De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m (Plantilla de añadidos)
 
(No se muestran 5 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 15: Línea 15:
 
'''[[guitysuca|guity]][[-suca|suca]]'''. '''[[chi-|Chi]][[uitysuca|guity]][[-suca|suca]]'''. '''[[mi-|mi]][[guitysuca|guity]][[-suca|suca]]'''. '''[[guitysuca|guity]][[-suca|suca]]''':<br>  
 
'''[[guitysuca|guity]][[-suca|suca]]'''. '''[[chi-|Chi]][[uitysuca|guity]][[-suca|suca]]'''. '''[[mi-|mi]][[guitysuca|guity]][[-suca|suca]]'''. '''[[guitysuca|guity]][[-suca|suca]]''':<br>  
 
<center><h4>Preterito perfecto y plusquanperfecto.</h4></center>  
 
<center><h4>Preterito perfecto y plusquanperfecto.</h4></center>  
−
'''[[cha-|Cha]][[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]'''. yo el que açote o abia asotado. '''[[ma-|ma]][[guitysuca|uit]][[-ua(4)|ua]]''':<br>  
+
'''[[cha-|Cha]][[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]'''. yo el que açote o abia asotado. '''[[ma-|ma]][[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]''':<br>  
−
'''[[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]'''. '''[[chi-|chi]][[guitysuca|uit]][[-ua(4)|ua]]'''. '''[[mi-|mi]][[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]'''. '''[[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]''' &.<sup>a</sup><br>  
+
'''[[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]'''. '''[[chi-|chi]][[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]'''. '''[[mi-|mi]][[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]'''. '''[[guitysuca|guit]][[-ua(4)|ua]]''' &.<sup>a</sup><br>  
 
<center><h4>Futuro.</h4></center>  
 
<center><h4>Futuro.</h4></center>  
−
'''[[cha-|chȧ]][[guitysuca|guity]][[-nynga|nynga]]'''. yo el que {{cam|acotare|açotare}} o e de açotar. '''[[ma-|ma]][[guitysuca|gui'''[-]<br>  
+
'''[[cha-|chȧ]][[guitysuca|guity]][[-nynga|nynga]]'''. yo el que {{cam|acotare|açotare}} o e de açotar. '''[[ma-|ma]][[guitysuca|gui'''{{an1|-}}<br>  
−
'''ty]][[-nynga|nynga]]'''. Tu el que acotaras. '''[[guitysuca|guity]][[-nynga|nynga]]'''. '''[[chi-|chi]][[guitysuca|gui'''[-]<br>  
+
'''ty]][[-nynga|nynga]]'''. Tu el que acotaras. '''[[guitysuca|guity]][[-nynga|nynga]]'''. '''[[chi-|chi]][[guitysuca|gui'''{{an1|-}}<br>  
 
'''ty]][[-nynga|nynga]]'''. '''[[mi-|mi]][[guitysuca|guity]][[-nynga|nynga]]'''. '''[[guitysuca|guity]][[-nynga|nynga]]'''. los ʠ &.<sup>a</sup><br>  
 
'''ty]][[-nynga|nynga]]'''. '''[[mi-|mi]][[guitysuca|guity]][[-nynga|nynga]]'''. '''[[guitysuca|guity]][[-nynga|nynga]]'''. los ʠ &.<sup>a</sup><br>  
 
<center><h4>Futuro 2.<sup>o</sup></h4></center>  
 
<center><h4>Futuro 2.<sup>o</sup></h4></center>  
−
'''[[cha-|cha]][[guitysuca|guity]][[-nynga|nyn<sup>g</sup>]] [[guepqua]]'''. yo el que auia de acotar, '''[[ma-|ma]][[guitysuca|gui'''[-]<br>  
+
'''[[cha-|cha]][[guitysuca|guity]][[-nynga|nyngue]][[-pqua(3)|pqua]]'''. yo el que auia de acotar, '''[[ma-|ma]][[guitysuca|gui'''{{an1|-}}<br>  
−
'''ty]][[-nynga|nyn<sup>g</sup>]] [[guepqua]]'''. '''[[guitysuca|guity]][[-nynga|nyn<sup>g</sup>]] [[guepqua]]'''. '''[[chi-|Chi]][[guitysuca|guity]] [[-nynga|nỹ<sup>g</sup>]]'''[-]<br>  
+
'''ty]][[-nynga|nyngue]][[-pqua(3)|pqua]]'''. '''[[guitysuca|guity]][[-nynga|nyngue]][[-pqua(3)|pqua]]'''. '''[[chi-|Chi]][[guitysuca|guity]] [[-nynga|nỹ'''{{an1|-}}<br>  
−
'''[[guepqua]]'''. '''[[mi-|mi]][[guitysuca|guity]][[-nynga|nyn<sup>g</sup>]] [[guepqua]]'''. '''[[guitysuca|guity]][[-nynga|nyn<sup>g</sup>]] [[guepqua]]'''.<br>  
+
'''gue]][[-pqua(3)|pqua]]'''. '''[[mi-|mi]][[guitysuca|guity]][[-nynga|nyngue]][[-pqua(3)|pqua]]'''. '''[[guitysuca|guity]][[-nynga|nyngue]][[-pqua(3)|pqua]]'''.<br>  
 
<center><h3>''Notas aserca deſtas Conjugaçiones.''</h3></center>  
 
<center><h3>''Notas aserca deſtas Conjugaçiones.''</h3></center>  
 
<center><h4>''Nota 1.<sup>a</sup>''</h4></center>  
 
<center><h4>''Nota 1.<sup>a</sup>''</h4></center>  
−
Los verbos traen çiempre. ynseparablemente los pro[-]<br>  
+
Los verbos traen çiempre. ynseparablemente los pro{{an1|-}}<br>  
 
nombres adyasentes, '''[[ze-|ze]] ,  [[vm-|vm]] ,  [[a-|a]] ,  [[chi-|chi]] ,  [[mi-|mi]],  [[a-|a]]''',<br>  
 
nombres adyasentes, '''[[ze-|ze]] ,  [[vm-|vm]] ,  [[a-|a]] ,  [[chi-|chi]] ,  [[mi-|mi]],  [[a-|a]]''',<br>  
 
como se a uiſto en las dos conjugaçiones de tal manera<br>  
 
como se a uiſto en las dos conjugaçiones de tal manera<br>  
−
que aunque se ponga al Verbo, otro nombre o pro[-]<br>  
+
que aunque se ponga al Verbo, otro nombre o pro{{an1|-}}<br>  
−
nombre ʃuſtantibo. Con todo eso El pronombre ad[-]<br>  
+
nombre ʃuſtantibo. Con todo eso El pronombre ad{{an1|-}}<br>  
 
yasente no se le puede quitar, exemplo, yo asoto.<br>  
 
yasente no se le puede quitar, exemplo, yo asoto.<br>  
 
'''[[ze-|ze]][[-g|g]][[uitysuca|uity]][[-suca|suca]]'''. y puedese ańadir '''[[hycha]]'''. pero no<br>  
 
'''[[ze-|ze]][[-g|g]][[uitysuca|uity]][[-suca|suca]]'''. y puedese ańadir '''[[hycha]]'''. pero no<br>  
Línea 56: Línea 56:
 
<center><h4>Futuro</h4></center>
 
<center><h4>Futuro</h4></center>
 
'''Chaguitynynga''', yo el que acotaré o e de açotar<br>
 
'''Chaguitynynga''', yo el que acotaré o e de açotar<br>
−
'''Magui'''[-]<br>
+
'''Magui'''{{an1|-}}<br>
−
'''tynynga''',tú el que açotarás. '''Guitynynga'''.' ''Chigui'''[-]<br>
+
'''tynynga''',tú el que açotarás. '''Guitynynga'''.' ''Chigui'''{{an1|-}}<br>
 
'''tynynga'''. '''Miguitynynga'''. '''Guitynynga''', los q[ue], etc.<br>
 
'''tynynga'''. '''Miguitynynga'''. '''Guitynynga''', los q[ue], etc.<br>
 
<center><h4>Futuro 2<sup>o</sup></h4></center>
 
<center><h4>Futuro 2<sup>o</sup></h4></center>
−
'''Chaguitynynguepqua''', yo el que auía de açotar. '''Magui[-]<br>
+
'''Chaguitynynguepqua''', yo el que auía de açotar. '''Magui{{an1|-}}<br>
−
'''tynynguepqua'''. '''Guitynynguepqua'''. '''Chiguityny'''[-]<br>
+
'''tynynguepqua'''. '''Guitynynguepqua'''. '''Chiguityny'''{{an1|-}}<br>
 
'''nguepqua'''. '''Miguitynynguepqua'''. '''Guitynyn guepqua'''<br>
 
'''nguepqua'''. '''Miguitynynguepqua'''. '''Guitynyn guepqua'''<br>
 
<h3><center>''Notas aserca destas conjugaçiones''</center></h3>
 
<h3><center>''Notas aserca destas conjugaçiones''</center></h3>
 
<h4><center>''Nota 1<sup>a</sup>''</center></h4>
 
<h4><center>''Nota 1<sup>a</sup>''</center></h4>
−
Los verbos traen çiempre ynseparablemente los pro[-]<br>
+
Los verbos traen çiempre ynseparablemente los pro{{an1|-}}<br>
 
nombres adyasentes, '''ze, vm, a, chi, mi, a,'''<br>
 
nombres adyasentes, '''ze, vm, a, chi, mi, a,'''<br>
 
como se a uisto en las dos conjugaçiones, de tal manera<br>
 
como se a uisto en las dos conjugaçiones, de tal manera<br>
−
que aunque se ponga al verbo otro nombre o pro[-]<br>
+
que aunque se ponga al verbo otro nombre o pro{{an1|-}}<br>
−
nombre sustantibo, con todo eso el pronombre ad[-]<br>
+
nombre sustantibo, con todo eso el pronombre ad{{an1|-}}<br>
 
yasente no se le puede quitar. Exemplo: yo asoto,<br>
 
yasente no se le puede quitar. Exemplo: yo asoto,<br>
 
'''zeguitysuca'''; y puédese añadir '''hycha''', pero no<br>
 
'''zeguitysuca'''; y puédese añadir '''hycha''', pero no<br>

Revisión actual - 09:59 19 mar 2024

Lematización[1]
7

aguityioa. acotar[2] o para acotar aquellos.

2.o ʃupino.

Guityca. a asotar.

Partiçipios.

Presente y preterito ymperfecto.

Chaguitysuca. yo el que açoto o açotaua.maguitysuca.
guitysuca. Chiguitysuca. miguitysuca. guitysuca:

Preterito perfecto y plusquanperfecto.

Chaguitua. yo el que açote o abia asotado. maguitua:
guitua. chiguitua. miguitua. guitua &.a

Futuro.

chȧguitynynga. yo el que acotare[3] o e de açotar. magui[-]
ty
nynga
. Tu el que acotaras. guitynynga. chigui[-]
ty
nynga
. miguitynynga. guitynynga. los ʠ &.a

Futuro 2.o

chaguitynynguepqua. yo el que auia de acotar, magui[-]
ty
nynguepqua
. guitynynguepqua. Chiguity nỹ[-]
gue
pqua
. miguitynynguepqua. guitynynguepqua.

Notas aserca deſtas Conjugaçiones.

Nota 1.a

Los verbos traen çiempre. ynseparablemente los pro[-]
nombres adyasentes, ze , vm , a , chi , mi, a,
como se a uiſto en las dos conjugaçiones de tal manera
que aunque se ponga al Verbo, otro nombre o pro[-]
nombre ʃuſtantibo. Con todo eso El pronombre ad[-]
yasente no se le puede quitar, exemplo, yo asoto.
zeguitysuca. y puedese ańadir hycha. pero no
quitar El pronombre; ze, y asi entonses se a de dezir.

hycha,
Fotografía[4]
Manuscrito 158 BNC Gramatica - fol 7r.jpg

Referencias

  1. ↑ Lematización realizada manualmente por Diego F. Gómez, usando como base a Gómez & Torres. Transcripción Raro Manuscrito 158 BNC. ICANH. 2014. Esta lematización se realizó gracias al apoyo del Instituto Colombiano de Antropología e Historia.
  2. ↑ Creemos que lo correcto debió ser "açotar" en lugar de "acotar".
  3. ↑ Creemos que lo correcto debió ser "açotare" en lugar de "acotare".
  4. ↑ Fotografía tomada del R.M. 158 de la Biblioteca Nacional de Colombia, gracias a la colaboración de su Coordinador de Colecciones y Servicios.