m |
m |
||
| Línea 6: | Línea 6: | ||
}} | }} | ||
| − | {{I| su. intr. | Convalecer, alentarse, restablecerse | + | {{I| su. intr. | Convalecer, alentarse, restablecerse| |
| + | |def=de una enfermedad. Lit. ponerse bien | ||
| + | }} | ||
{{manuscrito_2923|Convalecer de la enfermedad = ''ichuensuca''. l. ''Zehysiensuca'', l. ''izisqua''. pret.o ''iziquy''.|13v}} | {{manuscrito_2923|Convalecer de la enfermedad = ''ichuensuca''. l. ''Zehysiensuca'', l. ''izisqua''. pret.o ''iziquy''.|13v}} | ||
{{voc_2922|Bueno estar de enfermedad. ''ichuensuca''.|24v}} | {{voc_2922|Bueno estar de enfermedad. ''ichuensuca''.|24v}} | ||
{{sema|Convalecer}} | {{sema|Convalecer}} | ||
| − | {{II| su. intr. | Sazonarse | + | {{II| su. intr. | Sazonarse| |
| + | |def=ponerse a un punto óptimo | ||
| + | }} | ||
{{voc_158|ʃazonarse la comida <nowiki>=</nowiki> ''achuensuca'' <nowiki>=</nowiki><br> | {{voc_158|ʃazonarse la comida <nowiki>=</nowiki> ''achuensuca'' <nowiki>=</nowiki><br> | ||
ʃazonarse otras coʃas generalmente <nowiki>=</nowiki> ''achuensuca''|113r}} | ʃazonarse otras coʃas generalmente <nowiki>=</nowiki> ''achuensuca''|113r}} | ||
| − | {{III| su. intr. | Hervir (*Producir burbujas un líquido por la acción del calor o la fermentación | + | {{III| su. intr. | Hervir | |
| + | |def=(*)Producir burbujas un líquido por la acción del calor o la fermentación | ||
| + | }} | ||
{{voc_158|Heruir. ''Atomansuca, achuensuca, agochansuca, apquychansuca''.|81v}} | {{voc_158|Heruir. ''Atomansuca, achuensuca, agochansuca, apquychansuca''.|81v}} | ||
{{sema|Hervir}} | {{sema|Hervir}} | ||
| − | {{I| loc. v. intr. | Agradarme, holgarme, deleitarme | + | {{I| loc. v. intr. | Agradarme, holgarme, deleitarme |zhuc a~}} |
{{voc_158|Holgarse. ''Zuhuc achuensuca zuhuc chogue''.|82r}} | {{voc_158|Holgarse. ''Zuhuc achuensuca zuhuc chogue''.|82r}} | ||
{{voc_158|Deleitaise. ''Zuhuc achuensuca, zuhuc chogue''.|53r}} | {{voc_158|Deleitaise. ''Zuhuc achuensuca, zuhuc chogue''.|53r}} | ||
| Línea 38: | Línea 44: | ||
{{voc_158|Alegrarçe. ''Zpquyquyz achuensuca''.|11r}} | {{voc_158|Alegrarçe. ''Zpquyquyz achuensuca''.|11r}} | ||
{{sema|Alegrar}} | {{sema|Alegrar}} | ||
| + | |||
| + | {{tuf|sutinro|1. acabar|Headland}} | ||
| + | {{arh|kʉchon-ʉn|acabar|Frank}} | ||
:1. Aplacarse el ánimo. | :1. Aplacarse el ánimo. | ||
Revisión del 16:53 22 abr 2018
chuensuca#I su. intr. Ponerse bien, estar bien, sanarse, convalecer, alentarse, restablecerse, *arreglarse. (Mejorarse la condición de algo, la salud o el bienestar de alguien) || chuensuca#II su. intr. Sazonarse (ponerse a un punto óptimo) || chuensuca#III su. intr. Hervir ((*) Producir burbujas un líquido por la acción del calor o la fermentación) || chuensuca#IV || chuensuca#V || chuensuca#L I zhuc a~ loc. v. intr. Agradarme, holgarme, deleitarme
chuensuca, choensuca, cħuensuca
- 1. zhuc a~ne. Agradar.
- 1. Aplacarse el ánimo.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chuen | i-chuen-suca | i-chuen-nynga | i-chuen-iua |
| neg. | i-chuen-za | i-chuen-suca-za | i-chuen-zi-nga | i-chuen-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chuen | m-chuen-suca | m-chuen-nynga | m-chuen-iua |
| neg. | m-chuen-za | m-chuen-suca-za | m-chuen-zi-nga | m-chuen-za-n iua |
| 3.ª | a-chuen | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-iua |
| neg. | a-chuen-za | a-chuen-suca-za | a-chuen-zi-nga | a-chuen-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chuen | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-iua |
| neg. | chi-chuen-za | chi-chuen-suca-za | chi-chuen-zi-nga | chi-chuen-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chuen | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-iua |
| neg. | mi-chuen-za | mi-chuen-suca-za | mi-chuen-zi-nga | mi-chuen-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuen-ua | cha-chuen-suca | cha-chuen-nynga | cha-chuen-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuen-ua | ma-chuen-suca | ma-chuen-nynga | ma-chuen-nynguepqua |
| 3.ª | a-chuen-ua | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuen-ua | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuen-ua | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chuen-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chuen-ua |
Convalecer de la enfermedad = ichuensuca. l. Zehysiensuca, l. izisqua. pret.o iziquy. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 13v
Bueno estar de enfermedad. ichuensuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 24v
Ver también "Convalecer": chuensuca, fihizu, gasqua, hysiansuca, zisqua(2)
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chuen | i-chuen-suca | i-chuen-nynga | i-chuen-iua |
| neg. | i-chuen-za | i-chuen-suca-za | i-chuen-zi-nga | i-chuen-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chuen | m-chuen-suca | m-chuen-nynga | m-chuen-iua |
| neg. | m-chuen-za | m-chuen-suca-za | m-chuen-zi-nga | m-chuen-za-n iua |
| 3.ª | a-chuen | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-iua |
| neg. | a-chuen-za | a-chuen-suca-za | a-chuen-zi-nga | a-chuen-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chuen | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-iua |
| neg. | chi-chuen-za | chi-chuen-suca-za | chi-chuen-zi-nga | chi-chuen-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chuen | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-iua |
| neg. | mi-chuen-za | mi-chuen-suca-za | mi-chuen-zi-nga | mi-chuen-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuen-ua | cha-chuen-suca | cha-chuen-nynga | cha-chuen-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuen-ua | ma-chuen-suca | ma-chuen-nynga | ma-chuen-nynguepqua |
| 3.ª | a-chuen-ua | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuen-ua | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuen-ua | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chuen-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chuen-ua |
ʃazonarse la comida = achuensuca =
ʃazonarse otras coʃas generalmente = achuensuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chuen | i-chuen-suca | i-chuen-nynga | i-chuen-iua |
| neg. | i-chuen-za | i-chuen-suca-za | i-chuen-zi-nga | i-chuen-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chuen | m-chuen-suca | m-chuen-nynga | m-chuen-iua |
| neg. | m-chuen-za | m-chuen-suca-za | m-chuen-zi-nga | m-chuen-za-n iua |
| 3.ª | a-chuen | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-iua |
| neg. | a-chuen-za | a-chuen-suca-za | a-chuen-zi-nga | a-chuen-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chuen | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-iua |
| neg. | chi-chuen-za | chi-chuen-suca-za | chi-chuen-zi-nga | chi-chuen-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chuen | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-iua |
| neg. | mi-chuen-za | mi-chuen-suca-za | mi-chuen-zi-nga | mi-chuen-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuen-ua | cha-chuen-suca | cha-chuen-nynga | cha-chuen-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuen-ua | ma-chuen-suca | ma-chuen-nynga | ma-chuen-nynguepqua |
| 3.ª | a-chuen-ua | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuen-ua | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuen-ua | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chuen-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chuen-ua |
Heruir. Atomansuca, achuensuca, agochansuca, apquychansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 81v
Ver también "Hervir": gochansuca, pquychansuca, tomansuca
I. loc. v. intr. Agradarme, holgarme, deleitarme
Holgarse. Zuhuc achuensuca zuhuc chogue. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 82r
Deleitaise. Zuhuc achuensuca, zuhuc chogue. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 53r
Agradarme algo. Zuhuc cho gue, zuhuc achuene, zpquys azasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 8v
Ver también "Agradar": chuensuca, chuenza, muyhysy, zasqua
I. loc. v. intr. Acabarse, perfeccionarse.
Acabarse, perfiçionarse. Yc achuensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 3v
Ver también "Acabar": chucosuca, quyhipquasuca
I. loc. v. intr. Alegrase.
Alegrarçe. Zpquyquyz achuensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 11r
Ver también "Alegrar": quysqua
Aplacarse. Zpquyquyz achuensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 17r
I. loc. v. intr. Braviar, rabiar, enojarse.
Bravear, rabiar. ichiugosqua l. ityhyba,z, achuensuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 24v
Ver también "Bravear": chiugosqua
