-m-ian-nynga | m-m-ian-iua |
| neg. | m-m-ian-za | m-m-ian-suca-za | m-m-ian-zi-nga | m-m-ian-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ian | a-b-ian-suca | a-b-ian-nynga | a-b-ian-iua |
| neg. | a-b-ian-za | a-b-ian-suca-za | a-b-ian-zi-nga | a-b-ian-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ian | chi-b-ian-suca | chi-b-ian-nynga | chi-b-ian-iua |
| neg. | chi-b-ian-za | chi-b-ian-suca-za | chi-b-ian-zi-nga | chi-b-ian-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ian | mi-b-ian-suca | mi-b-ian-nynga | mi-b-ian-iua |
| neg. | mi-b-ian-za | mi-b-ian-suca-za | mi-b-ian-zi-nga | mi-b-ian-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ian-ua | cha-ian-suca | cha-ian-nynga | cha-ian-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ian-ua | ma-ian-suca | ma-ian-nynga | ma-ian-nynguepqua |
| 3.ª | ian-ua | ian-suca | ian-nynga | ian-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ian-ua | chi-ian-suca | chi-ian-nynga | chi-ian-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ian-ua | mi-ian-suca | mi-ian-nynga | mi-ian-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ian-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ian-ua |
Ahuyentar, hacer huir = Zebiahasẏsuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 4r
L.I. loc. v. intr. Caer de espaldas, irse de espaldas
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-iansuca | z-iansuca-squa | z-iansuca-nga | z-iansuca-iua |
| neg. | z-iansuca-za | z-iansuca-squa-za | z-iansuca-zi-nga | z-iansuca-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-iansuca | m-iansuca-squa | m-iansuca-nga | m-iansuca-iua |
| neg. | m-iansuca-za | m-iansuca-squa-za | m-iansuca-zi-nga | m-iansuca-za-n iua |
| 3.ª | a-iansuca | a-iansuca-squa | a-iansuca-nga | a-iansuca-iua |
| neg. | a-iansuca-za | a-iansuca-squa-za | a-iansuca-zi-nga | a-iansuca-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-iansuca | chi-iansuca-squa | chi-iansuca-nga | chi-iansuca-iua |
| neg. | chi-iansuca-za | chi-iansuca-squa-za | chi-iansuca-zi-nga | chi-iansuca-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-iansuca | mi-iansuca-squa | mi-iansuca-nga | mi-iansuca-iua |
| neg. | mi-iansuca-za | mi-iansuca-squa-za | mi-iansuca-zi-nga | mi-iansuca-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-iansuca-ia | cha-iansuca-sca | cha-iansuca-nga | cha-iansuca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-iansuca-ia | ma-iansuca-sca | ma-iansuca-nga | ma-iansuca-nguepqua |
| 3.ª | a-iansuca-ia | a-iansuca-sca | a-iansuca-nga | a-iansuca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-iansuca-ia | chi-iansuca-sca | chi-iansuca-nga | chi-iansuca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-iansuca-ia | mi-iansuca-sca | mi-iansuca-nga | mi-iansuca-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-iansuca-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-iansuca-ua |
Caer d[e] espaldas. Hyc zansuca, ybcac zansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 33r
Ver también "Caer": benansuca
L.II. loc. v. intr. Saltar.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-iansuca | z-iansuca-squa | z-iansuca-nga | z-iansuca-iua |
| neg. | z-iansuca-za | z-iansuca-squa-za | z-iansuca-zi-nga | z-iansuca-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-iansuca | m-iansuca-squa | m-iansuca-nga | m-iansuca-iua |
| neg. | m-iansuca-za | m-iansuca-squa-za | m-iansuca-zi-nga | m-iansuca-za-n iua |
| 3.ª | a-iansuca | a-iansuca-squa | a-iansuca-nga | a-iansuca-iua |
| neg. | a-iansuca-za | a-iansuca-squa-za | a-iansuca-zi-nga | a-iansuca-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-iansuca | chi-iansuca-squa | chi-iansuca-nga | chi-iansuca-iua |
| neg. | chi-iansuca-za | chi-iansuca-squa-za | chi-iansuca-zi-nga | chi-iansuca-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-iansuca | mi-iansuca-squa | mi-iansuca-nga | mi-iansuca-iua |
| neg. | mi-iansuca-za | mi-iansuca-squa-za | mi-iansuca-zi-nga | mi-iansuca-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-iansuca-ia | cha-iansuca-sca | cha-iansuca-nga | cha-iansuca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-iansuca-ia | ma-iansuca-sca | ma-iansuca-nga | ma-iansuca-nguepqua |
| 3.ª | a-iansuca-ia | a-iansuca-sca | a-iansuca-nga | a-iansuca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-iansuca-ia | chi-iansuca-sca | chi-iansuca-nga | chi-iansuca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-iansuca-ia | mi-iansuca-sca | mi-iansuca-nga | mi-iansuca-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-iansuca-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-iansuca-ua |
ʃaltar = guate zansuca, l, guate bchahansuca ambos neutros = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 112r
Ver también "Saltar":
L.III. loc. v. intr. Acogerse, *refugiarse (lit. irse hacia él/ella).
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-iansuca | z-iansuca-squa | z-iansuca-nga | z-iansuca-iua |
| neg. | z-iansuca-za | z-iansuca-squa-za | z-iansuca-zi-nga | z-iansuca-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-iansuca | m-iansuca-squa | m-iansuca-nga | m-iansuca-iua |
| neg. | m-iansuca-za | m-iansuca-squa-za | m-iansuca-zi-nga | m-iansuca-za-n iua |
| 3.ª | a-iansuca | a-iansuca-squa | a-iansuca-nga | a-iansuca-iua |
| neg. | a-iansuca-za | a-iansuca-squa-za | a-iansuca-zi-nga | a-iansuca-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-iansuca | chi-iansuca-squa | chi-iansuca-nga | chi-iansuca-iua |
| neg. | chi-iansuca-za | chi-iansuca-squa-za | chi-iansuca-zi-nga | chi-iansuca-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-iansuca | mi-iansuca-squa | mi-iansuca-nga | mi-iansuca-iua |
| neg. | mi-iansuca-za | mi-iansuca-squa-za | mi-iansuca-zi-nga | mi-iansuca-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-iansuca-ia | cha-iansuca-sca | cha-iansuca-nga | cha-iansuca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-iansuca-ia | ma-iansuca-sca | ma-iansuca-nga | ma-iansuca-nguepqua |
| 3.ª | a-iansuca-ia | a-iansuca-sca | a-iansuca-nga | a-iansuca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-iansuca-ia | chi-iansuca-sca | chi-iansuca-nga | chi-iansuca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-iansuca-ia | mi-iansuca-sca | mi-iansuca-nga | mi-iansuca-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-iansuca-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-iansuca-ua |
Acojerse a otro para ser faboreçido. Amuys zansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 4v
L.IV. loc. v. intr. Encontrarse con otro.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-iansuca | z-iansuca-squa | z-iansuca-nga | z-iansuca-iua |
| neg. | z-iansuca-za | z-iansuca-squa-za | z-iansuca-zi-nga | z-iansuca-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-iansuca | m-iansuca-squa | m-iansuca-nga | m-iansuca-iua |
| neg. | m-iansuca-za | m-iansuca-squa-za | m-iansuca-zi-nga | m-iansuca-za-n iua |
| 3.ª | a-iansuca | a-iansuca-squa | a-iansuca-nga | a-iansuca-iua |
| neg. | a-iansuca-za | a-iansuca-squa-za | a-iansuca-zi-nga | a-iansuca-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-iansuca | chi-iansuca-squa | chi-iansuca-nga | chi-iansuca-iua |
| neg. | chi-iansuca-za | chi-iansuca-squa-za | chi-iansuca-zi-nga | chi-iansuca-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-iansuca | mi-iansuca-squa | mi-iansuca-nga | mi-iansuca-iua |
| neg. | mi-iansuca-za | mi-iansuca-squa-za | mi-iansuca-zi-nga | mi-iansuca-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-iansuca-ia | cha-iansuca-sca | cha-iansuca-nga | cha-iansuca-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-iansuca-ia | ma-iansuca-sca | ma-iansuca-nga | ma-iansuca-nguepqua |
| 3.ª | a-iansuca-ia | a-iansuca-sca | a-iansuca-nga | a-iansuca-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-iansuca-ia | chi-iansuca-sca | chi-iansuca-nga | chi-iansuca-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-iansuca-ia | mi-iansuca-sca | mi-iansuca-nga | mi-iansuca-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-iansuca-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-iansuca-ua |
Encontrarʃe Con otro = yn chiiansuca, l, ubas chíquynsuca, L, yn aiansuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 71v
Ver también "Encontrarse con otro": quynsuca
